O talón de ferro

por
Jack London

Urco Editora
Galiza, 2021

Para ver este eBook coa calidade tipográfica que merece, recomendamos o Pocketbook reader.

Unhas palabras da editorial

Un dos principios fundacionais de Urco editora foi o de traer ao galego os clásicos do xénero fantástico e, desde 2007, ano en que o proxecto saíu ao mundo, esa foi unha teima que nunca abandonamos.

Entre os moitos autores e autoras que traducimos ao longo desta década e media de andadura, destacan tres nomes, que brillan no noso catálogo con luz propia.

O primeiro de todos é H.P. Lovecraft, de quen publicamos a narrativa completa en 14 volumes e ao que reeditamos en versión dixital durante 2020 para poñelo á libre disposición do noso público.

Os outros dous son Robert E. Howard, discípulo do primeiro e creador de Conan o Bárbaro, e mais Jack London, coñecido polas súas novelas de aventuras, pero que conta cunha extensa obra de ficción científica cun potente fondo social e político.

Neste 2021, o segundo ano da pandemia, decidimos continuar coa nosa angueira de dixitalización e reeditar todo o fondo de ambos os dous, o que supón o inicio da nosa Biblioteca Fantástica Dixital.

Igual que na Biblioteca Lovecraft Dixital, consideramos que as edicións en papel xa están amortizadas e que xa é hora de «liberar» estes textos para o seu uso libre e gratuíto por parte de todo o mundo. A fin de contas, nas raíces da nosa filosofía sempre estiveron o Creative Commons e o Software Libre.

Os textos orixinais foron traducidos por distintas mans ao longo de varios anos. Da mesma forma, a revisión correu ao cargo de varias persoas. Hoxe, coa experiencia gañada, podemos retornar a eles para cohesionar criterios e producir unha edición definitiva.

O contido íntegro deste proxecto en ePUB está dispoñíbel para a súa descarga gratuíta no noso sitio web, e nas mesmas ligazóns podes achar a maneira de mercar o libro en papel, se prefires o formato clásico.

Sen máis, dámosche a benvida á Biblioteca Fantástica Dixital.

Galiza, inverno de 2021

Ao comezo esta Terra, unha fase tan escura e aflixida
Case te podía enfermar polas cambiantes escenas.
E aínda así había que ser paciente. O noso Dramaturgo pode mostrar,
Nalgún quinto acto, o que este Drama Salvaxe significa.

Prólogo

Non podemos considerar o manuscrito de Everhard un importante documento histórico. Desde o punto de vista dun historiador, está inzado de erros ―non erros na veracidade dos feitos, senón erros na súa interpretación. Se miramos para atrás a través dos sete séculos que transcorreron desde que Avis Everhard terminou o seu manuscrito, podemos ver con claridade o transcurso dos acontecementos e a relación dos mesmos, aínda que estes fosen confusos e ocultos para ela. Faltáballe a perspectiva. A súa relación cos acontecementos era demasiado próxima. Mellor dito, estaba metida no mesmo miolo dos acontecementos que describiu.

Porén, como un documento privado, o manuscrito de Everhard posúe un valor incalculábel. Mais de novo estamos aquí ante o erro da perspectiva e alteración do punto de vista debido á parcialidade causada polo amor. Non obstante, sorrimos e perdoamos a Avis Everhard polas súas liñas, cheas de heroísmo, nas que describía o seu marido. Hoxe sabemos que el non era tan descomunal e que tiña menor importancia nos acontecementos da súa época do que o manuscrito nos dá a entender.

Sabemos que Ernest Everhard era un home excepcionalmente forte pero non tan excepcional como a súa esposa o consideraba. Ao fin e ao cabo, non era máis que un dos heroes innumerábeis que, no mundo enteiro, dedicaban a súa vida á Revolución, malia que temos que recoñecer que levou a cabo un traballo inusual, en especial na súa elaboración e interpretación da filosofía da clase obreira. «A ciencia do proletariado» e «A filosofía do proletariado» eran os termos que el empregaba e xusto alí demostra o provincialismo da súa mentalidade ―defecto que, non obstante, se debía á época e que daquela ninguén podía evitar.

Mais retornemos ao manuscrito. Ten un valor extraordinario no referente a como nos traslada o sentir daqueles terríbeis tempos. É onde mellor son descritas psicoloxicamente as persoas que viviron naquel período turbulento entre 1912 e 1932, os seus erros e a súa ignorancia, as súas dúbidas, medos e malentendidos, as súas falsas ilusións, as súas paixóns violentas, a súa sordidez e mais o seu egoísmo inconcibíbel. Estas son cousas que para nós, persoas da época do progreso, son difíciles de comprender. A historia cóntanos que aquilo existiu, e a bioloxía e mais a psicoloxía explícanos por que foi; porén, nin a historia nin a bioloxía nin a psicoloxía fan que todo isto recobre vida. Aceptámolas como feitos, mais non somos quen de as comprender.

Non obstante, conseguimos comprendelas cando lemos con detemento o manuscrito de Everhard. Somerxémonos nas mentes dos protagonistas daquel drama que tanto tempo atrás se desenvolvía no mundo e agora mesmo os seus pensamentos convértense nos nosos. Non só comprendemos o amor que Avis Everhard manifestaba polo seu esposo, o heroe, senón que tamén sentimos, tal como o sentiu el, naqueles primeiros días, a vaga e terríbel ameaza da Oligarquía. Sentimos como O Talón de Ferro (un término acertado) descende sobre a humanidade e como a esmaga.

De paso facemos referencia a que aquela expresión histórica, O Talón de Ferro, xurdiu da mente de Ernest Everhard. Este, sen dúbida, é un dos puntos que até agora suscitaban debates e sobre o cal este novo documento nos ilumina. Anteriormente, a primeira vez que se usou a mesma expresión, foi nun panfleto chamado "Vós, os escravos", escrito por George Milford e publicado en decembro de 1912. Este tal George Milford era un sombrizo axitador sobre quen non se sabe nada, aparte dunha pequena información que aparece no manuscrito que menciona que foi executado na Comuna de Chicago. Evidentemente Ernest Everhard ouvira utilizar a expresión nalgunha das súas intervencións públicas, con máis probabilidade cando este se presentara como candidato ao Congreso nas eleccións de 1912. Segundo o manuscrito, Everhard empregou esta expresión nunha cea privada na primavera de1912. Esta, sen lugar a dúbidas, é a primeira ocasión na que se usou este término con referencia á Oligarquía.

A toma de poder por parte da Oligarquía será sempre causa dun certo asombro para os historiadores e para os filósofos. Outros grandes acontecementos históricos ocupan o seu propio lugar na evolución social. Foron inevitábeis. Púidose predicir a súa chegada coa mesma exactitude coa cal os astrónomos hoxe en día calculan o resultado dos movementos estelares. Sen estes outros grandes acontecementos históricos non existiría evolución social. O comunismo primitivo, a escravitude tradicional, a escravitude feudal e o traballar como escravo por un miserábel soldo foron pasos obrigados na evolución da sociedade. Porén, sería ridículo afirmar que o Talón de Ferro fose un paso obrigado necesario. Máis ben, hoxe en día considérase como un erro ou un paso para atrás cara a tiranías sociais que converteron o mundo daqueles tempos remotos nun inferno mais que foi tan innecesario como o foi o Talón de Ferro.

Por moi negra que fose a época do Feudalismo, a súa chegada foi inevitábel. Que outra cousa senón o Feudalismo puido ser o resultado do derrubamento daquela gran máquina do goberno centralizado coñecida como o Imperio Romano? Non obstante, o Talón de Ferro non estaba na mesma situación. No avance metódico da evolución social non había lugar para el. Non era necesario e non era inevitábel. Manterase sempre como unha gran curiosidade histórica ―un antollo, unha fantasía, unha aparición, algo inesperado no que nin sequera se soñou―; e debería servir como advertencia a aqueles imprudentes que hoxe en día presumen de saber de teorías políticas e que falan de procesos sociais como se os coñecesen dabondo.

Os sociólogos daqueles tempos consideraron o capitalismo como a culminación do reinado da burguesía, como o froito madurado da revolución burguesa. Nós, na nosa época máis avanzada, simplemente podemos aplaudir aquela opinión. Mesmo destacadas e antagónicas figuras intelectuais como Herbert Spencer vían o Socialismo como o paso seguinte ao Capitalismo. Sostívose que desde a decadencia do capitalismo egoísta se erguería aquela flor de todos os tempos, a Fraternidade do Home. No seu lugar, consternándonos tanto a nós, que miramos para tras, como aos que viviron daquela, o capitalismo corrompido até a medula lanzounos aquel monstruoso fillo seu, a Oligarquía.

Era xa demasiado tarde cando o movemento socialista de principios do século XX se decatou da chegada da Oligarquía. Namentres a descubriron, xa estaba aí ―feito que foi comprobado con sangue, unha realidade tremenda e horríbel―. Nin sequera daquela, tal como ben nos demostra o manuscrito de Everhard, se lle atribuía unha longa permanencia ao Talón de Ferro. Segundo a opinión dos revolucionarios, o seu derrubamento sería cousa duns poucos anos. É verdade que se deron de conta de que non se planeara o suficientemente ben a Revolución dos Labregos e de que a Primeira Revolta fora prematura; con todo, non se deron de conta de que a Segunda Revolta, ben planeada e madura, estaba condenada a fracasar e cun castigo máis terríbel.

É evidente que Avis Everhard completou o manuscrito durante os últimos días da preparación antes da Segunda Revolta; de alí o feito de que non exista mención algunha do resultado desastroso da mesma. Está ben claro que a súa intención foi publicar o manuscrito deseguida, tan pronto como o Talón de Ferro fose derrubado, para que o seu esposo, tan recentemente falecido, recibise a recompensa por todo o que traballara e lograra. Á continuación a Segunda Revolución foi sufocada dun xeito terríbel, e cabe a posibilidade de que naquel momento de perigo, mentres ela fuxía ou mentres a capturaban os Mercenarios, agochase o Manuscrito dentro do oco do carballo en Wake Robin Lodge.

Sobre Avis Everhard non existen máis datos. Posibelmente foi executada polos Mercenarios; e tal como ben sabemos, o Talón de Ferro non levaba rexistro de tales execucións. Con todo, pouco sabía ela, mesmo cando agochou o manuscrito e se preparaba para fuxir, sobre de que maneira tan terríbel fora sufocada a Segunda Revolta. Pouco sabía sobre que a tortuosa e deforme evolución dos seguintes tres séculos conduciría até a Terceira Revolta e até a Cuarta e moitas máis, todas elas afogadas nun mar de sangue, até que o movemento mundial dos traballadores conseguiría o seu fin. E seguramente non imaxinaba que o tributo do seu amor a Ernest Everhard repousaría tranquilo no corazón dun vello carballo en Wake Robin Lodge.

ANTHONY MEREDITH
Ardis, 27 de novembro, 419
Fraternidade do Home

Capítulo 1
A miña aguia

Unha airexa suave de verán abala o bosque de xigantescas sequoias e a auga de Wild-Water flúe cun murmurio agradábel sobre as pedras mofentas do fondo. As bolboretas danzan ao sol, e de todas partes xorde un preguizoso zumbar de avellas. Todo está en calma e cheo de paz, e eu estou aquí sentada, nerviosa e cavilando. É esta paz a que me pon nerviosa. Parece ficticio. Reina unha calma absoluta, mais é a calma antes da tempestade. Procuro aguzar o ouvido e todos os sentidos, por se aquela inminente tormenta se delata dalgún xeito. Oxalá non veña demasiado pronto! Oxalá non veña demasiado pronto!¹

Non é de estrañar que estea nerviosa. Penso e penso e non paro de pensar. Levo tanto tempo no mesmo corazón dos acontecementos que agora a paz e a tranquilidade me deprimen, e non podo evitar pensar en nada máis que naquel remuíño de morte e destrución que tan pronto se vai desencadear. Ouzo os berros dos feridos e podo ver, tal como vira daquela², como torturaban e mutilaban a todos aqueles seres tenros e preciosos e arrincaban con violencia as almas dos corpos orgullosos e arroxábanas ante Deus. Dese xeito nós, pobres humanos, a través da matanza e destrución, alcanzamos o noso fin, para que logo chegue a paz duradeira e a felicidade sobre a terra.

E ademais, estou soa. Cando non penso no que vai ser, penso no que foi e no que nunca mais será (a miña Aguia, batendo no baleiro coas infatigábeis as, remontando o voo cara ao que sempre foi o seu sol, cara ao resplandecente ideal da liberdade do home). Non podo estar sentada sen facer nada e agardar por aquel grande acontecemento que é obra súa, malia que el mesmo non estea aquí para velo. A este dedicoulle os anos da súa madurez e por este deu a vida. É obra súa. Foi el quen o planeou³.

De modo que, durante esta desesperante espera, vou escribir sobre o meu marido. Son a única persoa do mundo que pode proxectar certa luz sobre a súa personalidade, porén, paréceme que non está ben gabarse publicamente dunha persoa de carácter tan nobre. Tiña unha grande alma, e cando penso sen egoísmo, a pena máis grande que teño é que el non estea aquí para ver o amencer do día de mañá. Non podemos fracasar. Construíuno todo con tanta solidez, con tanta seguridade. Maldito sexa o Talón de Ferro! Pronto derrocarémolo e deixará de oprimir á Humanidade! En canto se dea un sinal, os exércitos de traballadores do mundo enteiro se erguerán. Non existiu nada comparábel con iso na historia do Universo. A solidariedade das masas traballadoras esta asegurada e, por vez primeira, estallará unha revolución internacional tan ampla como o amplo Mundo⁴.

Mirade, estou obsesionada por aquel acontecemento inminente. Levo vivindo con el día e noite, até o mínimo detalle e durante tanto tempo que o teño sempre presente na miña mente. Así pois, non podo pensar no meu home sen que pense nel. El foi a alma de todo aquilo, daquela, como ía poder eu separar os dous no meu pensamento?

Como xa dixera, hai detalles do seu carácter que só eu podo revelar. Sábese de sobra que traballou moito e sufriu enormemente pola liberdade. O duro que traballou e o que sufriu, iso seino ben eu xa que durante estes vinte anos, cheos de preocupacións, compartín a vida con el. Coñezo a súa paciencia, o seu esforzo incansábel, a súa devoción pola Causa, por mor da cal, aínda hai dous meses, perdeu a vida.

Intentarei escribir dun xeito sinxelo e contarvos como Ernest Everhard entrou na miña vida (como nos coñecemos, como era el antes de que eu chegase a ser parte del e que cambios extraordinarios obrou na miña vida). Deste modo podédelo contemplar a través dos meus ollos e coñecelo como eu mesma o coñecín, agás as cousas que me resultan demasiado íntimas e doces para contar.

Vino por vez primeira en febreiro de 1912 cando el, como convidado do meu pai⁵, asistiu a unha cea na nosa casa en Berkeley. Non podo dicir que a miña primeira impresión del fose favorábel. Era un entre moitos na cea, e naquel salón onde estabamos reunidos agardando a que chegasen todos, non parecía nada axeitado. Era, como o meu pai dicía entre nós, a noite do «predicador», e Ernest, sen dúbida, no medio dos clérigos, estaba fora de lugar.

Para empezar, a roupa non lle sentaba ben. Levaba un traxe de confección de pano escuro que lle axustaba mal ao corpo. De feito, era imposíbel que un traxe de confección lle quedase ben. Así que aquela noite, como sempre, os músculos avultábanlle debaixo da roupa mentres que no lombo a chaqueta era como un labirinto de engurras por causa da anchura dos seus ombros. O seu pescozo era o dun boxeador profesional ⁶, groso e robusto. «Así que este é o filósofo socialista e o anteriormente ferrador que meu pai descubriu», pensei. E, sen dúbida, parecíao con aqueles bíceps avultados e con aquel pescozo de boi. Decontado tíñao clasificado, «unha especie de prodixio ―pensei―, un Tom o Cego⁷ da clase traballadora».

E despois, cando me deu a man! O seu apertón era firme e forte mais, porén, miroume cos seus ollos negros con desvergoña, «con demasiada desvergoña para o meu gusto», pensei. A ver se me explico, eu era unha creación do meu entorno e, daquela, moi clasista. Semellante atrevemento pola parte dun home da miña propia clase social tería sido case imperdoábel. Sei que non puiden máis que baixar a mirada, e sentinme moi aliviada cando o deixei atrás e cando me dirixín a saudar ao bispo Morehouse (ao meu personaxe favorito, un home agradábel e serio de mediana idade que, na súa aparencia e bondade, semellaba o mesmo Xesús Cristo e, sobre todo, posuía moita sabedoría).

Con todo, esta desvergoña que eu consideraba atrevemento, era a clave de acceso para descifrar o carácter de Ernest Everhard. Era unha persoa sinxela, franca, que a nada lle temía, e que se negaba a desperdiciar o tempo en formas convencionais de comportamento social.

―Gustáchesme ―comentoume moito tempo despois―, e porque non ía mirar de cheo o que me gusta?

Xa vos dixera que non lle tiña medo a nada. Era un aristócrata por natureza, e érao por moito que se achase no campo dos non-aristócratas. Era un superhome, unha besta loura como aquela que describira Nietzsche⁸ e, ademais, un demócrata ardente.

Dado que estaba atarefada recibindo os demais invitados, e por mor da miña impresión desfavorábel, esquecinme por completo daquel filósofo da clase traballadora, aínda que advertín a súa presenza un par de veces no transcurso da cea, sobre todo chamoume a atención o brillo nos seus ollos, mentres escoitaba os discursos, primeiro dun pastor e logo doutro. «Ten sentido de humor» pensei, e case lle perdoei a súa vestimenta. Mais o tempo foi transcorrendo e a cea chegando á súa fin, e el non abriu a boca para dicir nada; entrementres os pastores non paraban de falar da clase traballadora e da súa relación coa igrexa, e sobre o que a igrexa fixera ou estaba a facer por ela. Notei que o meu pai estaba anoxado dado que Ernest non falara nada. Unha vez, papá aproveitou unha pausa na conversa e pediulle que dixese algo, mais este só encolleu os ombros e, cun «non teño nada que dicir», continuou a comer améndoas salgadas.

Mais papá non se daba por vencido. De alí a pouco anunciou:

―Temos aquí connosco un membro da clase traballadora. Estou seguro que nos pode presentar este asunto desde un novo punto de vista que, sen dúbida, nos vai resultar interesante e refrescante. Refírome ao señor Everhard.

Os demais mostraron un interese cortés e urxían a Ernest a expor as súas ideas. A súa actitude cara a el era tan manifestamente tolerante e amábel que case raiaba condescendencia. Vin que Ernest se dera de conta diso e que lle fixera graza. Ollou devagar ao seu redor, e decateime dunha chispa burlona nos seus ollos.

―Non son versado en cortesías ou en discusións eclesiásticas ―comezou, e despois dubidou por mor de modestia e indecisión.

―Siga, siga ―animábano, e o doutor Hammerfield engadiu:

―Non nos importa escoitar a verdade que se alberga na mente dun home. Sempre e cando esa verdade sexa sincera.

―De modo que vostedes separan a verdade da sinceridade? ―preguntou Ernest cun breve sorriso.

O doutor Hammerfield inhalou profundamente e, por fin, conseguiu responder:

―Calquera se equivoca, mozo, calquera se equivoca, mesmo os mellores.

O xeito de proceder de Ernest cambiou nun instante. Converteuse nun home distinto.

―Está ben ―contestou―, déixenme que lles advirta primeiro que están todos equivocados. Non saben nada de nada sobre a clase traballadora. A súa socioloxía é igual de errónea e falta de valor como o é tamén a súa maneira de pensar.

Non foi tanto o que dixo como a maneira na que falou. Eu espertei ao primeiro son da súa voz. Era tan desvergoñada como a súa mirada. Era un toque de rebato que me fixo vibrar dos pés á cabeza e devolveu aos convidados á realidade desde a súa modorra aburrida.

―Entón, mozo, que é tan terribelmente erróneo e falto de valor no noso método de razoamento? ―demandou o doutor Hammerfield, e no seu ton de voz e na maneira de falar había xa algo desagradábel.

―Son uns metafísicos. Poden demostrar calquera cousa mediante a metafísica e, despois de facelo, cada metafísico pode demostrar (para a súa propia satisfacción) que o seu compañeiro estivo equivocado. Son anarquistas no campo de pensamento. E son uns creadores de universos completamente incoherentes. Cada un de vostedes mora no seu propio universo moldeado segundo as súas propias fantasías e desexos. Non saben nada do mundo real, onde viven, e a súa maneira de pensar non ten cabida no mundo real, a menos que sexa como un fenómeno de aberración mental.

»Saben o que me lembraba cando estaba na mesa e escoitaba como falaban e falaban? Lembrábame de todos aqueles escolásticos da Idade Media, que discutían grave e sabiamente sobre a absorbente cuestión, cantos anxos podían bailar sobre a punta dun alfinete. Mais, meus señores, están tan lonxe da vida intelectual do século XX como un bruxo indio que facía conxuros na selva virxe dez mil anos atrás.

Ao falar, Ernest semellaba estar fóra de si: o seu rostro resplandecía, os seus ollos movíanse dun lado ao outro lanzando rápidas olladas e as súas meixelas e o seu queixo reflectían elocuencia e agresividade. Pero iso non era máis que a súa forma de ser. Sempre provocaba á xente. A súa forma fulminante de atacar, que caía como unha mazada, facía que, sen excepción, perdesen a compostura. E era o que agora estaba a pasar cos convidados. O bispo Morehouse inclinábase para diante e escoitaba con atención. Exasperación e ira tinxían de vermello a face de doutor. Tamén os demais estaban alporizados e houbo quen sorriu dun modo gracioso e con ar de superioridade. Respecto a min, a escena pareceume deliciosa. Mirei de esguello a papá, e moito temía que a punto estivese de botarse a rir en voz alta ao ver o efecto desta bomba humana e de cuxo lanzamento el mesmo fora culpábel.

―A terminoloxía que usa é bastante ambigua ―irrompeu o doutor Hammerfield―. Exactamente que quere dicir cando nos chama metafísicos?

―Eu chámoos metafísicos porque vostedes razoan dunha forma metafísica ―respondeu Ernest―. O seu método de razoar é oposto ao da ciencia. As súas conclusións non teñen validez. Poden demostrar o que sexa ou non poden demostrar nada e entre vostedes non hai dous que sexan quen de se pór de acordo sobre calquera cousa. Cada un de vostedes utiliza a súa propia consciencia para explicarse como é el mesmo e como é o universo. E igual de fácil para calquera saír adiante sen que ninguén o axude a explicar unha conciencia desde a perspectiva doutra.

―Non entendo o que quere dicir ―interveu o bispo Morehouse―. Paréceme que todas as cousas relacionadas coa mente son metafísicas. Até as matemáticas, a ciencia máis exacta e convincente de todas, é puramente metafísica. Até o menor proceso mental dun científico pensador é metafísico. Supoño que está de acordo comigo, non é?

―Tal como dixo vostede mesmo, non o entende ―replicou Ernest―. O metafísico razoa por dedución, tomando como punto de partida a súa propia subxectividade, o científico razoa por indución, baseándose nos feitos que lle proporciona a experiencia. O metafísico procede desde a teoría cara aos feitos e o científico desde os feitos cara á teoría. O metafísico explica o universo mediante o seu propio ser, o científico explícase a si mesmo mediante o universo.

―A Deus grazas que non somos científicos ―murmurou o doutor Hammerfield compracente.

―Entón, que son? ―demandou Ernest.

―Somos filósofos.

―Ah, moi ben ―riu Ernest―. Así que abandonaron a sólida e verdadeira terra e lanzáronse ás nubes coa forza das palabras. Por favor, baixen á terra e conten punto por punto o que entenden por filosofía.

―A filosofía ―o doutor Hammerfield fixo unha pausa e clarexou a gorxa― é algo que só persoas que posúen un espírito e un temperamento filosófico poden definir dun xeito comprensíbel. Un científico que se limita a meter o nariz nun tubo de ensaio non pode entender a filosofía.

Ernest fixo caso omiso á ofensiva. Era típico nel derivar o ataque contra o adversario, e foi o que fixo agora. As súas palabras e a súa faciana desbordaban fraternidade.

―Logo sen dúbida entenderá a definición que agora fago sobre a filosofía. Mais antes de comezar, vouno retar a que me sinale se ten algún erro; porén, cale como un bo metafísico. Filosofía é simplemente a ciencia máis ampla de todas. O seu método de razoamento é o mesmo que o de calquera outra ciencia en particular ou o de todas elas. E por aquel mesmo método de razoamento, o método indutivo, a filosofía fusiona todas as ciencias particulares nunha soa e gran ciencia. Como di Spencer, os datos de toda ciencia particular non son máis que coñecementos en parte unificados. A filosofía unifica os coñecementos que todas as outras ciencias lle proporcionan. Filosofía é a ciencia das ciencias, a ciencia mestra, se o prefire dese modo. Que lle parece a miña definición?

―Moi encomiábel ―musitou o doutor Hammerfield dun xeito pouco convincente―, ten o seu mérito.

Mais Ernest era implacábel.

―Coidado ―advertiu―, lembre que a miña definición é totalmente negativa para a metafísica. Se agora non é quen de sinalar algún defecto nela, vai quedar desacreditado para divulgar argumentos metafísicos no futuro. Vai ter que pasar toda a vida na procura dese defecto sen divulgar as súas opinións, até que o descubra.

Ernest fixo unha pausa. O silencio era doloroso. O doutor Hammerfield sentíase mortificado. De feito, estaba desconcertado. O ataque verbal de Ernest deixarao perplexo. Non estaba acostumado ao método de controversia directa. Dirixiu a mirada aos presentes ao redor da mesa en busca de apoios, mais ninguén respondeu. Vin que meu pai afogaba un sorriso no seu pano de mesa.

―Hai outra maneira de descualificar aos metafísicos ―continuou Ernest, cando xa tiña ao doutor Hammerfeld rendido de todo―. Xulguen polas súas obras. Que fixeron en beneficio da Humanidade, á parte de tecer fantasías etéreas e tomar as súas propias sombras por deuses? De acordo, fixeron que o mundo fose un sito mais ledo, mais que ben tanxíbel operaron para a Humanidade? Filosofaron, con perdón por usar a palabra, sobre o corazón como a orixe das emocións, mentres os científicos xa formulaban a teoría da circulación do sangue. Brandían discursos sobre a gran fame e sobre a peste, como se estes fosen azoutes de Deus, mentres os científicos construían tullas para almacenar o gran e aprovisionaban de saneamento ás cidades. Inventaron deuses, que reflectían a súa propia imaxe e que eran tal e como eles desexaban, mentres os científicos facían estradas e pontes. Describían a Terra como o centro do Universo, mentres os científicos descubrían América e sondaban o espazo para investigar as estrelas e as leis dos astros. En resumo, os metafísicos non fixeron nada, nada en absoluto, para o beneficio da Humanidade. Tiveron que retroceder, paso a paso, ante as conquistas da ciencia. Dado que os feitos cientificamente comprobados destruíron as súas explicacións subxectivas sobre a orixe das cousas, xa fabricaron novas explicacións subxectivas, incluso para entender os últimos acontecementos. E coido que isto é xusto o que van seguir a facer polos séculos dos séculos. Señores meus, un metafísico é un feiticeiro. A diferencia entre vostedes e un esquimó, que inventa un deus comedor de graxa de balea, vestido de peles, é única e exclusivamente a distancia duns cuantos miles de anos de feitos comprobados. E máis nada.

―Porén, o pensamento de Aristóteles dominou Europa durante doce séculos ―anunciou o doutor Ballingford con fastosidade―. E Aristóteles era metafísico.

Ollou a todos os presentes na mesa e viuse recompensado con signos e sorrisos de aprobación.

―O seu exemplo é totalmente desafortunado ―replicou Ernest―. Vostede refírese a unha época extremadamente escura na historia da humanidade, de aí que nos a chamamos a Idade das Tebras. Foi un período durante o cal os metafísicos tiñan raptada a ciencia, durante o cal a física estaba reducida á procura da Pedra Filosofal e durante a cal a química se converteu en alquimia, e a astronomía en astroloxía. Triste dominio do pensamento de Aristóteles!

O doutor Ballingford semellaba aflixido, mais non tardou en iluminárselle o rostro e exclamou:

―Aínda que admitamos este horroroso cadro que nos pintou, non pode menos que recoñecer que a metafísica tiña un valor propio, positivo no aspecto que sacou á Humanidade deste período escuro e conduciuna á claridade dos séculos posteriores.

―Mais se a metafísica non ten nada que ver con iso ―contestou Ernest.

―Como non? ―exclamou o doutor Hammerfeld―. Acaso non foi o pensamento e mais as ideas novas o que levou aos descubridores a realizar as súas viaxes?

―Meu querido señor ―dixo Ernest cun sorriso nos beizos―, pensei que estaba descualificado. Non atopou aínda ningún fallo na miña definición sobre a filosofía. Agora fáltalle a base. Pero é a forma de obrar dos metafísicos, así que eu o perdoo. Non, repítolle, a metafísica non ten nada que ver. O pan de cada día, a seda e as xoias, os dólares e mais os céntimos e, principalmente, o feche das rutas comerciais por terra á India eran as cousas que desencadearon as viaxes de descubrimento. Coa caída de Constantinopla en 1453, os turcos bloquearon o paso das caravanas até a India. Os comerciantes europeos tiveron que buscar unha ruta alternativa. Aquilo foi a verdadeira causa das viaxes de descubrimento. Colón saíu a navegar para atopar unha nova ruta á India. Así consta en todos os libros de historia. Descubríronse cousas novas sobre a natureza, tamaño e forma da terra por pura casualidade, e iso foi o principio da fin do sistema tolemaico.

O doutor Hammerfield resollaba de rabia.

―Non está de acordo comigo? ―preguntou Ernest―. Entón, en que punto me equivoco?

―Eu só digo que manteño o meu punto de vista ―replicou o doutor Hammerfeld con aspereza―. Creo que é unha historia demasiado longa para discutir aquí.

―Non existe unha historia demasiado longa para un científico ―dixo Ernest con dozura―. Por iso o científico chega a calquera parte. Por iso chegou até América.

Non vou describir todo o que pasou aquela tarde, aínda que a min me encanta lembrar cada instante, cada detalle sobre aquelas primeiras horas, cando coñecín a Ernest Everhard.

Aquela foi unha batalla encarnizada e os rostros dos prelados tornáronse vermellos de excitación, sobre todo nos momentos nos que Ernest os chamaba filósofos románticos, creadores de sombras e cousas semellantes. E sempre lles presentou fronte a eles os feitos.

―Os feitos, meu señor, os feitos irrefutábeis ―proclamaba triunfante cada vez que lle asestaba un golpe decisivo a alguén dos presentes. Viña sobrado de feitos. Botáballes cambadelas cos feitos, preparáballes emboscadas cós feitos, bombardeábaos con feitos.

―Coido que lle rende culto aos feitos no altar ―mofábase o doutor Hammerfield.

―O único deus que existe e o Deus dos Feitos e o señor Everhard é o seu profeta ―parafraseou o doutor Ballingford.

Ernest asentiu cun sorriso.

―Eu son como un de Texas ―dixo. E cando solicitaron que se explicase, continuou―: miren, un de Misuri di sempre: «tes que mo ensinar». Pola contra o de Texas di: «tes que mo pór na man». O que demostra que el non é un metafísico.

Noutra ocasión, cando Ernest acababa de dicir que os filósofos metafísicos nunca serían quen de soportar a proba da verdade, o doutor Hammerfield demandou de socato:

―Cal é a proba da verdade, mozo? Por favor, teña a bondade de explicarnos que é aquilo en torno ao cal as cabezas máis sabias que a súa levan dando voltas durante tanto tempo?

―Pois ben ―contestou Ernest. A súa fachenda irritaba aos clérigos―. As cabezas sabias levan tanto tempo dándolle voltas á verdade porque subiron ás nubes na súa procura. Se chegan a ficar na terra firme, teríana achado con bastante facilidade; si, terían descuberto que eles mesmos estaban precisamente a experimentar a verdade con cada acto e con cada pensamento práctico da súa vida.

―A proba, a proba ―repetía o doutor Hammerfield con impaciencia―. Déixese de lerias. Preséntenos aquilo que tanto tempo levamos buscando, a proba da verdade. Preséntenola e quedaremos encantados.

Tras as súas palabras e no xeito de pronuncialas agochábase un escepticismo descortés e despectivo que en segredo agradaba á maioría dos presentes, malia que ao bispo Morehouse si que lle semellaba molestar.

―O doutor Jordan⁹ expúxoo xa con toda claridade ―explicou Ernest―. A súa proba de verdade é: «funcionará? Fíaste plenamente del?»

―Bah ―comentou o doutor Hammerfield con sorna―. Esqueceu ao bispo Berkeley¹⁰. Nunca o refutaron.

―O metafísico máis nobre de todos ―ría Ernest―. Mais o exemplo que nos pon vostede, é desafortunado. Tal como o mesmo Berkeley recoñeceu, o seu exemplo da metafísica non valeu para nada.

O doutor Hammerfield estaba profundamente indignado. Era como se collese a Ernest a roubar ou a mentir.

―Mozo ―bramou― esa afirmación está á mesma altura que todo o demais que xa dixo esta noite. É unha cábala infame e falta de xustificación.

―Síntome completamente derrubado ―murmurou Ernest manso―. O que pasa é que non sei que foi o que me bateu. Ten que mo explicar mellor, doutor.

―Agarde, agarde ―farfallou o doutor Hammerfield― Que quere dicir? Vostede non pode afirmar que o bispo Berkeley recoñeceu que a súa teoría da metafísica non servise. Non ten proba ningunha, meu amiguiño, Aquela foi unha teoría moi boa.

―A mellor proba para min sobre o feito de que a metafísica de Berkeley non servía, é ―Ernest fixo unha pausa con toda a calma do mundo― que el mesmo tiña como costume usar as portas para entrar e saír en vez de atravesar as paredes. Que confiaba a súa vida ao pan, á manteiga e á carne asada de verdade. Que se barbeaba cunha navalla que lle cortaba ben as barbas.

―Pero esas son cousas materiais! ―exclamou o doutor Hammerfield―. A metafísica é algo espiritual.

―E logo, no espírito funciona? ―requiriu Ernest con dozura.

O outro asentiu coa cabeza.

―E mesmo unha chea de anxos poden bailar sobre a punta dun alfinete, no espírito ―continuou Ernest pensativo―. E pode existir un Deus que se viste de peles e come graxa, no espírito, e non hai nada que demostre o contrario, no espírito. Supoño, meu doutor, que vostede tamén existe dentro dese espírito?

―O meu espírito é o meu reino ―foi a resposta.

―Ese é outro xeito de dicir que vostede vive nas nubes. Agora ben, seguro que baixa á terra firme á hora de comer ou cando haxa un terremoto. Ou cónteme doutor, acaso durante un terremoto non ten medo a que un ladrillo inmaterial lle poida alcanzar aquel insubstancial corpo seu?

Ao instante e dun xeito case inconsciente, o doutor Hammerfield levou a man á cabeza, onde o cabelo lle cubría unha cicatriz. Ernest escollera por casualidade un exemplo oportuno. O doutor Hammerfield estivera a piques de morrer esmagado por unha cheminea no Gran Terremoto¹¹. Todo o mundo botouse a rir ás gargalladas.

―Ben? ―preguntou Ernest cando as risas se apazugaron―. Alguén ten probas en contra?

»A ver señores, que? ―preguntou de novo en medio do silencio. Logo engadiu―: non estivo mal, aquel argumento seu, mais aínda non me é suficiente.

O doutor Hammerfield quedou temporalmente derrubado e a batalla continuou en novos campos. Punto por punto, Ernest desafiou aos prelados. Cando se afirmaban en coñecer a clase obreira, expúxolles verdades fundamentais que eles descoñecían e retábaos, para que as refutasen. Ofrecíalles sempre feitos e mais feitos e reprimíaos cando se intentaban subir até as nubes e traíaos sempre de volta á terra firme e aos seus feitos.

Que ben lembro aquela escena! Podo ouvir agora mesmo como Ernest, cunha voz belicosa, azoutaba aos clérigos cos seus feitos, e como cada feito era como un látego, que cimbrou e cimbrou unha vez tras outra. E non tiña piedade. Era implacábel. Non tomaba nin daba cuartel¹². Non esquecerei nunca a malleira que lles propinou ao final:

―Esta noite recoñeceron varias veces, ora por confesión espontánea, ora por algunha declaración ignorante, que non coñecen a clase traballadora. Porén, non os censuro por iso. Como poden saber algo sobre a clase traballadora? Non viven no mesmo sitio que a clase traballadora. Xíntase noutro lugar coa manada dos capitalistas. E porque non? É a clase capitalista a que lles paga, a que lles dá de comer, a que realmente os viste con aquela mesma roupa que esta noite tendes posta. E a cambio diso predícanlles aos vosos patróns o tipo de metafísica que eles atopan particularmente aceptábel, e ese tipo particularmente aceptábel é aceptábel porque non ameaza a orde estabelecida da sociedade.

Un murmurio de protesta alzouse contra estas palabras ao redor da mesa.

―Oh, non, eu non pretendo por a proba a vosa sinceridade ―proseguiu Ernest―. Vostedes son sinceros. Predican o que cren. Aí está a súa forza e o seu valor (para a clase capitalista). Mais se empezan a crer en algo que ameazase a orde estabelecida, a súa predica sería inaceptábel para os seus patróns e botaríanos á rúa. De cando en vez xa despediron a algúns de vostedes¹³. Teño ou non razón?

Esta vez non houbo discrepancias. Os convidados sentaban sen pronunciar palabra, coa excepción do doutor Hammerfield, que admitiu:

―Cando a súa maneira de pensar é errónea, invítaselles a que renuncien.

―O que é outro xeito de dicir que a súa maneira de pensar é inaceptábel ―respondeu Ernest, e proseguiu―: así que veña, continúen a predicar e gañen a súa paga, mais por Deus, deixen a clase traballadora en paz. Vostedes pertencen ao campo do inimigo. Non teñen nada en común coa clase traballadora. As súas mans son suaves porque outros traballaron por vós. Teñen os bandullos avultados por tanto comer. ―Aquí o doutor Ballingford fixo un lixeiro aceno e todos ollaron o seu prodixioso bandullo. Dicíase, que había anos que non vira os seus propios pés―. E as súas mentes están cheas de doutrinas que só serven para cimentar a orde estabelecida. Son tan mercenarios (uns mercenarios sinceros, por certo) como o foron os membros da Garda Suíza¹⁴. Sexan leais aos que lles dan o pan e a paga; garden, coas súas predicas, os intereses dos seus patróns; mais non baixen até a clase traballadora para servir de falsos guías. Non poden estar honestamente en dous campos distintos á vez. A clase traballadora apañouse ben sen vostedes até agora. Créanme: a clase traballadora seguirá a apañarse sen vostedes. E, ademais, a clase traballadora apañase mellor sen vostedes que con vostedes.

Capítulo 2
Os desafíos

En canto marcharon os convidados, papá deixouse caer nunha cadeira de brazos e ceibou unha gargallada profunda. Nunca despois da morte da miña nai o escoitara rir con tantas ganas.

―Apostaría calquera cousa a que o doutor Hammerfield nunca na vida encarou algo semellante ―riu―. As cortesías da controversia eclesiástica! Décheste de conta de como el ao principio se portaba como unha ovelliña (refírome a Everhard) e que axiña se converteu nun bramante león. Ten unha mente extraordinariamente disciplinada. Podería ser un bo científico se chegase a canalizar as súa enerxías nesa dirección.

Apenas preciso comentar que Ernest Everhard me interesaba profundamente. Non era só o que dixera ou o xeito no que o dixera senón que era a persoa mesma. Nunca coñecera a un home así. Supoño que por esa razón, malia os meus vinte e catro anos, nunca casara. Gustábame; tiven que confesalo. E a simpatía que sentía por el baseábase en cousas mais aló da súa intelixencia ou da súa capacidade de argumentar. A pesar dos seus bíceps avultados e do seu pescozo de boxeador, impresionábame como un rapaz enxeñoso. Sentía que debaixo do disfrace de intelectual agochaba un espírito delicado e sensíbel. Sentíao, non sei como, só sei que era unha intuición miña de muller.

Naquel toque de rebato seu había algo que me penetraba directamente no corazón. Seguía a soar nos meus ouvidos e sentía que me gustaría volvelo ouvir, e ver de novo nos seus ollos aquel escintileo de risa que contradicía a seriedade apaixonada do seu rostro. E existían outro tipo de sentimentos, vagos e indeterminados, que espertaban no meu interior. Daquela case xa o amaba, aínda que estou segura de que se non o chego a ver nunca máis, aquelas vagas sensacións se terían esvaecido e teríao esquecido con facilidade.

Mais o destino non quería que non o volvese ver. O interese na socioloxía acabado de espertar do meu pai e as ceas que ofrecía non o ían permitir. Papá non era sociólogo. O seu matrimonio coa miña nai fora moi feliz e as investigacións na súa propia ciencia, a física, fixeran que se sentira feliz tamén. Pero cando morreu mamá, o seu propio traballo non foi suficiente para encher o baleiro. Ao comezo fixera as súas incursións na filosofía; logo, cada vez con máis interese, deixárase levar pola economía e a socioloxía. Tiña un marcado sentido de xustiza e pronto apaixonouse por emendar os males. Eu dinlles unha grata benvida a estes signos de interese renovado na vida, aínda que non podía nin soñar cal sería o resultado final.

Entusiasta como un rapaz e con corpo e alma entregouse a estas novas actividades, sen preocuparse o máis mínimo por até onde o conducirían.

Estaba acostumado a ter un laboratorio e o que ocorreu foi que converteu o comedor nun laboratorio sociolóxico. Ás súas ceas acudía xente de todas as clases e condicións: científicos, políticos, banqueiros, comerciantes, profesores, líderes traballadores, socialistas e anarquistas. Incitábaos a discutir e analizaba as súas ideas sobre a vida e sobre a sociedade.

Tivera un encontro breve con Ernest antes da «noite dos reverendos». Cando os convidados xa marcharan, contoume, como o achara. Aquela tarde estivera a pasear pola rúa e parara a escoitar un home que, empoleirado enriba dunha caixa de xabrón, falaba a un grupo de obreiros. O home sobre da caixa era Ernest. Non é que fose un simple orador rueiro. Ocupaba cargos importantes nos consellos do Partido Socialista, era un dos dirixentes e unha autoridade recoñecida na filosofía do socialismo. Porén, tiña un certo xeito moi claro de formular as cuestións complexas nunha linguaxe sinxela, era un expoñente e un educador nato e non lle importaba en absoluto subir enriba dunha caixa de xabrón para ofrecerlles unha lección de economía aos traballadores.

O meu pai parou a escoitar, interesáballe, acordaron verse despois e, tras unha primeira cita frutuosa, convidouno á cea dos reverendos. Foi despois da cea cando papá me contou o pouco que sabía sobre el. Nacera no seno dunha familia de clase obreira, aínda que descendía da antiga liñaxe dos Everhard, que vivía en América desde había máis de douscentos anos¹⁵. Aos dez anos comezara a traballar nas fábricas e logo fixera a súa aprendizaxe como ferrador, profesión que logo exerceu. Era autodidacta, aprendeu alemán e francés, e daquela estaba gañándose a vida exiguamente traducindo obras científicas e filosóficas para unha editorial socialista en Chicago, que loitaba por sobrevivir. Ás súas ganancias tamén hai que sumar os dereitos de autor das escasas vendas das súas propias obras sobre a economía e a filosofía.

Cheguei a saber todo isto sobre el antes de meterme na cama e permanecín nela un bo anaco deitada, esperta, escoitando na miña cabeza o son da súa voz. Os meus pensamentos dábanme medo. El era tan distinto dos homes da miña propia clase social, tan estraño e tan forte. A súa capacidade de dominación encantábame e aterrábame e as miñas fantasías vagaban sen control algún, até que me sorprendín considerándoo como amante e como marido. Sempre escoitara dicir que a forza dun home atraía ás mulleres irresistibelmente; porén, este home era demasiado forte.

―Non pode ser! ―berrei―. É imposíbel, absurdo!

Logo pola mañá espertei có desexo de velo de novo. Quería contemplar como manexaba aos homes nunha nova discusión, ouvir o son belixerante na súa voz, ver como, cheo de seguridade e forza, os facía anacos coa súa compracencia, como os sacudía para que abandonasen o seu modo de pensar anquilosado. Que importaba se era ousado ou audaz de máis? Para usar as súas propias palabras, o de «aquilo funcionaba», producía efectos. Pola contra, a súa audacia era cousa fina, pagaba a pena vela. Excitaba a calquera como fai o comezo dunha batalla.

Pasaron varios días no transcurso dos cales lía libros de Ernest que lle collía prestados ao meu pai. A súa palabra escrita era igual que a súa fala, clara e convincente. Era exactamente a súa sinxeleza absoluta o que te convencía, aínda que continuases a ter algunha dúbida. Ernest tiña o don da lucidez. Era un expoñente perfecto. Así e todo, a pesar do seu estilo había un montón de cousas nel que non me agradaban. Dáballe demasiada importancia ao que el chamaba a loita de clases, ou sexa ao antagonismo entre o traballo e o capital ou o conflito de intereses.

Morto de risa, papá contoume cal era o veredicto do doutor Hammerfield sobre Ernest. Segundo este, Ernest era «un cachorro insolente que se fixera presuntuoso por estudar pouco e cousas nada apropiadas». Tampouco o quería volver a ver.

En cambio o bispo Morehouse semellaba estar máis interesado en Ernest e estaba ansioso por ter unha nova entrevista con el.

―É un mozo forte ―dicía―, e moi esperto, moi esperto. Mais está demasiado seguro de si mesmo, demasiado seguro.

Un día pola tarde, Ernest veu á nosa casa de novo con papá. O bispo xa chegara e estivemos tomando té no soportal. Por certo, a presencia prolongada de Ernest en Berkeley debíase á circunstancia de que el estaba a facer uns cursos especiais de bioloxía na Universidade de Berkeley, e tamén porque estaba a traballar duramente cun novo libro chamado Filosofía e Revolución¹⁶.

De súpeto, ao chegar Ernest, o soportal semellaba facerse pequeno. Non é que el fose tan grande (non medía máis dun metro setenta e cinco centímetros), senón que parecía irradiar unha atmosfera de grandeza. Cando parou onda min, deixou entrever unha certa torpeza que non estaba en consonancia cos seus intrépidos ollos nin con aquela man firme e segura que me apertaba forte no momento no que me saudaba. E deseguida os seus ollos xa estaban de novo inalterados e seguros como sempre. Só que esta vez parecían conter unha pregunta e, como antes, mirábanme con detención.

―Estiven a ler a súa obra Filosofía da clase traballadora ―comenteille, e os seus ollos aloumiñáronse de ledicia.

―Espero ―contestou― que tomase en consideración aos lectores aos que foi dirixida.

―Si que o fixen, e precisamente por esa razón discrepo con vostede ―desafieino.

―Eu tamén discrepo con vostede, señor Everhard ―dixo o bispo Morehouse.

Ernest encolleu os ombros cun xesto dun xogador e aceptou unha cunca de té.

O bispo inclinou a cabeza e deixou que empezase eu.

―Vostede fomenta o odio entre clases ―dixen―. A min paréceme incorrecto e deplorábel pór ao descuberto todo o que é intolerante e brutal na clase traballadora. O odio entre clases é antisocial, e creo que tampouco está en consonancia co socialismo.

―Non son culpábel ―respondeu―. O odio entre clases non se menciona no texto nin existe no espírito da ningunha das miñas escrituras.

―Como que non? ―exclamei con reproche e collín o seu libro e abrino.

Sorbía o seu té cun sorriso nos beizos mentres eu repasaba as páxinas do libro.

―Páxina cento trinta e dúas ―lía eu en voz alta―. «Por iso, a loita de clases faise notar no actual estado de desenvolvemento social entre a clase que paga os soldos e a que os recibe».

Boteille unha mirada triunfante.

―Non se menciona para nada o odio entre as clases ―continuou cun sorriso.

―Mais ―insistín― vostede di «a loita de clases».

―Algo distinto de «odio das clases» ―replicou―. E créame, non fomentamos odio ningún. Dicimos que a loita entre clases é a lei da evolución social. Non somos responsábeis dela. Non fomentamos a loita. Simplemente a explicamos, tal como Newton explicou a gravidade. Explicamos a natureza do conflito de intereses que se desencadea na loita de clases.

―Mais non debería existir tal conflito de intereses! ―exclamei.

―Estou totalmente de acordo con vostede ―respondeu―. É exactamente o que nós, os socialistas, procuramos fomentar: a desaparición do conflito de intereses. Perdóeme un segundo. Deixe que lle lea un anaco.

Colleu o seu libro e foi varias páxinas atrás.

―Páxina cento vinte e seis: «o ciclo de loitas sociais que comezou coa disolución do comunismo puro e duro e coa sublevación da propiedade privada terminará coa entrega da propiedade privada nas mans dos órganos da sociedade socialista.

―Non estou de acordo con vostede ―interpúxose o bispo e un lixeiro rubor no seu pálido rostro ascético delatou a intensidade dos seus sentimentos―. A súa idea básica está equivocada. Non existe tal cousa como o conflito de intereses entre a clase obreira e o capital ou, máis ben, non debería existir tal.

―Grazas ―dixo Ernest cunha voz grave―. Con ese último comentario acaba de darme a razón.

―Mais por que debería existir un conflito? ―demandou o bispo acalorado.

Ernest encolleu os ombros.

―Porque somos así, supoño.

―Mais nós non somos así! ―berrou o outro.

―Está falando dun home ideal? ―preguntou Ernest― Dun home xeneroso e bo como Deus e dos que hai tan poucos que practicamente non existen, ou está falando dun home ordinario normal e corrente?

―Dun home normal e corrente ―foi a resposta.

―O cal e débil, falíbel e tende a equivocarse, non?

O bispo Morehouse asentiu coa cabeza.

―E ruín e egoísta?

De novo asentiu.

―Coidado ―advertiu Ernest―. Dixen egoísta.

―O home ordinario é egoísta ―afirmou o bispo con valentía.

―Que quere todo o que pode conseguir?

―Que quere todo o que pode conseguir, é verdade, por moi deplorábel que sexa.

―Entón xa o teño. ―A queixada de Ernest fechouse como unha trampa―. Deixe que llo ensine. Tomemos como exemplo un home que traballa no tranvía.

―Non podería traballar se non fose polo capital ―irrompeu o bispo.

―Certo, e vostede estará de acordo en que o capital perecería se non existisen traballadores para gañar os dividendos.

O bispo no contestou.

―Non é así? ―insistiu Ernest.

O bispo asentiu coa cabeza.

―Entón as nosas afirmacións anúlanse dun xeito recíproco ―dixo Ernest cun ton de voz indiferente―, e estamos como antes. Agora, para comezar de novo, os traballadores do tranvía poñen a man de obra. Os accionistas proporcionan o capital. Grazas ao esforzo compartido dos traballadores e do capital, gáñanse cartos¹⁷. Entre eles reparten estes cartos que gañaron. Á parte do capital chámana «dividendos». Á parte dos traballadores chámana «soldos».

―Moi ben ―interveu o bispo―. E non existe razón algunha para que o reparto non fose amistoso.

―Vostede xa esqueceu o que acordáramos antes ―replicou Ernest―. Acordaramos que o home ordinario é egoísta. É o que hai. Vostede está nas nubes e agora está a amañar o reparto entre a clase de homes que tiñan que existir mais non existen. Pero para retornar á terra firme, o traballador, dado que é egoísta, quere todo o que pode conseguir no reparto. Cando só hai unha cantidade limitada dunha mesma cousa e cando dous homes queren todo o que poden conseguir daquela mesma cousa, existe un conflito de intereses entre os traballadores e o capital. E aquilo é un conflito imposíbel de solucionar. Mentres existen traballadores e capitalistas, continuarán a discutir sobre o reparto. Se esta tarde chega a estar en San Francisco, tería que ir a pé. Non hai nin un tranvía que circule.

―Outra folga máis?¹⁸ ―inquiriu o bispo alarmado.

―Si, están a pelexar polo reparto das ganancias do tranvía.

O bispo Morehouse comezaba a pórse nervioso.

―Está mal! ―exclamou―. Significa que os traballadores teñen pouca visión de futuro. Como poden esperar ter a nosa simpatía...?

―No momento no que esteamos obrigados a andar ―comentou Ernest con malicia.

O bispo Morehouse ignorouno e continuou:

―O seu punto de vista é demasiado limitado. Os homes teñen que ser homes, non uns brutos. Agora vai haber violencia e matanzas, e viúvas e orfos a chorar. O capital e a man de obra tiñan que ser amigos. Tiñan que traballar collidos da man e para o seu mutuo beneficio.

―Ah, agora está nas nubes de novo ―advertiu Ernest con sequidade―. Baixe á terra. Lembre, acordaramos que o home ordinario é egoísta.

―Mais non debería ser tal! ―exclamou o bispo.

―Alí si que estou de acordo con vostede ―foi a replica de Ernest―. Non debería ser egoísta mais continuará a ser egoísta mentres viva baixo un sistema social que se basea nunha ética porcalleira.

O bispo estaba indignado e meu pai morría de risa.

―Si, nunha ética porcalleira ―continuou Ernest sen piedade―. É o significado do sistema capitalista. E aquilo é polo que aposta a vosa Igrexa, o mesmo que vostede predica cada vez cando sobe ao púlpito. Ética porcalleira! É o nome que mellor lle vai.

O bispo Morehouse virouse cara ao meu pai na procura de apoios, mais este ría e fixo un xesto afirmativo coa cabeza.

―Temo que o señor Everhard ten razón ―dixo papá―. El refírese á política laissez faire, deixar facer, que significa que cada un coide de si mesmo e o resto que o leve o diaño. Tal como el xa dixo a outra noite, a función que vostedes, os clérigos, levades ao cabo é manter a orde estabelecida dentro da sociedade, e a sociedade queda estabelecida sobre esa base.

―Mais aquilo non é a doutrina de Cristo! ―exclamou o bispo.

―Hoxe en día a Igrexa non esta a ensinar a doutrina de Cristo ―engadiu axiña Ernest―. Por iso os traballadores non queren ter nada que ver coa Igrexa. A Igrexa condona a terríbel brutalidade e violencia coa que a clase capitalista trata á clase obreira.

―A Igrexa non a condona ―obxectou o bispo.

―A Igrexa non protesta contra ela ―replicou Ernest―. E mentres a Igrexa non protesta, condónaa, porque lembre: quen sostén a Igrexa é xusto a clase capitalista.

―Non o vira desde esa perspectiva ―dixo inxenuo o bispo―. Ten que estar equivocado á forza. Sei que neste mundo hai moitas cousas malas e tristes. Sei que a Igrexa perdeu o, como o chama vostede, proletariado¹⁹.

―O proletariado nunca lle pertenceu ―berrou Ernest―. O proletariado creceu fóra da Igrexa e sen a Igrexa.

―Non o consigo entender ―confesou o bispo cunha voz apenas perceptíbel.

―Entón deixe que llo explique. Coa introdución da maquinaria e co sistema de factorías ao final do século XVIII, a gran masa de xente traballadora foi separado das terras. O vello sistema de traballo rompeuse. Botaron á xente traballadora fóra das súas aldeas e conducírona até as cidades industriais como se de gando se tratase. Puxeron ás nais e mais aos fillos a traballar nas novas máquinas. Acabou a vida familiar. As condicións eran horrendas. É unha historia de sangue.

―Xa sei, xa sei ―irrompeu o bispo Morehouse cunha expresión agonizante no rostro―. Foi terríbel. Mais aquilo pasou hai un século e medio.

―E alí, hai un século e medio, naceu o proletariado moderno ―continuou Ernest―. E a Igrexa ignorouno. Mentres os capitalistas converteron o país nunha carnizaría, a Igrexa ficou muda. Non protestou, como agora tampouco protesta. Tal e como di Austin Lewis²⁰ cando fala dese tempo, aqueles que recibiron a orde «apacente os meus cordeiros», viron sen protestar como venderon aqueles cordeiros como escravos e como os obrigaron a traballar até que morreron esgotados²¹. A Igrexa estaba muda, daquela, e antes de que continúe, quero que me dea un si ou un non rotundo como resposta. Estaba a Igrexa muda daquela?

O bispo Morehouse vacilou. O mesmo que o doutor Hammerfield, el non estaba afeito a este intenso «combate fechado», tal como o chamaba Ernest.

―A historia do século XIII está escrita ―apuntou Ernest―. Se a Igrexa non estaba muda, supoño que constará nos libros.

―Temo que a Igrexa estaba muda ―confesou o bispo.

―E hoxe en día permanece muda.

―Aí xa non estou de acordo ―dixo o bispo.

Ernest fixo unha pausa, botoulle unha ollada inquisidora ao seu interlocutor e aceptou o desafío.

―Moi ben ―dixo―. Vamos ver. En Chicago hai mulleres que traballan toda a semana por noventa céntimos. Acaso a Igrexa protestou?

―Eu iso non o sabía ―foi a resposta―. Noventa céntimos á semana! É horríbel!

―Acaso a Igrexa protestou? ―insistiu Ernest.

―A Igrexa non o sabe ―o bispo debatía con firmeza.

―Porén, o mandato que recibiu a Igrexa foi: «apacente aos meus cordeiros» ―dixo Ernest con ar despectivo. Logo, de súbito, engadiu―: perdoe a miña burla, señor bispo, mais que non lle pareza raro que perdamos a paciencia con vostede. Acaso protestou algunha vez diante das súas congregacións capitalistas contra o emprego de rapaces nos fiadeiros de algodón do sur?²² Por uns rapaces, de seis e sete anos de idade, que cada noite traballan en roldas de doce horas? Nunca ven a bendita luz do día. Morren como moscas. Co seu sangue páganse os dividendos. E cos dividendos constrúense magníficas igrexas en Nova Inglaterra, onde un colega seu predica agradábeis verdades a uns acicalados e barrigudos receptores daqueles dividendos.

―Non o sabía ―murmurou o bispo cunha voz apenas perceptíbel. Tiña o rostro pálido e semellaba indisposto.

―Entón, vostede non protestou?

O bispo negou coa cabeza.

―Daquela a Igrexa hoxe está muda, tal como estivo no século XVIII?

O bispo non respondeu e, por esta vez, Ernest xa non insistiu sobre o punto.

―E non esqueza que cada vez que un clérigo protesta, libérano do seu cargo.

―Iso non me parece correcto.

―Protestará? ―preguntou Ernest.

―Móstreme males, tales como os que mencionou, na nosa propia comunidade, e eu protesto.

―Xa llos mostrarei ―dixo Ernest en voz baixa―. Estou á súa disposición. Vou levalo de viaxe a través do inferno.

―E eu protestarei. ―O bispo ergueuse da súa cadeira de brazos e sobre o seu amábel rostro estendeuse a dureza dun guerreiro―. A Igrexa non será muda!

―Vano botar fóra ―advertiu Ernest.

―Demostrareille o contrario ―foi o retruque―. Voulle demostrar que se o que me conta é verdade, a Igrexa errou por ignorancia. E aínda máis, estou convencido de que todo o horríbel que exista na sociedade industrial se debe á ignorancia da clase capitalista. Esta remediará o mal tan pronto como reciba a mensaxe. E vai ser o deber da Igrexa darlle esta mensaxe.

Ernest botouse a rir. O seu riso era bruto e empurroume a acudir á defensa do bispo.

―Lembre ―díxenlle―, vostede non ve máis que unha cara da moeda. Hai moito bo en nós, aínda que vostede non nos da mérito ningún. O bispo Morehouse ten razón: os males da industria, por moi terríbeis que sexan, débense ao descoñecemento. As divisións da sociedade están xa demasiado acentuadas.

―O indio salvaxe non é tan brutal e salvaxe como a clase capitalista ―contestou e, nese intre, odieino.

―Vostede non nos coñece ―contestei―. Non somos brutais e salvaxes.

―Demóstremo ―desafioume.

―Como llo podo demostrar..., a vostede? ―Estaba a pórme furiosa.

Sacudiu a cabeza.

―Non lle estou a pedir que mo demostre a min. Pido que llo demostre a vostede mesma.

―Seino.

―Non sabe nada ―foi a súa ruda resposta.

―Veña, veña, rapaces ―interpuxo papá cun ton de voz conciliador.

―Non me importa... ―comecei indignada, mais Ernest interrompeume.

―Teño entendido que vostede ten cartos, ou tennos o seu pai, que neste caso é o mesmo, investidos nas Fiandeiras Sierra.

―E que ten que ver con isto? ―espeteille.

―Non moito ―comezou a divagar―, agás que o vestido que leva está manchada de sangue. A comida que toma é un guiso sanguinolento. O sangue de rapaces pequenos e de homes fortes estalle a pingar desde as mesmas vigas do seu tellado. Fecho os ollos, agora, e ouzo como gotea, plip. plop, plip, plop, ao meu redor.

Para adaptar a acción ás verbas fechou os ollos e reclinouse cara atrás na súa cadeira. Boteime a chorar, e as miñas bagoas eran de mortificación e de vaidade ferida. Nunca me trataran con tanta brutalidade na miña vida. Tanto o bispo como o meu pai sentíronse violentos e perturbados. Intentaron desviar a conversa a un terreo neutro, mais Ernest abriu os ollos, miroume e, cun aceno da man, sinaloulles aos demais que se apartasen. Tiña os ollos firmes e a boca tamén, e non había nin un chisco de riso na súa mirada. Que era o que estivo a piques de dicir e cal era o castigo terríbel ao que me ía someter? Nunca o souben porque, naquel intre, un home que pasaba pola rúa detívose e botounos unha mirada a través da xanela. Era un home alto, pobremente vestido e levaba nas costas un cargamento voluminoso de colgadoiros, cadeiras e biombos de vimbieira e de bambú. Ollou cara á casa como se se estivese a debater, se tería que entrar ou non para tratar de vender algunha peza das mercadorías que levaba.

―Aquel home chámase Jackson ―dixo Ernest.

―Con o enorme corpo que ten ―contestei dun xeito cortante― tería que estar a traballar e non a andar a vender trastos²³.

―Mire na súa manga esquerda ―dixo Ernest cunha voz doce.

Olleino e vin que lle penduraba baleira.

―Parte do sangue que ouvín pingar desde as vigas do seu tellado saíu dese brazo ―continuou Ernest co mesmo ton doce―. Perdeu o brazo nas Fiandeiras Sierra e, como se fose un cabalo mutilado, vós botástelo á rúa para que morrese. Cando digo «vós», refírome ao encargado e aos empregados que vostede e os outros accionistas teñen en nómina para dirixir e administrar as fiandeiras para o seu proveito. Foi un accidente. Pasou porque el lle quería aforrar catro duros á Compañía. O tambor dentado da cortadora colleulle o brazo. Puido deixar pasar o cachiño de pedra que viu nos dentes da maquina. Tería esnaquizado a fileira dobre de engrenaxes. Mais el quixo sacalo, e a cortadora atrapoulle a man e escachizouna desde a punta dos dedos até o ombro. Era de noite. As fiandeiras facían horas extras. Ese trimestre pagaron fortes dividendos. Jackson levaba moitas horas traballando e os seus músculos xa perderan a súa elasticidade e axilidade. Os seus movementos volvéranse lentos. Foi por iso que a maquina o atrapou. Tiña muller e tres rapaces.

―E a Compañía, que fixo por el? ―indaguei.

―Nada. Ah si, si que fixo algo. Cando Jackson, despois de saír do hospital, a denunciou por danos, foi a xuízo e ganou o preito. A Compañía emprega avogados moi eficaces, a que si!

―Non o contou todo ―dixen convencida―. Talvez non coñece toda a historia. Talvez ese home foi insolente.

―Insolente! Ha, ha! ―O seu riso era cínico―. Por Deus! Insolente! Co brazo triturado. Era, con todo, un servidor submiso e humilde e non hai constancia algunha de que fose insolente.

―Pode ser algo que descubriron no Tribunal ―insistín―. Non resolverían o caso contra el se no asunto non houbese algo máis do que me contou.

―O defensor principal da Compañía é o coronel Ingram. El é un avogado moi astuto ―Ernest olloume por un intre con intensidade, despois continuou―. Señorita Cunningham, voulle dicir o que vai facer. Vai investigar o caso Jackson.

―Xa o decidira facer ―respondín con frialdade.

―Iso está ben ―dixo cun amplo sorriso nos beizos―, entón voulle contar onde o pode topar. Mais dáme medo só pensar en todo o que vai saír á luz no asunto do brazo de Jackson.

Así que tanto o bispo como eu aceptamos os desafíos de Ernest. Os dous marcharon xuntos e deixáronme atormentada pola sensación de que me trataran a min e a miña clase social con inxustiza. Aquel home era unha besta. Nese momento odiábao e consoleime co pensamento de que a súa conduta era exactamente o que se podía esperar dun home da clase traballadora.

Capítulo 3
O brazo de Jackson

Non podía nin imaxinar que papel máis decisivo ía xogar o brazo de Jacson na miña vida. Jackson en si non me impresionou cando finalmente din con el. Acheino nunha miserábel chabola a piques de caer²⁴ preto da baía, no borde mesmo da zoa pantanosa. Pozas de auga estancada cubertas de escuma verde e putrefacta rodeaban a choza, e o fedor que desprendían era insoportábel.

En efecto, Jackson resultou ser aquel home submiso e humilde que me describira Ernest. Estaba a fabricar unha especie de obxectos de vimbieira e non parou de traballar mentres falaba comigo. Porén, a pesar da súa submisión e a súa humildade parecíame percibir una primeira nota de amargor incipiente na súa voz cando me dixo:

―Polo menos puideron terme dado o choio de sereno...²⁵

Non lle fun capaz de sacar nada importante. Dábame a impresión de que era parvo, non obstante, era como se a habilidade que tiña para traballar cunha soa man contradixese a súa estupidez. Así que tiven unha idea.

―Como foi que a máquina lle colleu o brazo? ―preguntei.

Olloume devagar, como cavilando, e sacudiu a cabeza.

―Non o sei. Pasou sen máis.

―Un descoido, se callar?

―Non ―contestou―, non foi así. Estaba a facer horas extras e pode que estivese un pouco canso. Traballei dezasete anos na fiandeira esa e xa me fixara que a maioría dos accidentes pasaban xusto antes de tocar o pito. Apóstoche o que queiras a que pasan máis accidentes na hora aquela antes de que toquen o pito²⁶ que durante o resto da xornada. Un home non che é moi áxil despois de levar todo o santo día traballando sen parar. Teño visto demasiados tipos cortados, fanados e esmagados até non os poder recoñecer.

―Viu moitos? ―inquirín.

―Centos e centos deles, e rapaces tamén.

Ademais dos terríbeis detalles, o relato de Jackson sobre o seu accidente era o mesmo que eu xa ouvira. Cando lle preguntei se violara algún regulamento sobre o manexo da maquinaria, sacudiu a cabeza.

―Quitei a correa coa man dereita ―dixo― e tratei de sacar a pedra coa esquerda. Non observei se a correa estaba fóra do sitio. Pensei que a miña man dereita a sacara, mais non foi o caso. Fixen un movemento rápido e a correa non estaba solta do todo. E logo a maquina desfíxome o brazo.

―Debeu que doerlle moitísimo ―dixen con compaixón.

―O renxer dos ósos non che era agradábel, non ―foi a súa resposta.

A súa concepción tocante á demanda de danos e prexuízos era algo confusa. Só tiña clara unha cousa, e aquilo era que non lle deran indemnización ningunha. Tiña a impresión de que a testemuña dos capataces e do encargado provocaran a decisión adversa do tribunal. As súas testemuñas, tal como o expresou el, «non che foron como tiñan que ser». Así que decidín ir falar con eles.

Unha cousa estaba clara: a situación de Jackson era lamentábel. A súa muller estaba enferma, e el, coa fabricación e coa venda ambulante dos seus obxectos de vimbieira, non era quen de gañar o suficiente para alimentar a familia. Ía atrasado nos pagos de alugamento e o seu fillo maior, un rapaz de once anos, comezara xa a traballar nas fiandeiras.

―Ben me puideron dar aquel choio de sereno ―foron as súas últimas palabras, cando marchei.

Con todo, despois de entrevistar ao avogado que asumira o caso de Jackson e aos dous capataces e mais o encargado, que testificaran no xuízo, comecei a darme de conta de que, despois de todo, Ernest tivera razón.

O avogado tiña o aspecto de ser un home débil e ineficaz e, en canto o vin, non me estrañou o máis mínimo que perdese o caso de Jackson. O meu primeiro pensamento foi que Jackson tivera o que merecía por ter escollido semellante avogado. Mais de súbito lembrei as dúas afirmacións de Ernest : «a compañía emprega avogados moi eficaces» e «o coronel Ingman é un avogado moi astuto». Púxenme a pensar. «Por suposto que a compañía se podía permitir avogados que fosen máis capacitados que os que podía pagar un obreiro como Jackson», intuía. Pero isto non foi máis que un pormenor secundario. Estaba segura de que existía unha razón moi importante para que Jackson perdese o seu preito.

―Porque perdeu o caso? ―preguntei.

Por un intre o avogado pareceu perplexo e preocupado e, no meu interior, apiadeime daquela pequena e desgraciada criatura. Logo comezou a xemer. Estou convencida de que os seus queixumes eran conxénitos. Era un home derrotado nada máis nacer. Xemía algo sobre as testemuñas. Tan só fixeran declaracións que favoreceron ao lado contrario. Non fora quen de lles arrincar nin unha palabra que puidese axudar a Jackson. Sabían cal era o lado onde quentaba máis o sol. Jackson era un parvo. O coronel Ingram actuou dun xeito brillante durante o interrogatorio e intimidouno e confundiuno. Fixo que dese respostas en asuntos que danaron a súa imaxe.

―Como o podían danar as respostas se el tiña a xustiza do seu lado? ―reclamei.

―Que ten a ver a xustiza con iso? ―reclamou o avogado á súa vez―. Mire en todos aqueles libros ―fixo un aceno cara á colección de volumes que decoraban as paredes da súa diminuta oficina―. Todo o que lin e aprendín deles ensinoume que unha cousa é a lei e outra a xustiza. Pregúntello a calquera avogado. Vostede vai todos os domingos a catequese para aprender o que está ben e o que está mal. Porén, a aqueles libros recorres para saber o que é..., legal.

―Estame a dicir que Jackson tiña o dereito do seu lado e aínda así esmagárono? ―preguntei―. Estame a dicir que o tribunal do xuíz Caldwell é inxusto?

O avogadiño olloume en fite durante un intre e logo a belixerancia desapareceu da súa faciana.

―Non tiven unha oportunidade como é debido ―xemeu de novo―. Puxeron en ridículo a Jackson e tamén a min. Que posibilidades tiña eu? O coronel Ingram é un grande avogado. Se non fose bo, como ía levar os asuntos xurídicos das Fiandeiras Sierra, do Sindicato de Terra de Erston, do Berkeley Consolidated, das eléctricas de Oakland, San Leandro e de Pleasanton? É un avogado empresarial e aos avogados empresariais non se lles paga por ser parvos²⁷. Porque pensa que só as Fiandeiras Sierra lle dá vinte mil dólares ao ano? Porque el ben lles vale os vinte mil dólares ao ano, por iso. Eu non valgo tanto. Se valese iso, non me quedaría excluído, morto de fame e aceptando casos como o de Jackson. Que pensa que tería cobrado se gañase o caso de Jackson?

―O mais probábel é que lle tería cobrado de máis ―contestei.

―Claro que si ―berrou anoxado―. Acaso non teño que vivir?²⁸

―El ten muller e fillos ―reprendín.

―Tamén os teño eu ―replicou―. E neste mundo, aparte de min, non hai ni un alma a quen lle importe se morren de fame ou non.

De súpeto suavizóuselle o rostro, abriu a tapa do seu reloxo e mostroume unha pequena fotografía, pegada no interior da mesma, dunha muller e de dúas raparigas.

―Alí están. Bótelles unha ollada. Témolo pasado mal, moi mal. Tiña pensado ver se as podía mandar ao campo se gañase o caso de Jackson. Aquí están sempre enfermas, mais agora non me podo permitir facelo.

Cando xa marchaba, volveu aos seus xemidos.

―Non tiven nin a máis remota posibilidade. O coronel Ingman e o xuíz Caldwell son moi amigos. Non é que lle estea a dicir que aquela amizade decidise o caso, se durante a interrogación tivese conseguido arrincar as declaracións correctas das testemuñas da parte contraria... Mais aínda así teño que recoñecer que o xuíz Caldwell se esforzou para que eu non conseguise xusto aquel testemuño. Home claro, o xuíz Caldwell e o coronel Ingram pertencen á mesma loxa e ao mesmo club. Viven no mesmo barrio, un que eu non me podo permitir. E as súa señoras están continuamente ou na casa dunha ou na da outra. Xogan sempre xuntas aos naipes e teñen eventos parecidos acá e aló.

―E aínda así cree que Jackson tiña razón? ―preguntei mentres ficaba un intre de pé na soleira da porta.

―Non o creo, seino ―foi a súa resposta―. E ao principio pensei que tamén tería algunha posibilidade. Mais non lle dixen nada á miña muller, Non a quería decepcionar. Xa lle chegou co desgusto que levou r non poder facer a viaxe ao campo que tanto desexaba.

―Porque non resaltou o feito de que Jackson estaba a procurar salvar a maquinaria para que non se danase? ―preguntei a Peter Donnelly, un dos capataces que testificaran no xuízo.

Cavilou un bo intre antes de contestar. Logo botou unha ollada intranquila ao seu redor e dixo:

―Porque teño unha muller do mellorciño que hai e tres raparigos dos máis guapos que nunca viu, xusto por iso.

―Non o comprendo ―dixen.

―Para dicirllo doutro xeito, porque non me conviña ―contestou.

―Quere dicir... ―comecei.

―Quero dicirlle xusto o que dixen ―interrompeume todo ofuscado―. Levo moitísimos anos a traballar nas fiandeiras. Comecei de raparigo nos fusos. Desde aquela non parei de traballar. Á forza de traballo e esforzo cheguei ao posto que teño agora. Son capataz, ou vostede que se pensa? E non creo que nas fiandeiras haxa un só home que me bote unha man para salvarme de morrer afogado. Antes pertencía ao Sindicato. Mais fiquei no lado da empresa en dúas folgas. Chamábanme crebafolgas. Hoxe en día entre eles non hai nin un home que queira tomar unha copa comigo, por moito que os invite. Non ve as cicatrices que teño na testa onde me guindaron ladrillos? Non hai nin un rapaz nos fusos que non bote pecados cando oe o meu nome. O meu único amigo é a empresa. O feito de pórme ao lado das fiandeiras non é miña obriga senón é o que me dá de comer e do que depende a vida dos meus fillos. Enténdeme agora?

―Acaso Jackson tiña algunha culpa? ―preguntei.

―Tiñan que lle ter dado a indemnización. Era un bo traballador e nunca armou lío.

―Entón, non era libre de dicir toda a verdade, tal como xurou?

Donnelly sacudiu a cabeza.

―A verdade, toda a verdade e nada mais que a verdade? ―engadín cunha voz solemne.

De novo se lle encheu o rostro de paixón e alzou a mirada, non cara a min senón contra o ceo.

―Deixaría que me ardesen a alma e o corpo no fogo eterno do inferno por aqueles meus rapaciños ―foi a súa resposta.

Henry Dallas, o encargado, era un individuo con face de raposo que me ollou dos pés á cabeza con insolencia e negouse a falar. Non fun quen de lle arrincar nin unha palabra acerca do xuízo e do seu testemuño. Mais tiven mellor sorte co outro capataz. James Smith era un home de trazos duros e, nada máis velo, caeume a alma até os pés. Tamén me deu a impresión de que non podía falar con toda a liberdade. A medida que conversabamos, dinme de conta de que el era mentalmente superior a un home da súa clase. Coincidindo con Peter Donelly, tamén consideraba que Jackson debeu ter recibido unha indemnización, e foi aínda máis lonxe e cualificou como cruenta e de sangue frío a acción que deixara na rúa o traballador, incapacitado polo accidente. Así mesmo, explicou que nas fiandeiras ocorrían moitos accidentes e a política da empresa consistía en loitar até a fin contra todas as demandas por danos e prexuízos que deles proviñan.

―Significan centos de miles ao ano para os accionistas ―dixo; e mentres falaba, lembrei o último dividendo que cobrara o meu pai e de como con aquel dividendo se mercara un lindo vestido para min e libros para el. Lembrei a acusación de Ernest de que o meu vestido estaba manchado de sangue e debaixo da roupa púxoseme carne de galiña.

―Cando testificou no xuízo non resaltou que Jackson tivera o seu accidente mentres intentaba evitar que a maquinaria se danase? ―preguntei.

―Non, non o fixen ―foi a súa resposta, e a súa boca retorceuse con amargor―. Testifiquei que Jackson se ferira por neglixencia e por descoido e que, de feito, ningún podía considerar culpábel ou responsábel á empresa.

―Aquilo foi neglixencia?

―Chámeo así ou como o queira chamar. A dicir verdade, calquera cansa despois de traballar moitas horas seguidas.

O home comezaba a interesarme. Certamente non era como todos.

―Vostede ten máis estudos que a maioría dos obreiros ―comentei.

―Fun ao instituto. Conseguino acabar grazas ao traballo de porteiro que desempeñei. Quería facer unha carreira na universidade mais morreu o meu pai e entrei a traballar nas fiandeiras. Quería estudar ciencias de natureza ―explicou timidamente, como se confesase unha debilidade―. Encántanme os animais. Pero entrei a traballar nas fiandeiras. Cando me ascenderon a capataz, casei, logo veu a familia e... Pois xa non era o meu propio dono.

―Que quere dicir con iso? ―preguntei.

―Estaba a explicarlle porque no xuízo testifiquei do xeito no que o fixen, porque seguín as instrucións.

―Instrucións de quen?

―Do coronel Ingman. El deume unha idea xeral da declaración que tiña que dar.

―E con iso Jackson perdeu o preito.

Asentiu coa cabeza e comezou a pórse colorado.

―E Jackson tiña muller e dous raparigos que dependían del.

―Xa o sei ―afirmou con voz baixa, aínda que o rostro se lle puña cada vez máis colorado.

―Cónteme ―proseguín―, foille fácil transformarse da persoa que era no instituto ao home no que se tivo que converter para cometer un acto así no xuízo?

A brusquidade da súa cólera sorprendeume e asustoume. Ceibou²⁹ un xuramento violento e apertou o puño como se estivese a piques de me zoscar.

―Perdóeme, por favor ―retractouse enseguida―. Non, non foi fácil. E creo que vai ser mellor que marche. Xa conseguiu de min todo o que quixo. Mais deixe que lle advirta unha cousa antes de que se vaia. Non lle paga a pena contar por aí nada do que lle dixen. Vouno negar todo, e non hai testemuñas. Negareino palabra por palabra e, se é preciso, fareino baixo xuramento no estrado das testemuñas.

Despois da miña entrevista fun até a oficina do meu pai no edificio da Química e atopeime aí con Ernest. Foi unha sorpresa, mais el saudoume cos seus ousados ollos e coa súa firme aperta de mans e con aquela curiosa mistura de torpeza e soltura. Era como se esquecese o noso último encontro tormentoso; porén, eu non tiña ganas de esquecelo.

―Estiven a afondar no caso de Jackson ―díxenlle con brusquidade.

Era todo ouvidos e agardaba que eu continuase, aínda que puiden ver nos seus ollos a certeza de que as miñas conviccións cambiaran.

―Paréceme que o trataron mal ―confesei―. Creo..., creo é certo que algo do seu sangue está a pingar polas nosas vigas abaixo.

―Home, claro ―respondeu―. Se tratasen a Jackson e a todos os seus compañeiros con compaixón, os dividendos non serían tan suculentos.

―Nunca máis serei quen de gozar de vestidos bonitos ―engadín.

Sentíame humilde e arrepentida e estaba consciente, cunha sensación pracenteira, de que Ernest era unha especie de confesor. Daquela, como durante o resto da nosa vida, a súa forza atraíame. Semellaba irradiar unha promesa de paz e de protección.

―Tampouco vai ser quen de gozar ir vestida en sacos ―comentou cunha voz grave―. Existen fiandeiras de xute, como sabe, e alí ocorren as mesmas cousas. Pasa en todas partes. Esta civilización nosa, tan cacarexada, esta fundada sobre sangue, esta empapada de sangue, e nin vostede nin ninguén de nós somos quen de fuxir do lamparón vermello. Os homes con quen falou, quen eran?

Conteille todo o que acontecera.

―E ninguén deles puido falar con toda liberdade ―dixo―. Todos eles estaban atados á implacábel maquina industrial. E o máis patético do asunto é a traxedia que implica é que están atados a ela polos lazos de corazón. Os seus fillos... O seu instinto é sempre protexer a nova vida. Este instinto é máis forte que ningunha ética que posúan. Meu pai! Mentiu, roubou, fixo toda clase de cousas deshonrosas para poder alimentarme a min e aos meus irmáns e as miñas irmás. Era escravo da gran Máquina Industrial, a cal esmagouno vivo, fixo que traballase até morrer.

―Mais ―irrompín―, polo menos vostede é un home libre.

―Non do todo ―respondeu―. Os lazos de corazón non me atan a nada. Moitas veces doulle grazas ao ceo de que non teña fillos, aínda que quero moito aos rapaces. Se algún día chegase a casar, non me atrevería a ter ningún.

―Uh, iso si que é unha mala doutrina ―exclamei.

―Xa o sei ―comentou con tristura―. Porén, é unha doutrina que me convén. Son un revolucionario e iso é unha vocación perigosa.

Ceibei un riso incrédulo.

―Se de noite intentase entrar na casa do seu pai para roubar os seus dividendos das Fiandeiras Sierra Mills, o que me faría el?

―Pois el dorme cun revolver enriba da mesa de noite ―respondín―. O máis probábel sería que lle pegase un tiro.

―E se eu e catro máis conducísemos a millón e medio de homes³⁰ até as casas de toda a xente rica e entrásemos nelas, habería moitos tiros, a que si?

―Claro que si, mais iso non o vai facer ―obxectei.

―É exactamente o que estou a facer. E procuramos tomar, non so as riquezas que hai dentro das casas, senón todas as fontes daquela riqueza, todas as minas e fábricas e todos os ferrocarrís e bancos e almacéns. Iso é a Revolución. E iso e algo perigoso de verdade. Temo que vai haber máis tiros do que nin sequera eu podo imaxinar. Mais o que estaba a dicir é que hoxe en día ninguén é completamente libre. Estamos todos atrapados nas rodas e nos piñóns da gran Máquina Industrial. Vostede deuse de conta de que non o é e de que tampouco o son aqueles homes con quen falou. Fale con máis xente. Vaia ver ao coronel Ingram. Busque aos reporteiros que mantiveron o caso de Jackson fóra dos xornais e aos editores que dirixen aqueles xornais. Vai descubrir que todos son escravos da Máquina.

Un pouco máis tarde, no curso da nosa conversa, fíxenlle unha pregunta pequena e sinxela sobre o propensos que eran os traballadores aos accidentes, e recibín como resposta unha verdadeira conferencia chea de estadísticas.

―Está todo nos libros ―dixo―. Comparáronse as cifras e quedou plenamente comprobado que durante as primeiras horas da xornada matinal apenas ocorren accidentes, mais que a cantidade aumenta a medida que pasan as horas e a medida que os traballadores cansan e que os seus reflexos se volven máis lentos tanto nas súas actividades musculares como mentais. Acaso non sabe que o seu pai ten tres veces máis posibilidades de conservar a vida que un traballador? É verdade. As compañías de seguros³¹ sábeno ben. A el cobraríanlle por unha póliza de accidentes de mil dólares unha prima anual de catro dólares con vinte céntimos e, pola mesma póliza, cobraríanlle a un obreiro quince dólares.

―E a vostede? ―preguntei e, no mesmo momento de formular a pregunta, dinme de conta da inquietude que sentía e que xa era algo máis que leve.

―Oh ―respondeu de xeito despreocupado―, como revolucionario teño máis ou menos oito probabilidades contra unha que ten o obreiro de quedar ferido ou morrer. As compañías de seguros cóbranlles aos expertos químicos que manipulan explosivos oito veces o que lles cobran aos obreiros. Non creo que nin sequera me asegurasen. E porque mo pregunta?

Pestanexei e sentín como o rostro se me comezaba a ruborizar. Non foi el quen me notou desacougada, noteino eu mesma, e na súa presenza.

Xusto naquel intre entrou o meu pai e dispúxose a saír comigo. Ernest devolveulle uns libros que lle collera prestados e marchou primeiro. Mais xusto cando estaba a piques de saír, deu a volta e dixo:

―Ah, a propósito, de paso que está a acabar coa súa propia serenidade e eu coa do bispo, era bo que fose ver ás señoras Wickson e Pertonwaithe. Os seus esposos, xa sabe, son os dous principais accionistas das Fiandeiras. Como o resto da Humanidade, aquelas dúas mulleres están atadas á Máquina, mais están atadas de tal xeito que sentan no mesmo cumio dela.

Capítulo 4
Os escravos da máquina

Canto máis pensaba no brazo de Jackson, máis impresionada me sentín. Enfrontábame a algo concreto. Por vez primeira saboreaba a vida. A miña vida na universidade, os estudos e a cultura, non foran reais. Non aprendera nada máis que as teorías sobre a vida e sobre a sociedade, que estaban moi ben na letra impresa; pola contra, agora vía a vida mesma. O brazo de Jackson era un feito da vida e nos meus ouvidos soaban as palabras de Ernest: «os feitos, meu señor, os feitos irrefutábeis».

Semellábame monstruoso, imposíbel, que toda a nosa sociedade estivese baseada no derramamento de sangue. Enriba de todo estaba Jackson. Non podía fuxir del. Atraía constantemente os meus pensamentos como o polo atrae a agulla do compás. Tratárano dun xeito monstruoso. Non lle pagaran polo sangue que derramara para poder repartir mellores dividendos. E eu coñecía unha vintena de familias, contentas e satisfeitas de si mesmas, que recibiran aqueles dividendos e que, con aquilo, sacaran proveito do sangue de Jackson. Se a sociedade seguía o seu rumbo despois de tratar a un home dun xeito tan monstruoso, non era verosímil que outros tantos serían tratados do mesmo xeito? Lembraba o que Ernest contara sobre mulleres que en Chicago traballaban por noventa céntimos á semana e sobre os rapaces escravos das Fiandeiras do Sur. E podía ver as súas mans pálidas e esbrancuxadas, faltas de sangue, a traballar sobre a tea do meu vestido. E logo pensei en Fiandeiras Sierra e nos dividendos que pagaran, e vin de novo o sangue de Jackson sobre o meu vestido. Non podía librarme de Jackson. Os meus pensamentos levábanme sempre onda el.

No mais profundo do meu ser tiña a sensación de estar de pé ao bordo dun precipicio. Era como se estivese a piques de ver unha nova e terríbel revelación sobre a vida. E non só eu. Todo o que me arrodeaba estaba revolucionado. Aí estaba o meu pai. Podía ver o efecto que Ernest comezaba a producir nel. E logo o bispo. A última vez que o vira tiña o aspecto dun home enfermo. Atopábase nunha gran tensión nerviosa e nos seus ollos agochábase un horror indescritíbel. Do pouco que me contaron sabía que Ernest cumprira a súa promesa de levalo de viaxe a través do inferno. Non puiden saber que escenas infernais viran os ollos do bispo, semellaba demasiado turbado para falar delas.

Xa coa seguridade de que o meu pequeno mundo e todo o que o arrodeaba estaba a cambiar, consideraba a Ernest como o causante de todo aquilo; e tamén pensei «fomos tan felices e gozábamos de tanta paz antes de que chegase el». E no momento seguinte comprendín que aquel pensamento era unha traizón á realidade e vin a Ernest diante dos meus ollos transfigurado, como un apóstolo de verdade, coa fronte luminosa e coa ousadía dun mesmo anxo de Deus que loitaba pola verdade e pola xustiza e pola defensa dos pobres, dos solitarios e dos desamparados.

Logo, ergueuse diante miña outra figura, a de Cristo! El, tamén, estivera ao lado dos humildes e dos oprimidos, e en contra de todo o poder estabelecido dos sacerdotes e dos fariseos. Lembreime da súa fin na cruz e pegoume un brinco o corazón en canto pensei en Ernest. El tamén estaba destinado a morrer na cruz? El, coa súa voz desafiante como un toque de rebato e con toda a súa enerxía dun home aposto!

Naquel intre souben que o amaba e que me consumía o desexo de consolalo. Pensei na súa vida. Tivo que ser unha vida sórdida, dura e exigua. E pensei no seu pai, que mentira e roubara por el e a quen fixeran traballar até a morte. E el mesmo entrara nas fiandeiras aos dez anos de idade! O meu corazón parecía encherse de desexo de estreitalo entre os meus brazos e deixar que a súa cabeza se apoiase sobre o meu peito, aquela cabeza súa que tiña que estar cansa de tanto pensar; e procurarlle un intre de repouso, simplemente repouso, e de alivio e esquecemento.

Atopeime co coronel Ingman na recepción da Igrexa. Ben que o coñecía e coñecera xa desde había moitos anos. Tendinlle unha trampa tras unhas grandes palmeiras e plantas de caucho, aínda que el non sabía que quedara preso nela. Comezou a conversar comigo dun xeito xovial e cortés. Sempre fora un home agradábel, diplomático e con moito tacto e consideración. E pola súa aparencia, era o home máis distinguido da nosa sociedade. Ao seu carón, até o venerábel decano da universidade semellaba vulgar e pequeno.

Pola contra, dinme de conta de que o coronel Ingman estaba na mesma situación que os incultos encargados. Non podía falar con liberdade. El, tamén, estaba atado á Roda. Non esquecerei nunca o cambio que se obrou nel cando mencionei o caso de Jackson. O seu sorriso de bo humor esvaeceuse como unha pantasma. Unha repentina expresión horrenda desfiguroulle o distinguido rostro. Experimentei o mesmo desacougo que sentira diante da cólera de James Smith. Mais o coronel Ingram non botou pecados. Aquela era a lixeira diferenza que aínda existía entre el e o obreiro. Tiña fama de ser un home con enxeño, pero nese momento non lle quedaba ningún. Estaba inconscientemente a buscar unha saída, ou por un lado ou polo outro. Mais seguía atrapado entre as palmeiras e as árbores de caucho.

Oh, estaba farto de ouvir nomear a Jackson. Porque sacara eu ese tema? Non tiña graza ningunha. Era unha proba de mal gusto e falta de consideración da miña parte. Acaso eu non sabía que na súa profesión os sentimentos persoais non contaban? Cando ía á súa oficina deixaba atrás os seus sentimentos persoais. Na oficina só se admitían os sentimentos profesionais.

―Jackson non debía ter recibido algunha compensación por danos e prexuízos?

―Seguro que si ―respondeu―. Quero dicir, persoalmente teño a sensación de que lla tiñan que ter dado. Mais iso non ten nada a ver cos aspectos legais do caso.

Estaba a recobrar pouquiño a pouco os restos de enxeño espallados.

―Dígame, coronel, a xustiza ten algo que ver coa lei?

―Empregou unha palabra equivocada ―respondeu cun sorriso.

―Quere dicir «o poder»? ―proseguín, e el fixo un xesto afirmativo coa testa―. Aínda así suponse que é a lei que nos proporciona a xustiza, non?

―Aí está o paradoxo ―replicou―. Xustiza si que temos.

―Agora está a falar dun xeito profesional, a que si? ―preguntei.

O coronel Ingram ruborizouse, nin máis nin menos que se ruborizou, e mirou ao seu redor con ansiedade na procura dunha escapatoria. Porén, eu atranqueille o camiño e non estaba disposta a moverme.

―Dígame ―proseguín―, cando un deixa que os seus sentimentos persoais sucumban ante os seus pensamentos profesionais, iso podería definirse como unha especie de mutilación espiritual?

Non recibín resposta. O coronel Ingram liscara sen gloria, derrubando unha palmeira na súa fuxida.

Logo probei cos xornais. Escribín un informe discreto, moderado e obxectivo sobre o caso de Jackson. Non formulei cargos sobre ningún dos homes cos que falara, nin sequera mencionei os seus nomes. Relataba os feitos do caso tal cal, os longos anos que Jackson traballara na fiandeira, o seu esforzo para evitar o deterioro da maquinaria e o accidente ocorrido a consecuencia da súa actual condición miserábel e famélica. Os tres xornais locais rexeitaron o meu artigo, tal como tamén o fixeron os dous semanarios.

Localicei a Perry Layton. Tiña carreira universitaria, declinárase polo xornalismo e daquela estaba formarse como reporteiro no máis influente dos tres xornais. Esbozou un sorriso cando lle preguntei pola razón pola que os xornais suprimiran toda mención de Jackson ou do seu caso.

―Política editorial ―dixo―. Nós non temos nada que ver con iso. Depende dos editores.

―Mais por que o chama política? ―inquirín.

―Nós formamos un bloque coas empresas ―respondeu―. Aínda que pagase a tarifa que lle corresponde aos anunciantes, non era capaz de meter nada semellante nos xornais. O empregado que o fixese ás agachadas perdería o seu traballo. Non sería quen de metelo aínda que pagase dez veces a tarifa ordinaria para un anuncio.

―E que hai da súa propia política? ―preguntei―. Dáme a impresión de que o seu cometido é terxiversar a verdade de acordo coas ordes dos seus patróns que, ao mesmo tempo, obedecen ás directrices das empresas.

―Non teño nada que ver con iso ―semellou incómodo por un intre, logo iluminóuselle o rostro xa que atopara a saída―. Eu, por min, non escribo nada que non sexa verdade. A miña consciencia está ben limpa. Claro, no transcurso do traballo diario xorden cousas que son repugnantes. Mais vostede comprenderá que todo aquilo forma parte do traballo do día ―finalizou coa lóxica dun rapaz.

―Con todo, vostede espera sentar algún día tras a mesa dun editor e levar a cabo esa política?

―Daquela xa estarei curtido polo traballo ―foi a súa resposta.

―Xa que aínda non está curtido, dígame, que pensa agora mesmo sobre a política editorial en xeral?

―Non penso nada ―contestou axiña―. Un non se pode revelar contra as autoridades se quere ter éxito no xornalismo. Polo menos iso é o que aprendín.

E coa súa testa de mozo fixo un xesto de aprobación con ar de sabedoría.

―Mais daquela, que hai do «xusto» ―persistín.

―Vostede non entende as regras do xogo. Claro que é o xusto, porque todo conclúe ben, non ve?

―Si, véxoo dun xeito tan impreciso que é unha marabilla ―murmurei, mais doíame o corazón ao ver o novo que era el, e sentía que ou ben tiña que berrar ou botarme a chorar.

Comezaba a ver a través das aparencias da sociedade na que sempre vivira e descubría realidades aterradores e ocultas. Existía unha tácita conspiración contra Jackson e sentín un estremecemento de simpatía contra o avogado chorón que, sen posibilidade de gloria, defendera a súa causa. Porén, esta conspiración tácita tornábase máis ampla. Non estaba dirixida só contra Jackson. Estaba dirixida contra todos os traballadores que quedaran tolleitos na fiandeira. E se ía contra todos eles nesta fiandeira, porque non iría contra todos os doutras fiandeiras e fábricas? De feito, non pasaba o mesmo en calquera outra industria?

Se aquilo era verdade, a sociedade era unha mentira. Acovardeime ante as miñas propias conclusións. Era demasiado terríbel, demasiado atroz para ser verdade. Mais alí estaba Jackson e o brazo de Jackson e o sangue que manchaba o meu vestido e pingaba das vigas do meu propio tellado. E existían moitos Jacksons, centos deles só nas fiandeiras, como el mesmo comentara. Non podía fuxir de Jackson.

Fun ver aos señores Wickson e Pertonwaithe, os dous homes que posuían a maioría das accións de Sierra Mills. Non obstante, non fun quen de conmovelos como conmovera os seus empregados. Descubrín que profesaban unha ética superior á do resto da sociedade. Era algo que podiamos chamar ética aristocrática ou ética da superioridade³². Falaron en termos amplos sobre a política e identificaron a política coa xustiza. Dirixíanse a min dun xeito paternal, tratando a miña xuventude e a miña inexperiencia con condescendencia. De todos os que entrevistara, eran cos que menos posibilidades tiña. Crían cegamente que a súa conduta era correcta. A este respecto non cabía a menor dúbida nin existía unha discusión posíbel. Estaban convencidos de que eran os salvadores da sociedade e de que eran eles os que fabricaban a felicidade para a maioría. Pintaban imaxes patéticas de como sería o sufrimento da clase traballadora, de non ser polo emprego que eles, e só eles, grazas á súa sabedoría, lles proporcionaban.

Ao pouco de conversar con estes dous patróns, atopeime con Ernest e relateille a miña experiencia. El olloume cunha expresión satisfeita e dixo:

―Moi ben, de verdade. Comeza a desenterrar a verdade por si soa. Aquilo é unha xeneralización que fixo a partir da súa propia experiencia, e é correcta. Ninguén dentro da Maquina Industrial é libre de facer o que quere, agás o gran capitalista, e el non o é tampouco, se me permite empregar este xeito de falar propio dos irlandeses³³. Os patróns, como pode ver, están totalmente seguros de que teñen razón no que fan. Iso é o colmo do absurdo de toda a situación. Están tan atados á súa condición humana que non poden actuar, se non pensan que é o correcto. Os seus actos sempre implican unha obriga.

»Cando queren emprender algo, na materia dos negocios, por suposto, deben agardar a que nos seus cerebros non xurda, de ningún xeito, un concepto relixioso, ético, científico ou filosófico que lles indique que o proxecto en cuestión é incorrecto. Logo realízano, sen decatarse de que unha das debilidades da mente humana é o feito de que o desexo é o pai do pensamento. Non importa o que queiran facer, o resultado sempre supón unha imposición. Son casuístas superficiais. Son hipócritas. Até xustifican os seus actos desprezábeis polo feito de que o resultado pode ser un ben. Un dos axiomas ficticios máis graciosos que crearon é que son superiores ao resto da humanidade en sabedoría e eficacia. Debido a esta circunstancia, considéranse autorizados a controlar a subsistencia do resto da Humanidade. Mesmo fixeron rexurdir a teoría dos dereitos divinos dos reis, dos reis comerciais, no seu caso³⁴.

»A debilidade da súa posición consiste en que son simplemente homes de negocios. Non son filósofos. Non son biólogos nin sociólogos. Se o fosen, todo estaría ben, claro que si. Un home de negocios, que tamén fose biólogo e sociólogo, sabería, máis ou menos, facer o correcto para a Humanidade. Porén, fóra do ámbito dos negocios, estes homes son parvos. Só coñecen os negocios. Non coñecen a Humanidade nin a sociedade e, aínda así, érguense como árbitros sobre os destinos dos millóns de famentos e doutros millóns de persoas implicadas. A historia, algún día, morrerá de risa a conta deles.

Non me sorprendeu nada a miña posterior conversa coas señoras Wickson e Pertonwaithe. Eran damas da alta sociedade³⁵. As súas casas eran palacios. Posuían varias residencias espalladas por todo o país, polas montañas, polos lagos e á beira do mar. Exércitos de serventes atendíanas e as súas actividades sociais eran desconcertantes. Patrocinaban universidades e igrexas, e os pastores en particular axeonllábanse diante delas cunha submisión cega³⁶. Estas dúas mulleres, con todos os cartos que tiñan, eran unhas verdadeiras potencias. Posuían o poder de subvencionar o pensamento até un grao sorprendente, como eu pronto ía aprender baixo a instrución de Ernest.

Imitaban aos seus esposos e falaban dun mesmo xeito amplo sobre a política a seguir e sobre o deber e a responsabilidade dos ricos. Deixábanse influír pola mesma ética que dominaba os seus esposos, a ética da súa clase social; recitaban frases feitas que elas mesmas non comprendían.

Irritáronse cando lles describín a condición deplorábel da familia de Jackson e expresei a miña sorpresa porque non tomasen medidas para facerlle chegar algunha axuda voluntaria. Dixéronme que agradecerían o feito de que ninguén as instruíse nas súas obrigas sociais. Cando lles pedín rotundamente que socorresen a Jackson, coa mesma rotundidade negáronse a o faceren. O máis sorprendente no caso foi que se negaron cunha linguaxe case idéntica, aínda que as entrevistase por separado, e ningunha das dúas sabia que viña de visitar a unha ou iría ver á outra. A resposta de ambas as dúas foi que estaban moi contentas por ter a oportunidade de demostrarme dunha vez por todas que nunca ían premiar unha neglixencia; e tampouco, pagando por accidentes, tentarían aos pobres a mancarse coa maquinaria³⁷.

E aquelas dúas mulleres foron sinceras. As conviccións da súa clase social e delas mesmas eran superiores, embriagábanas. Na súa propia ética clasista tiñan unha obriga por cada acto que realizaban. Cando xa saía da mansión no coche, boteille unha ollada de novo e lembreime da expresión de Ernest, que estaban atadas á Máquina, mais tan atadas que mesmo sentaban na súa cúspide.

Capítulo 5
Os filómatas

Ernest viña moito á nosa casa. Non era só o meu pai nin as ceas polémicas o que o atraían. Xa daquela pensaba que eu mesma tiña algo que ver coa causa das súas visitas en non tardei en comprobar o acertadas que eran as miñas cábalas. Daquela non existía un amante como Ernest Everhard. Pouco a pouco o seu ollar e o seu aperto de mans volveuse máis firme e seguro, (se é que iso fose posíbel), e a pregunta, que desde o primeiro instante lle vira nos ollos, fíxose cada vez máis imperiosa.

A miña impresión del, a primeira vez que o vin, fora desfavorábel. Logo sentírame atraída por el. Despois chegou a miña repulsa, cando tan salvaxemente atacou a miña clase social e a min. Máis tarde, cando vin que non difamara a miña clase senón que as cousas duras e amargas que contara sobre ela eran xustificadas, de novo me acheguei a el. Converteuse no meu oráculo. Foi quen me descubriu a farsa da sociedade e deixoume entrever a realidade que era tan desagradábel como, sen lugar a dúbida, certeira.

Tal como dixera, non existira un amante como el. Era imposíbel para unha moza vivir nunha cidade universitaria até os vinte e catro anos sen que tivese experiencias amorosas. Tivera relacións con estudantes de segundo curso, que aínda non tiñan barba, con profesores de cabelo cano e con atletas e futbolistas famosos. Mais ninguén me amou tal como o fixo Ernest. Os seus brazos estaban ao meu arredor antes de que me dese conta. Os seus beizos bicaban os meus antes de que puidese protestar ou resistirme. Fronte ao seu fervor a convencional dignidade virxinal parecía ridícula. Namoroume até a medula coa súa extraordinaria e decidida forma de ser. Non propuxo nada. Abrazoume e bicoume e deu por feito que teriamos que casar. Sobre iso non existía discusión posíbel. A única discusión (e esa xurdiu máis tarde) era cando casariamos.

Foi algo insólito. Non era real. Porén, como a súa proba de verdade, funcionou. A aquilo confiei a miña vida. E afortunada foi a miña confianza. Aínda así, durante aqueles primeiros días da nosa relación, ás veces tiven medo polo futuro, cando pensaba no seu xeito violento e impetuoso de facer o amor. Mais ese tipo de temores foron infundados. Ningunha muller tivo nunca a sorte de ter un marido máis cariñoso e máis tenro. Esta tenrura e violencia nel era unha curiosa mistura, semellante á da torpeza e soltura no seu porte. Aquela lixeira torpeza! Nunca foi quen de desprenderse dela e, para min, era encantador. O seu comportamento no noso salón recordábame o paseo dun touro coidadoso nunha tenda de porcelanas³⁸.

Foi daquela cando as miñas derradeiras dúbidas (como moito, dúbidas subconscientes) sobre a profundidade do meu amor cara a el se disiparon. Foi no Club dos Filómatas, unha noite marabillosa de loita, onde Ernest enfrontou os amos na súa propia guarida. O Club dos Filómatas era o máis selecto de toda a costa do Pacífico. Era creación da señorita Brentwood, unha solteirona enormemente rica; cumpría a función do seu marido, da súa familia e do seu xoguete. Os seus membros eran os máis adiñeirados da sociedade, e os máis decididos dos adiñeirados con, naturalmente, algún que outro científico para darlle un ar intelectual.

Os Filómatas non tiñan un local propio. Non era ese tipo de club. Unha vez ao mes os membros reuníanse no domicilio privado dalgún deles a escoitar unha conferencia. Os oradores eran normalmente, aínda que non sempre, pagados. Cando un químico en Nova York facía un novo descubrimento, por exemplo sobre o radio, pagábanselle todos os gastos da viaxe por atravesar o continente enteiro e, tamén, recibía un soldo digno dun príncipe polo tempo que perdía. Facían o mesmo cun explorador que retornaba da Rexión Polar ou coas últimas estrelas da literatura ou a arte. Non se admitían persoas alleas, xa que a política dos Filómatas consistía en non permitir que as súas discusións se filtrasen á prensa. Deste xeito, incluso importantes homes de Estado (e déranse casos) podían falar con toda sinceridade.

Acabo de desdobrar diante de min unha carta toda engurrada que Ernest me escribiu hai agora vinte anos, e dela copio o seguinte:

«O teu pai é filómata, así que podes entrar. Vén o seguinte martes, á noite. Prométoche que o vas pasar mellor que nunca. Nos teus últimos encontros non fuches capaz de sacudir os peixes gordos. Se vés, sacúdochos por ti. Fago que gruñan como lobos. Ti só cuestionabas a súa moralidade. Cando alguén lles cuestiona a moralidade, non fan máis que sentir máis satisfacción de si mesmos e unha maior superioridade. Mais eu voulles atacar as carteiras. Iso vailles sacudir até ás raíces da súa natureza primitiva. Se podes vir, verás como o home das cavernas en traxe de etiqueta gruñe e ensina os dentes para defender o seu óso. Prométoche uns bos ouveos e unha esclarecedora introspección á natureza da besta.

»Invitáronme porque me querían facer anacos. Isto foi idea da señorita Brentwood. Ela, torpe como é, deixouno entrever cando me convidou. Xa lles ofrecera aos socios con anterioridade esa clase de entretemento. Encántalles ter diante reformadores confiados de alma doce. A señora Brentwood pensa que son inocente como un gatiño e pacífico e imperturbábel como unha vaca leiteira. Non che nego que o meu comportamento non axudara para darlle esa impresión. Ao principio era moi cautelosa até que descubriu que era inofensivo. Vou recibir uns honorarios bos (douscentos cincuenta dólares) como lle corresponde ao home que, por moito que sexa un radical, unha vez se presentou polo posto de gobernador. Tamén se supón que debo ir de etiqueta. É obrigatorio. Nunca na vida fun tan ataviado. Supoño que teño que alugar un smóking destes. Pero faría máis que iso para que me desen unha oportunidade no Club dos Filómatas».

Aquela noite o club reuniuse na mansión dos Pertonwaithe. Trouxeran cadeiras adicionais ao salón principal e seguramente habería uns douscentos filómatas, que sentaron para escoitar a Ernest. Realmente eran os donos da alta sociedade. Divertíame repasando na cabeza a suma das fortunas que estaban representadas, aquilo chegaba aos centos de millóns. E os posuidores non eran ricos que non traballaban. Estes eran homes de negocios que xogaban un papel moi activo na vida industrial e política.

Estábamos todos sentados cando a señora Brentwood introduciu a Ernest. Dirixíronse en seguida ao extremo do salón desde onde el tiña que pronunciar o seu discurso. Ía de etiqueta e, cos seus ombros anchos e porte real, tiña unha pinta magnífica. E sempre lle quedaba aquel matiz apenas perceptíbel e inimitábel de torpeza nos seus movementos. Estou case segura de que o podía querer só por aquilo. Cando o ollei, sentín un gran xúbilo. Percibín de novo o pulso da súa man sobre a miña, o roce dos seus beizos; estaba tan orgullosa que tiña ganas de pórme de pé e berrar en voz alta a todos os alí reunidos: «é meu! Tenme tido nos seus brazos e houbo un momento no que por min e só por min deixou de lado a todos os seus innumerábeis pensamentos dignos dun rei!»

A señora Brentwood presentoulle ao coronel Van Gilbert no extremo da sala, e sabía que este último presidiría a reunión. O coronel Van Gilbert era un prestixioso avogado empresarial. Ademais, era inmensamente rico. O honorario máis baixo que se dignaba a cobrar era de cen mil dólares. Era un mestre da avogacía. A lei nas súas mans era como un mero monicreque co que xogaba. Moldeábaa como se fose de barro, retorcíaa e deformábaa ao xeito que el mesmo elexía, como se dun xogo de paciencia chinesa se tratase. Pola súa aparencia e forma de falar semellaba anticuado, non obstante, a súa imaxinación, sabedoría e os recursos que tiña eran tan novos como o último decreto. Destacouse a primeira vez cando fixo anular o testamento de Shardwell³⁹. Os honorarios que recibiu só por este asunto ascendían a cincocentos mil dólares. A partir de entón a súa fama ascendera como un foguete. Moitas veces dicían que era o máis prestixioso avogado do país (avogado empresarial, claro), e ningunha clasificación dos tres mellores avogados dos Estados Unidos ousaba excluílo.

O coronel Van Gilbert ergueuse e comezou a presentar a Ernest brevemente, con frases ben elixidas que encerraban unha lixeira tintura de ironía. Empregaba unha sátira sutil na súa introdución deste reformador social e membro da clase traballadora, e os presentes na sala esbozaron un sorriso. A min dábame rabia e boteille unha ollada a Ernest. Ao velo irriteime máis aínda. Non semellaba estar molesto polas pequenas difamacións. Aínda peor, semellaba non decatarse conta delas. Estaba sentado alí, manso, impasíbel e somnolento. En realidade, parecía parvo. Por un momento xurdiume un pensamento na mente: «e se estivese asustado ante esta impoñente exhibición de poder e intelecto?» Logo sorrín. Non, a min non me podía enganar. Porén, aos outros si que os enganou, igual que enganara á señorita Brentwood. Ela ocupaba unha cadeira xusto na primeira fila e varias veces tornou a cabeza atrás e ollou a alguén entre os seus invitados cun sorriso como para demostrar que estaba de acordo cos comentarios.

En canto o coronel Van Gilbert acabou a súa presentación, Ernest púxose de pé e comezou a falar. Ao principio falaba con voz baixa, dun xeito modesto e indeciso, como se aparentemente tivese vergoña. Falou sobre o seu nacemento dentro da clase traballadora e sobre a súa infancia no entorno sórdido e miserábel, onde tanto o corpo como a alma sufrían privacións e tormentos. Describiu as súas ambicións e ideais e a súa concepción do paraíso onde vivía a clase alta.

―Sabía ―falou― que alá lonxe, fóra do meu alcance, existía a xenerosidade de espírito, un xeito de pensar puro e nobre, unha vida intelectual e boa. Sabía todo isto porque lía novelas de Seaside Library⁴⁰, nas que, coa excepción de viláns e aventureiros, todos os homes e todas as mulleres tiñan pensamentos fermosos, utilizaban unha linguaxe fermosa e cometían actos heroicos. Pronto, coa mesma fe que puña na saída do sol, aceptei que todo o bo e nobre e elegante estaba fóra do meu alcance, todo o que lle daba decencia e dignidade á vida, todo o que facía que a vida fose digna de vivir e que recompensaba a un polas súas penas e miserias.

Continuou e describiu a súa vida nas fiandeiras, a súa aprendizaxe como ferrador e o seu encontro cos socialistas.

―Entre eles ―dixo― atopara a xente intelixente e con verdadeiros cerebros, con predicadores do evanxeo que se derrubaran porque o seu cristianismo era demasiado bo para uns fregueses que só adoraban ao deus do consumo e profesores que se derrubaran pola presión do sistema universitario ao servizo da clase dominante. Os socialistas eran revolucionarios ―continuou― e loitaban por acabar coa sociedade irracional do presente e, cos restos que quedaran, construír unha sociedade racional.

Falou moito máis, cousas que me levaría demasiado tempo escribir, pero nunca esquecerei como describía a vida entre os revolucionarios. Toda indecisión na súa fala esvaeceuse. Enchéuselle a voz de forza e confianza e resplandecía tal coma resplandecía el mesmo e mais o torrente de pensamentos que de súpeto ceibou.

―Entre os revolucionarios ―dixo― atopei tamén unha fervente fe na Humanidade, un idealismo ardente, xenerosidade doce, renuncia e martirio, as calidades máis espléndidas e incitantes que poden existir no espírito. Alí a vida era pura, nobre e viva. Estaba en contacto con grandes almas que exaltaban á persoa e o seu espírito por enriba dos dólares e céntimos e para quen o débil xemido dun meniño das chabolas, case morto de fame, significaba máis que toda a pompa e solemnidade da expansión comercial e o imperio mundial. Todo ao meu arredor eran intencións nobres, esforzos heroicos, e os meus días eran luminosos e as miñas noites estreladas, todo cheo de lume e orballo, e diante dos meus ollos estaba prendido e destelaba sempre o Santo Graal, o mesmo Graal do Cristo, con calor humana, chea de sufrimento e maltrato mais que á fin se rescatará e salvará.

Igual que antes, erguíase agora transfigurado fronte a min. A divindade que levaba dentro aloumiñáballe a fronte e, máis aínda, aloumiñábanlle os ollos no medio da irradiación que o semellaba envolver como un manto. Pero os outros non se decataron deste resplandor, e supoño que o meu caso foi debido ás bágoas de alegría e amor que me cubrían os ollos. En todo caso, ao señor Wickson, quen sentaba detrás de min, non lle afectaba nada xa que o ouvín comentar con sorna: ―Utopista!⁴¹

Ernest seguía a relatar como escalara dentro da sociedade, até que por fin entrou en contacto con membros de clases altas e xa se relacionaba con homes en altas posicións. Logo chegou a desilusión, e esta desilusión describiuna en termos nada afagadores para a súa audiencia. Veuse sorprendido polo comúns que eran os defectos. A vida non resultou ser magnífica e misericordiosa. Estaba consternado polo egoísmo con que se atopou e o que lle sorprendera máis aínda fora a ausencia da vida intelectual. Acababa de deixar aos seus queridos revolucionarios e agora sentíase pasmado pola estupidez intelectual da clase dominante. É máis, a pesar das súas igrexas magníficas e pastores ben pagados, atopaba os amos, os homes e as mulleres, extremadamente materiais. Era verdade que parrafeaban sobre os seus pequenos ideais e a súa querido moral mais por moito que parrafeaban, a chave dominante das súas vidas era materialista. E faltáballes a moralidade verdadeira, por exemplo aquelo que Cristo predicara mais que xa non se predicaba.

―Atopeime con homes ―dixo―, que invocaban o nome do Príncipe da Paz nas súas diatribas contra a guerra e que despois puxeron rifles nas mans dos pinkertons⁴², rifles para disparar aos folguistas nas súa propias fábricas. Atopeime con homes que estaban fóra de si pola súa indignación debida á brutalidade do boxeo profesional e que, ao mesmo tempo, eran cómplices de adulteración alimentaria que mataba cada ano máis bebés do que incluso matara Herodes, o das mans manchadas de sangue.

»Este delicado cabaleiro, de finos trazos aristocráticos, era un director pantasma e instrumento dunha empresa que en segredo lles roubaba ás viúvas e aos orfos. Este outro cabaleiro, que coleccionaba edicións fermosas e patrocinaba a literatura, pagáballe un soborno a un alcalde de papada enorme e de cellas escuras. Este director de diario, que publicaba anuncios de medicinas patentadas, chamoume demagogo desvergoñado xa que me atrevín a escribir un artigo para o seu xornal e contar a verdade sobre as medicina patentadas⁴³. Este home que falaba con sobriedade e honestidade sobre a beleza do idealismo e sobre a bondade de Deus, acababa de traizoar aos seus socios nun negocio. E este, baluarte da Igrexa que contribuía con fortes sumas para as misións estranxeiras, facía traballar ás dependentas do seu comercio dez horas ao día por un mísero soldo e con aquilo fomentaba directamente a prostitución. Este outro que dotaba cátedras a universidades e contribuía á construción de magníficas capelas, cometeu perxurio en tribunais por cuestións de dólares e céntimos. Este magnate do ferrocarril renegaba como cidadán, como cabaleiro e como cristián a súa palabra dada cando repartiu comisións ilegais, e repartiu moitas comisións ilegais. Este senador foi o instrumento e mais o escravo, un pequeno monicreque, do patrón dunha Máquina Política⁴⁴, dun home bruto e sen educación; tamén foino este gobernador e este xuíz do tribunal supremo, e os tres viaxaban gratis en tren; mais este acicalado capitalista posuía aquela Máquina, o patrón da Máquina e mais o ferrocarril que regalaba os bonos.

»E así foi que, en vez de atoparme nun paraíso, atopeime no árido deserto de comercialismo. Non atopei nada máis que estupidez, agás no referente aos negocios. Non atopei nin unha persoa pura, nobre e viva, aínda que atopei moitas que pululaban vivas, no medio da podremia. O que si atopei foi un monstruoso egoísmo sen corazón e un materialismo brutal, voraz, consumado e posto en práctica.

Ernest contoulles moitos máis verdades sobre eles mesmos e sobre a súa desilusión. No intelectual, aburrírano, no moral e no espiritual déranlle noxo, de xeito que el estaba contento de volver onda os seus revolucionarios que eran puros, nobres e vivos, e todo o que os capitalistas non eran.

―E agora ―dixo―, deixade que vos conte algo sobre aquela revolución.

Pois ben, primeiro teño que dicirlles que a súa terríbel diatriba non os afectara. Ollei os seus rostros ao meu redor e vin que se mantiñan satisfeitos e superiores ante todo o que el lles botara na faciana. Entón lembrei o que el mo comentara: que ningunha acusación contra a súa moralidade lles podía afectar. Porén, decateime de que a audacia da súa linguaxe afectara á señora Brentwood. Ela tiña aspecto de estar preocupada e inquieta.

Ernest comezou a describir o exército da revolución e cando deu as cifras das súas forzas (os votos nos escrutinios oficiais en diversos países), os oíntes comezaron a pórse nerviosos. Os seus rostros tornáronse preocupados e decateime de como apertaban os beizos. Á fin o desafío funcionara. Describiu a organización internacional que unía millón e medio de socialistas nos Estados Unidos e vinte e tres millóns e medio no resto do mundo.

―Semellante exército revolucionario ―exclamou―, de vinte e cinco millóns ten que ser algo que xa faga que as clases gobernantes se deteñan e se poñan a pensar! O grito deste exército é: «sen cuartel! Queremos todo o que posuídes! Non nos contentaremos con nada menos que con todo o que posuídes! Queremos tomar nas nosas mans as rendas do poder e do destino da humanidade! Aquí están as nosas mans. Son unhas mans fortes. Quitarémosvos os vosos gobernos, os vosos palacios e toda a vosa boa vida dourada e, a partir daquel día, traballaredes pola vosa subsistencia tal como fai o labrego nas veigas ou o oficinista máis insignificante nas vosas metrópoles. Aquí están as nosas mans. Son unhas mans fortes!»

A medida que falaba botaba para adiante os espléndidos ombros e estendía os largos brazos, e as mans dun ferrador de cabalos amasaban o ar como as poutas dunha aguia. De pé alí, coas mans estendidas para rachar e esmagar a súa audiencia, era o mesmo espírito do traballo triunfante. Decateime dunha especie de encollemento apenas perceptíbel en parte dos ouvintes ante esta figura da revolución, unha figura concreta, poderosa e ameazadora. Quero dicir, as mulleres encolléronse e víase o temor nos seus rostros. Cos homes non pasou tal. Pertencían aos ricos activos e non aos ociosos, eran loitadores. Desde o profundo das súas gorxas saía un rumor baixo, oscilou un anaco no ar e acalmou. Era o preludio dun ruxido e, aquela noite, escoitaríao varias veces. Era a manifestación do que queda da besta no home, a máis sincera das súas paixóns primitivas. Mais os homes non eran conscientes de que producisen aquel ruído. Era o gruñido dunha manda, emitido por unha manda e emitido sen ter consciencia algunha daquilo. E naquel intre, cando vin como se lles endureceron os rostros e como botaban lume polos ollos, comprendín que non permitirían con facilidade que alguén lles arrebatase o seu dominio do mundo.

Ernest continuou co seu ataque. Explicou que a existencia dun millón e medio de revolucionarios nos Estados Unidos se debía ao xeito equivocado de gobernar da clase capitalista. Fixo un resumo das condicións económicas dun home das cavernas e dos homes salvaxes que aínda existían e sinalou que non posuían nin ferramentas nin máquinas, só posuían a eficacia natural que ten cada un para producir enerxía. Logo analizou o desenvolvemento da maquinaria e da organización social e demostrou que hoxe en día o poder produtivo dun home civilizado era mil veces maior que o dun home salvaxe.

―Cinco homes poden producir pan para mil persoas. Un home pode producir tela de algodón para duascentas cincuenta persoas, la para trescentas e botas e zapatos para mil. Con iso chégase á conclusión de que, cunha boa administración da sociedade, o home civilizado moderno debería estar nunha posición económica moito mellor que o cavernícola. Acaso iso é verdade? Vámolo ver. Nos Estados Unidos viven hoxe en día quince millóns de persoas na pobreza⁴⁵; por pobreza entendo unha condición de vida na cal, por falta de alimento e aloxamento adecuado, non se pode manter o nivel da eficacia laboral. Nos Estados Unidos hai hoxe en día, a pesar da súa mal chamada lexislación laboral, tres millóns de raparigos que traballan⁴⁶. En doce anos duplicouse esa cantidade. E a propósito, voulles preguntar a vostedes, meus queridos líderes da sociedade, porque non fixeron públicas as cifras do censo de 1910? E contestarei por vostedes: tiveron medo. As cifras da miseria precipitaban a revolución que mesmo agora se está a cocer.

»Mais volvamos á miña acusación. Se o poder de produción dun home moderno é mil veces maior que o do cavernícola, entón por que nos Estados Unidos existen hoxe en día quince millóns de persoas quen no dispoñen de aloxamento ou alimentación adecuados? Entón porque existen nos Estados Unidos tres millóns de traballadores menores de idade? Iso si que é unha acusación grave. A clase capitalista incorreu en mala administración. Á vista dos feitos, de que o home moderno vive nunha situación máis lamentábel que o cavernícola e de que o seu poder de produción é mil veces maior que o do cavernícola, a única conclusión posíbel é que a clase capitalista incorreu en mala administración, que vostedes, señores meus, incorreron en mala administración, que con egoísmo e aleivosía administraron mal o país. E sobre este asunto non son quen de replicarme aquí esta noite, face a face, como tampouco toda a súa clase é quen de replicar ao millón e medio de revolucionarios existentes nos Estados Unidos. Non son quen de replicar, a que non? Daquela, eu atrévome a afirmar agora mesmo que, cando remate, non mo van querer facer. Sobre ese punto van ser moi cohibidos, por moita elocuencia que empreguen cando falan sobre outros asuntos.

»Fracasaron na súa administración. Botaron a perder ao pobo. Foron cegos e ávidos. Erguéronse (tal como aínda se erguen hoxe en día) sen vergoña algunha nas súas asembleas lexislativas e declararon que sería imposíbel obter beneficios sen o traballo dos rapaces e dos cativos. Non me crean se non queren, todo isto está escrito e rexistrado na súa contra. Adurmiñaron a súa conciencia dándolle leria sobre os seus bonitos ideais e sobre a ética que tanto valoran. Sóbralles poder e riqueza, están borrachos de éxito, porén, contra nós non teñen máis posibilidades das que teñen os abellóns cando se apiñan ao redor do panal de mel, e cando as obreiras se lles botan enriba para acabar coa súa repoluda existencia. Fallaron na súa administración de sociedade así que os dereitos a esa administración lles serán arrebatados. Un millón e medio de homes da clase traballadora xáctanse de que conseguirán que o resto da clase traballadora se una a eles e que lles arrebate a administración das súas mans. Esta é a revolución, señores meus. Detéñana se son quen de o faceren.

O eco da voz de Ernest ficou a resoar no gran salón durante un bo anaco. Logo xurdiu aquel ronco refungar que ouvira antes e unha ducia de homes puxéronse de pé clamando pola atención do coronel Van Gilbert. Decateime de que á señorita Brentwood se lle movían os ombros en espasmos e, por un intre, sentinme anoxada: pensei que ela se estaba a rir de Ernest. Logo descubrín que aquilo non era un riso, senón un ataque de nervios. Estaba aterrada polo que fixera ao ter presentado este axitador diante do seu querido Club dos Filómatas.

O coronel Van Gilbert ignorou unha ducia de homes que, cos rostros descompostos de ira, loitaban para que lles concedese a palabra. Tiña o seu propio rostro tamén descomposto de ira. Púxose de pé dun brinco, braceaba e, por un intre non foi quen de proferir máis que palabras incoherentes. Logo ceibou un rosario de palabras. Mais esa non era a linguaxe dun avogado de cen mil dólares, nin o seu xeito de falar rimbombante e cortés.

―Falsidade sobre falsidade! ―berrou―. Nunca na miña vida escoitei tantas falsidades en tan pouco tempo. Ademais, meu señoriño, teño que dicirlle que non aportou ningunha novidade. Todo iso aprendino no colexio antes de que vostede nacese. Hai case dou séculos que Jean Jacques Rousseau expuxo aquela teoría socialista súa. Así que retornar á natureza! A volta atrás! A nosa bioloxía demostra o absurdo que é. Adóitase dicir, e non sen fundamento, que os coñecementos escasos sobre unha materia resultan perigosos, e esta noite vostede teno demostrado coas súas teorías disparatadas. Falsidade sobre falsidade! Nunca na miña vida tanto noxo me dera semellante sarta de falsidades. Iso vai polas súas xeneralizacións inmaturas e razoamentos infantís!

Chascou os dedos con desdén e dispúxose a sentar. Ouvíanse exclamacións de aprobación en ton agudo de parte das mulleres, outras, coa voz máis ronca, chegaban dos homes. A metade dos candidatos que disputaban a tribuna, púxose a falar ao mesmo tempo. A confusión no medio daquel babel foi indescritíbel. Nunca xamais as paredes da espazosa mansión da señora Pertonwaithe presenciaran semellante espectáculo. De modo que eran estes os fríos líderes do mundo industrial, a flor e a nata da sociedade, estes salvaxes, vestidos de gala que bramaban e ruxían como feras. De verdade, Ernest si que os puxera fóra de si cando estendera as mans cara ás súas carteiras, aquelas mans súas que para eles representaban máis dun millón e medio de revolucionarios.

Porén, Ernest nunca perdía a calma, fose a situación como for. Antes de que o coronel Van Gilbert chegase a sentar, xa estaba de pé e dera un paso para adiante.

―Un por un ―berráballes.

O son que saíu do mesmo fondo dos seus inmensos pulmóns dominou á tempestade humana. Só coa forza da personalidade impuxo o silencio.

―Un por un ―repetiu con suavidade―. Deixen que lle conteste primeiro ao coronel Van Gilbert. Despois, o resto de vós poderame atacar, mais un por un, lembrade. Nada de equipos. Este non é un campo de fútbol.

»En canto a vostede ―continuou e virou cara ao coronel―, non me contestou a nada do que dixen. Non fixo máis nada que unhas cantas afirmacións excitadas e dogmáticas sobre o meu calibre mental. Pode que aquilo valga nos seus negocios mais a min no me pode falar dese xeito. Eu non son un obreiro que, coa gorra na man, lle está a pedir que me suba o soldo ou que me proporcione protección ante a máquina que manexo. Non pode impoñer o seu criterio sobre a verdade cando trata comigo. Reserve ese comportamento para cando negocia cos seus escravos asalariados. Eles non lle ousan responder porque as súas necesitades básicas, as súas vidas, dependen de vós.

»En canto a esta volta á natureza que vostede pretende ter aprendido no colexio antes de eu nacer, permítame que lle demostre que non puido ter aprendido nada sobre iso. O socialismo non ten nada máis en común co estado de natureza que o que pode ter o cálculo diferencial coa clase de relixión. Chamei parvos aos da súa clase para todo que non sexa o negocio. Vós, meu señor, acaba de dar un exemplo edificante ao favor da miña tese.

Esta tremenda crítica contra o seu avogado de cen mil dólares foi demasiado para os nervios da señorita Brentwood. O seu ataque de histeria fíxose máis violento e tiveron que sacala fóra da sala, a chorar e a rir á vez. E fixeron ben, xa que o peor estaba aínda por vir.

―Non me faga caso ―continuou Ernest despois da interrupción―. As súa propias autoridades, co seu voto unánime, probarán a súa falta de intelixencia. Os seus mesmos abastecedores de ciencia que ten a soldo diranlle que está equivocado. Vaia onda o máis modesto dos seus axudantes de profesor de socioloxía de segunda e pregúntelle cal é a diferencia entre a teoría de Rousseau sobre a volta á natureza e a teoría do socialismo; pregúntelles aos seus máis importantes expertos conservadores e burgueses, especializados en economía política, busque polas páxinas de cada libro de texto que se escribiu sobre o tema e os que dormen sobre as baldas das súas bibliotecas subvencionadas; e por todas partes a resposta será que entre o retorno á natureza e o socialismo non hai nada congruente. Pola contra, a resposta unánime e afirmativa vai ser que o retorno á natureza e o socialismo son diametralmente opostos. Repítolle que a min non me faga caso. A proba da súa falta de intelixencia está alí, nos libros, nos seus propios libros que nunca leu. E con respecto á súa falta de intelixencia, vós non é máis que un exemplar da súa clase.

»Vostede é coñecedor das leis e dos negocios, coronel Van Gilbert. Sabe como servir ás corporacións e incrementar os dividendos dándolle a volta á lei. Moi ben. Haino que recoñecer. É vostede toda unha figura. É un avogado moi bo, mais un historiador moi malo, non sabe nada sobre a socioloxía e, en canto a bioloxía, parece contemporáneo de Pliny.

Neste punto o coronel Van Gilbert retorceuse na súa cadeira. Un silencio absoluto reinaba no salón. Os asistentes estaban fascinados, máis ben paralizados. Un trato tan horríbel contra o famoso coronel Van Gilbert, un personaxe á vista do cal os xuíces tremelicaban cando se puña de pé para falar ante o tribunal, era algo inaudito, inimaxinábel e incríbel! Porén, Ernest nunca daba cuartel a un inimigo.

―Naturalmente, non debe tomar isto como un reproche ―continuou Ernest―. Cada home ten o seu oficio. Se vostede se atén ao seu oficio, eu pola miña banda, atéñome ao meu. Vostede especializouse. Con respecto aos coñecementos de lei, sobre cal é o mellor xeito de evadila ou sobre como facer unha nova para o beneficio das compañías espoliadoras, eu non lle chego nin até a sola dos zapatos. Non obstante, con respecto á socioloxía, o meu oficio, é vostede quen non me chega á sola dos zapatos a min. Lembre iso. Lembre tamén que as súas leis son unha materia efémera e que vostede non é unha persoa versátil en materias que duran máis dun día. En consecuencia, as súas afirmacións dogmáticas e as súas xeneralizacións imprudentes sobre temas históricos e sociolóxicos non valen nin o alento que gasta para anuncialas.

Fixo unha breve pausa e, con ar pensativo, ollou ao coronel. Decatouse da súa faciana escurecida e deformada pola cólera, do seu peito que subía e baixaba, do seu corpo que se retorcía e das súas mans brancas e fráxiles que se fechaban e abrían convulsivamente.

―Semella que aínda lle queda algún alento, así que lle vou dar unha oportunidade de usalo. Agora incriminei a súa clase. Demóstreme que a miña acusación é equivocada. Advertinlle sobre as condicións lamentábeis do home de hoxe en día: tres millóns de rapaces escravos nos Estados Unidos, sen cuxo traballo sería imposíbel sacar beneficio, e mais quince millóns de persoas mal alimentadas, mal vestidas e peor aloxadas. Advertinlle que o poder de produción do home de hoxe en día, grazas á organización e ao emprego das maquinas, é mil veces maior que o do home cavernícola. E baseándome nestes dous feitos, manifestei que a única conclusión posíbel era a mala xestión da clase capitalista. Esta foi a miña acusación e claramente en varias ocasións desafieino a que me contestase. Non, fixen algo máis. Predixen que non me contestaría. Agora depende de vostede se quere facer anacos da miña predición. Vostede cualificou o meu discurso de falsidade. Demostre a falsidade, coronel Van Gilbert. Conteste a esta acusación que eu, xunto co meu millón e medio de camaradas, lancei contra vostede e contra a súa clase.

O coronel Van Gilbert esqueceu por completo que o seu papel de presidente o obrigaba a ceder cortesmente a palabra aos que lla solicitaran. Púxose de pé dun chimpo, braceaba e a súa retórica e o seu dominio sobre si mesmo esvaecéronse. Ben insultaba a Ernest pola súa xuventude, ben profería ataques violentos contra a clase traballadora destacando a súa incapacidade e falta de todo valor.

―Nunca atopei un avogado a quen lle fose tan difícil cinguirse ao tema ―contestoulle Ernest á invectiva―. A miña xuventude non ten nada que ver co que dixen. E tampouco a falta de valor da clase traballadora. Acusei á clase capitalista de gobernar a sociedade dun xeito erróneo. Non me respondeu. Nin sequera procurou responder. Por que? Será porque non ten resposta. Vostede é quen lidera a toda esta audiencia. Todo o mundo aquí, excepto eu, está pendente de ouvir aquela resposta dos seus beizos. Están pendentes de ouvir a resposta porque eles mesmos non a poden dar. En canto a min, tal coma xa dixera, sei que vostede non só non é quen de responder, senón que nin o procura facer.

―Isto é intolerábel! ―exclamou o coronel Gilbert―. Isto é un insulto!

―O que é intolerábel é o feito de que vostede non conteste ―replicou Ernest gravemente―. Ningún home pode ser insultado intelectualmente. O insulto, pola súa natureza, é unha cousa emocional. Serénese. Déame unha resposta intelectual á miña pregunta intelectual sobre o feito de que a clase capitalista gobernou mal á sociedade.

O coronel Van Gilbert gardou silencio cunha expresión resentida de superioridade no rostro, unha expresión que adoita ter no rostro un home que non está disposto a discutir cun vilán.

―Non se dea por vencido ―dixo Ernest―. Consólese co feito de que nin un só membro da súa clase deu resposta até agora a aquela imputación.

Virou contra os demais homes que estaban ansiosos por falar.

―Agora tócalles a vostedes. Veña, larguen e non esquezan que aquí os desafío a que me dean a resposta que o coronel Van Gilbert non me soubo dar.

Seríame imposíbel escribir todo o que se falou durante aquela discusión. Até ese momento non me decatara nunca de cantas palabras se podían pronunciar nun breve espazo de tres horas. De todos os xeitos, aquilo foi glorioso. Canto máis nerviosos se puxeron os opoñentes, máis os excitaba Ernest adrede. Posuía un dominio enciclopédico sobre o seu campo de saber e, cunha palabra ou cunha frase, como con estocadas finas, picábaos. Nomeaba e designaba as súas faltas de razoamento. Tal siloxismo era falso, tal conclusión non tiña relación algunha coa premisa, mentres a seguinte premisa era unha impostura xa que incluía a conclusión que se procuraba probar. Isto era un erro, aquilo unha presunción e o outro unha aserción contraria á verdade experimental estampada en todos os libros de texto.

E así continuou todo. De cando en vez trocaba a espada pola maza e esmagaba os pensamentos dos seus contrincantes a eito. Mais sempre esixía feitos e refusábase a discutir teorías. E os feitos que citaba eran desastrosos para eles. Cando atacaban á clase traballadora, sempre replicaba: «mirade quen está a falar, a ver se vostedes son impecábeis». E ao final díxolles a todos:

―Por que non me deron ningunha resposta á imputación de que a súa clase gobernou mal? Falaron sobre outras cousas e sobre cousas acerca de outras cousas, mais non me responderon. Seica non teñen a resposta?

Foi contra finais da discusión cando o señor Wickson tomou a palabra. Era o único quen non perdera a calma e Ernest dirixiuse a el cun respecto que non lles concedera aos demais.

―Non é necesario ter reposta ningunha ―dixo o señor Wickson con parsimonia―. Estiven a seguir toda esta discusión con asombro e repugnancia. Estou degustado con vostedes, señores meus, membros da miña clase. Comportáronse como uns parvos colexiais! Vaia idea a de mesturar en semellante discusión a ética e o berrar dun político vulgar. Foron vencidos e superados. Fixeron moito barullo mais o único que lograron foi zoar. Zoaron igual que zoan os mosquitos ao redor dun oso. Señores meus, aí o teñen ―apuntou cara a Ernest―, e aquel zoar seu non lle fixo máis que cóxegas nas orellas.

»Créanme, a situación é perigosa. O oso sacou as patas esta noite para nos esmagar. Díxonos que nos Estados Unidos existe un millón e medio de revolucionarios. Iso é un feito real. Díxonos que a súa intención era quitarnos os nosos gobernos, os nosos palacios e mais toda a nosa comodidade dourada. Iso tamén é un feito real. O cambio, o gran cambio está a acontecer na sociedade; con todo, felizmente podería non ser o cambio que o oso prevé. O oso díxonos que nos vai esmagar. Que tal se nós esmagamos ao oso?

Un gruñido gutural desencadeouse no gran salón e os homes intercambiaban acenos de aprobación e de confianza. Tiñan unha grave expresión nos rostros. Eran loitadores, sen dúbida.

―Porén, ao oso non o esmagaremos con zunidos ―proseguiu friamente e sen se inmutar―. Cazaremos o oso. Non lle contestamos con palabras. A nosa resposta formularémola en termos de chumbo. Estamos en poder. Ninguén o vai negar. Por obra e graza dese poder manterémolo.

De súpeto virou cara a Ernest. O momento foi dramático.

―Aquí ten a nosa resposta. Non vamos gastar máis palabras con vostede. En canto estarrique aqueles brazos fortes seus, sobre cuxa existencia tanto pregoou, para arrebatarnos os nosos palacios e a nosa comodidade dourada, mostrarémoslle o que é a forza. A nosa resposta vai estar modulada en asubíos de obuses e metralla e mais no crepitar de metralladoras⁴⁷. Esmagarémosvos a vós, os revolucionarios, baixo o noso talón e patexaremos os rostros. O mundo é noso e os seus donos somos nós, e seguirá a ser noso. En canto ao exército dos traballadores, estivo fundido na lama desde que a historia comezou e eu si que interpretei ben a historia. E na mesma lama vai quedar mentres eu e mais os meus e aqueles que veñan despois de nós permanezamos no poder. Aí está a palabra, o rei das palabras: o Poder. Nin Deus, nin os Cartos, senón o Poder. Déalle voltas na boca até que sinta como lle comeza a formigar. O Poder.

―Xa recibín a resposta ―dixo Ernest polo baixo―. Esa é a única resposta que se podía dar. O Poder. É o que nós, os da clase obreira, predicamos. Sabemos, e vaia se sabemos pola amarga experiencia, que ningunha súplica polo dereito, pola xustiza ou por un trato humano nunca xamais os podería conmover. Os seus corazóns son iguais de duros que os talóns coas que lles patexan os rostros aos pobres. Por iso mesmo predicamos a conquista do poder. Co poder dos nosos votos despoxarémosvos do voso goberno o día das eleccións...

―E aínda se conseguisen a maioría nas eleccións, unha maioría esmagadora, o que pasaría? ―irrompeu o señor Wickson―. O que diriades se nos negásemos a entregarlles ese poder conquistado nas urnas?

―Xa temos previsto iso tamén ―replicou Ernest-. O que faremos é darlles unha resposta en termos de chumbo. Acaba de proclamar ao «Poder» rei das palabras. Moi ben. Que sexa o Poder logo. O día que arrasemos nas urnas e se refusen a entregarnos o goberno que nós, constitucional e pacificamente teremos gañado, e queren saber que é o que faremos aquel día, pois aquel día contestarémoslles; e a nosa resposta vai estar modulada por asubíos de obuses, metralla e mais crepitar de metralladoras.

»Non poden fuxir de nós. É certo que interpretou ben a historia. É certo que desde o comezo da historia os traballadores estiveron fundidos na lama. E tamén é certo que mentres vostede e mais os seus que veñan despois de vostedes teñan o poder, os traballadores seguirán en lama. Estou de acordo con vostede. Estou de acordo con todo o que nos dixo. O poder será o árbitro, tal como sempre o foi. Trátase da loita de clases. Do mesmo xeito que a súa clase derrubou a aristocracia feudal, do mesmo xeito será derrubada pola miña clase, a clase traballadora. Se vostede interpretase a súa bioloxía e mais a súa socioloxía igual de ben que como interpreta a súa historia, verá que este final que que lle describín é inevitábel. Non importa se acontece dentro dun ano, de dez ou de mil: a súa clase será derrubada. E aquilo farémolo co poder. Nós, os do exército de traballadores, levamos tempo saboreando aquela palabra unha tras outra até que estremecernos de emoción. O Poder! É o rei das palabras!

E así terminou a velada dos filómatas.

Capítulo 6
Presaxios

Foi máis ou menos nesta época cando os avisos dos acontecementos futuros comezaron a aparecer, un tras outro, sen tregua. Ernest expresara xa as súas dúbidas sobre a práctica do meu pai de albergar na casa a líderes laboristas e socialistas e de asistir abertamente ás súas reunións e papá simplemente rira pola súa preocupación. En canto a min, estaba aprendendo unha chea de cousas grazas ao contacto que tiña cos líderes e cos pensadores da clase obreira. Vía a outra cara da moeda. Encantábame o altruísmo e o nobre idealismo que achaba, namentres tamén me sentía agoniada pola inmensidade do novo campo de literatura filosófica e científica socialista que se abría fronte a min. Aprendía rápido, mais non o suficiente como para comprender daquela o perigo da nosa posición.

Había avisos, mais non lles fixen caso. Por exemplo, a señora Pertonwaithe e a señora Wickson exercían unha tremenda influencia social na nosa cidade universitaria e, segundo o seu parecer, eu era unha señorita demasiado progresista e demasiado segura de min mesma, cunha maliciosa tendencia a meterme nos asuntos dos demais. Isto semellábame natural ao ter en conta o papel que xogara ao investigar o caso do brazo do señor Jackson. Non obstante, menosprecei o efecto que podería ter o parecer daqueles dous árbitros de tanto poderío social.

Pois si, advertín certa reserva na actitude das miñas amizades de sempre mais achaqueino ao feito de que o meu futuro matrimonio con Ernest non estaba ben visto no circulo no que me movía. Non foi até máis tarde cando Ernest me advertiu claramente que esta actitude da miña clase era algo máis que espontánea, que tras ela se agochaban fíos dunha conduta organizada.

―Acolliches un inimigo da túa clase ―díxome―. E non só o acolliches senón que lle entregaches o teu amor, a ti mesma. Iso chámase traizón á clase á cal pertences. E non se che ocorra pensar que vas quedar sen o castigo.

Antes de todo isto, un día pola tarde, cando Ernest estaba comigo, papá volveu a casa e decatámonos de que estaba furioso, cunha furia controlada. Era moi raro que algunha vez se puxese fóra de si, porén, permitíase un certo grado de furia controlada. Chamáballe un «tónico». Así pois, cando entrou na estancia, vimos que tiña a súa dose de tónico.

―Crédeme ou non ―comentounos―, mais estiven a xantar con Wilcox!

Wilcox era o exreitor da universidade, xa xubilado, e a súa mente murcha rebordaba ideas que en 1870 eran modernas, pero que desde aquela non conseguira revisar.

―Invitoume. Mandoume buscar.

Fixo unha pausa e nós quedamos a esperar.

―Oh, hai que recoñecer que todo pasou moi cortesmente, mais recibín unha reprimenda! Reprimenda eu! E de parte daquel vello fósil.

―Aposto a que sei porque o reprendeu ―dixo Ernest.

―Inténtao, a ver se acertas! Douche tres posibilidades ―riu papá.

―Chégame cunha soa ―replicou Ernest―. E non vai ser cuestión de acertar, máis ben cuestión de deducir. Reprimiuno pola súa vida privada.

―Exacto! ―berrou papá―. Como o sabías?

―Sabía que estaba por vir, xa llo advertira antes.

―Si, sei que o fixeches ―reflexionou papá―. Con todo, non o podía crer. De todas maneiras, é tan só outro testemuño contundente máis para o meu libro.

―Non é nada comparado co que nos agarda ―continuou Ernest―, se insiste na súa práctica de abeirar baixo o seu teito todos estes socialistas e radicais, incluído eu mesmo.

―Era xusto o que dixo o vello Wilcox. Mais fixo unha chea de comentarios inxustificados. Seica era de mal gusto e extremadamente daniño e ía en contra das tradicións e a política da universidade. Engadiu outras cousas non menos vagas e procurei facer que concretase algo, porén, non houbo forma. Pasouno bastante mal comigo e non facía máis que seguir repetindo as mesmas cousas e dicindo o moito que el e o resto do mundo me respectaba como científico. Para el non era unha misión agradábel, víase claramente que non lle gustaba nada.

―Non era libre de actuar ―dixo Ernest―. Hai quen non sabe levar ben a barra de ferro entre as pernas⁴⁸.

―Si, a min deume a mesma impresión. Contoume que a universidade precisaba este ano de moitos máis cartos do que o Estado lle estaba disposto a dar, e por iso tiñan que conseguilos de xente adiñeirada, que seguramente poría reparos ao ver que a universidade se desviaba do seu elevado modelo da procura dunha intelixencia impasíbel. Cando lle pedín que me concretase o que tiña que ver a miña vida persoal co feito de que a universidade se desviase daquel elevado modelo seu, ofreceume unha excedencia de dous anos de duración con soldo completo para facer un viaxe de pracer e de investigación por Europa. Naturalmente non lla puiden aceptar baixo as circunstancias actuais.

―Era mellor que o tivese feito ―comentou Ernest cunha voz grave.

―Era un suborno! ―protestou papá e Ernest fixo un aceno de afirmación.

―E aínda por riba, o tipo comentoume que se ouviran rexoubas nas reunións que a xente fai para tomar o té e noutros eventos parecidos, dicíase que se vira á miña filla en público cun personaxe tan famoso como ti e que aquilo non axudaba nada a conservar nin o ton nin a dignidade da universidade. Non é que el persoalmente estivese en contra, non, por favor, mais en resumo, houbo rexoubas e eu seguramente comprendería.

Esta revelación fixo meditar a Ernest durante un intre. Logo, cun cariz extremadamente grave e dominado pola ira, exclamou:

―Tras todo isto agóchase algo máis que un simple modelo de universidade. Alguén está a facer presión sobre o presidente Wilcox.

―Ti cres? ―preguntou papá cunha expresión que delataba máis ben curiosidade que medo.

―Gustaríame transmitirlle a conclusión que se me está a perfilar na mente ―dixo Ernest―. Nunca no curso da historia se achou a sociedade en semellante estado de modificacións como agora mesmo. Os cambios bruscos no noso sistema industrial arrastran con eles cambios igual de bruscos na nosa estrutura relixiosa, política e social. Unha tremenda revolución oculta estase a producir no mesmo corazón e dentro da mesma estrutura da sociedade. Estas cousas tan só se perciben vagamente. Non obstante, están aí, agora, hoxe mesmo. Intúese claramente que se están a achegar grandes acontecementos, pouco claros e terríbeis. Non me atrevo nin a pensar o que sairá de todo isto. Ouviu a outra noite o discurso de Wickson. Tras ese discurso agóchanse os mesmos acontecementos sen nome, sen forma, que eu sinto vir. Falou dese xeito porque na súa subconsciencia percibía a súa existencia.

―Queres dicirme que...? ―comezou papá mais logo detívose.

―Quero dicir que existe unha sombra colosal e ameazadora que, desde agora, está a proxectarse sobre todo o país. Chámelle a sombra dunha oligarquía, se quere, esa é a definición máis aproximada que lle podo dar. O que non me quero nin imaxinar é cal será a súa natureza⁴⁹. Con todo, o que lle quería dicir é o seguinte: vostede áchase nunha situación moi perigosa, un perigo que o meu propio temor esaxera porque non son quen nin de calibralo. Siga o meu consello e acepte a excedencia.

―Iso sería de covardes! ―protestou papá.

―Non, non, de ningunha maneira. Vostede xa é un home maior. Xa realizou a súa obra, unha grande obra neste mundo. Deixe as batallas de agora para os que son mozos e fortes. Nós, a xente nova, temos aínda o noso traballo por facer. Avis manterase á miña beira pase o que pase. Ela representarao na fronte de batalla.

―Mais se eles non me poden facer dano! ―obxectou papá―. Eu non dependo de ninguén, grazas a Deus. Oh, podedes estas seguros de que coñezo de sobra a clase de persecución temíbel que lle poden inflixir a un profesor que dependa economicamente da súa universidade. Porén, eu son independente. Nunca exercín de profesor polo salario. Podo vivir comodamente das miñas rendas e o único que me poden quitar é o meu soldo.

―Mais vostede non se dá de conta ―respondeu Ernest―, se pasa todo o que eu temo que vai pasar, pódenlle quitar as súas rendas privadas e incluso o seu mesmo capital igual de fácil que o seu salario.

Papá calou un intre. Reflexionou profundamente e vin como na súa fronte se formaban as engurras de decisión. Á fin falou.

―Non aceptarei e excedencia. ―Calou de novo―. Seguirei co meu libro⁵⁰. Pode que esteas equivocado mais, xa sexa que o esteas ou que leves razón, eu fico co meu posto.

―Moi ben! ―dixo Ernest―. Está tomando o mesmo camiño que o bispo Morehouse e vai cara a unha catástrofe igual. Vostedes dous van ser reducidos ao estado de proletarios antes de que cheguedes á súa fin.

A conversa fixo referencia ao prelado e pedimos que Ernest nos explicase o que fixera con el.

―Está enfermo até a alma pola viaxe que lle fixen facer a través do inferno. Fíxeno visitar casas dalgúns traballadores da nosa fábrica. Mostreille os desfeitos humanos que refuga a gran Máquina Industrial e el escoitounos narrar as súas vidas. Leveino até as barriadas marxinais de San Francisco e aprendeu que na embriaguez, na prostitución e na criminalidade ten unha causa máis importante que combater que na depravación natural. Síntese moi mal e o peor de todo é que xa non se controla. É demasiado ético. Todo isto foi demasiado para el. E, como de costume, non é nada práctico. Está sempre nas nubes con toda clase de ideas equivocadas e proxectos para concienciar á xente culta. Sente que o seu deber irrenunciábel é resucitar o espírito antigo da Igrexa e comunicarlles a mensaxe aos amos do mundo. Está exaltado. Estoupará antes ou despois e entón si que vai haber un caos. Non teño nin idea de que forma será mais sei que ocorrerá. É unha alma pura e entusiasta mais moi pouco práctica. Xa non o controlo. Non son quen de facer que poña os pés no chan. E nas nubes flota directamente cara ao seu Xetsemaní. O seguinte paso vai ser a súa crucifixión. As almas tan nobres están feitas para ser crucificadas.

―E que hai de ti? ―pregunteille e, debaixo do meu sorriso, agochábase a seriedade polo pesar que tiña no meu corazón.

―Eu nada ―respondeu tamén cun sorriso―, a min pódenme executar ou asasinar, mais nunca me crucificarán. Estou plantado demasiado solidamente e demasiado obstinadamente na terra.

―Mais porque ías provocar a crucifixión do bispo? ―preguntei―. Non me negarás que o causante dela es ti, non?

―Porque ía permitir que unha alma acomodada goce da súa boa vida mentres hai millóns delas na pena e na miseria?

―Entón, porque lle aconsellas ao meu pai que acepte a excedencia?

―Porque non son un alma pura e elevada ―foi a resposta―. Porque son sólido e obstinado e egoísta. Porque te quero, e igual que dixo Ruth na Biblia, o teu pobo será meu pobo. En canto ao bispo, el non ten unha filla. Ademais, por moi pequeno que sexa o ben, o seu berro insignificante algo bo lle fará á revolución, e incluso os anaquiños máis pequenos contan.

Non podía estar de acordo con Ernest. Coñecía ben o carácter nobre do bispo Morehouse e non me podía imaxinar que a súa voz, que se erguía pola xustiza, non sería máis que un berro insignificante. Non obstante, aínda non enfrontara as duras realidades da existencia na punta dos dedos tal como fixera Ernest. El vía claramente o inútil que era esta grande alma, tal como os seguintes eventos pronto me revelarían con claridade.

Uns poucos días despois Ernest contoume, como se dun chiste se tratase, que recibira do goberno unha oferta de nomeamento como Secretario de Estado no Ministerio de Traballo. Fiquei contentísima. O soldo era bastante bo e sería un garante para o noso matrimonio. E aparte, sen dúbida, era un traballo no que Ernest se sentiría a gusto, de aí que eu, fachendosa e posesiva, consideraba esta proposta como un xusto recoñecemento á súa capacidade.

Logo decateime dun brillo especial que tiña nos ollos. Estaba a rir de min.

―Non me dirás que o vas..., rexeitar? ―Tremíame a voz.

―É un suborno ―contestou Ernest―. Detrás del agóchase a fina man de Wickson e, detrás de Wickson, as mans de homes máis poderosos que el. É un truco vello, igual de vello que a loita de clases, escamotearlle os capitáns ao exercito do traballo! Pobres traballadores eternamente traizoados! Quixera que soubeses cantos dos seus lideres foron subornados no pasado de xeito semellante. Sae máis barato, moitísimo máis barato subornar a un xeneral que loitar contra el e contra o seu exército enteiro. Por exemplo..., aínda que vai ser mellor que non diga nomes. Xa me chega coa indignación que teño. Miña ruliña, son capitán dos traballadores, non sería quen de me vender. Aínda que non tivese outras razóns, a lembranza do meu pobre pai, a quen fixeron traballar até a morte, impediríame facelo.

Tiña os ollos cheos de bagoas, ese grande heroe meu. Nunca puido perdoar o xeito no que a consciencia do seu pai fora deformada, as mentiras sórdidas e os roubos mesquiños que se vira forzado a cometer para levarlles un pouco de pan á boca aos seus fillos.

―Meu pai era un home honrado ―dixérame unha vez―. Tiña un bo corazón e o salvaxismo da súa época fixo que se retorcese, que ficase fanado e melado. Os seus amos, as peores bestas que existen, convertérono nunha besta tamén, nunha besta de refugallo. Aínda tería que estar vivo, como o teu pai. Era de constitución forte. Porén, atrapouno a Maquina e fixérono traballar até que morreu, para producir beneficios. Pensa niso! Para producir beneficios, o sangue das súas veas transformouse nunha cea suculenta, acompañada cun viño bo, ou nun abelorio de pedras preciosas, ou en calquera outra orxía de sentidos para os ricos parasitos ociosos, os seus amos, as peores bestas do mundo.

Capítulo 7
A visión do bispo

«O bispo xa non se controla ―escribiume Ernest―. Está nas nubes. Esta noite vainos comezar a arranxar este mundo miserábel noso. Vainos dar a súa mensaxe. Contoume que o ía facer e non son quen de disuadilo. Esta noite preside a I.P.H.⁵¹ E pensa incluír a súa mensaxe no seu discurso inaugural.

»Queres vir comigo para escoitalo? Claro que de antemán xa se sabe que vai ser inútil. Vaite romper o corazón, e o seu tamén, ademais; para ti será unha lección excelente sobre o que está a acontecer. Ti sábelo ben, miña ruliña, o fachendoso que estou porque me queres. E por iso quero que coñezas toda a miña valentía. Quero demostrarche que son digno de ti. O meu orgullo esixe que saibas que o meu xeito de pensar é correcto e xusto. Os meus puntos de vista son rigorosos: o feito de que un alma tan nobre como a do bispo sexa inútil, demostrarache que un rigor así é necesario. Vén á xuntanza de hoxe! Aínda que os acontecementos desta noite sexan tristes, sinto que só farán que precises estar máis preto de min».

A organización I.P.H. celebraba a súa convención aquela noite en San Francisco⁵². Esta convención fora convocada para tratar a inmoralidade pública e os medios para remediala. O bispo Morehouse presidía a xuntanza. Estaba moi nervioso, sentado na plataforma e enseguida decateime da tensión á que estaba exposto. Ao seu carón en ambos os dous lados sentaban o bispo Dickinson; H.H. Jones, o xefe de departamento de ética da Universidade de California; a señora W.W. Hurd, unha grande organizadora de obras de caridade; Philip Ward, outro filántropo de renome; e mais varios astros menos importantes no campo da moralidade e caridade. O bispo Morehouse ergueuse e comezou a falar con brusquidade:

―Ía no meu deportivo polas rúas. Era de noite. De cando en vez ollaba a través das xaneliñas e, de súpeto, era como se se me abrisen os ollos e vin as cousas tal como eles son. Primeiro tapeinos coas mans para non ter que afrontar aquela espantosa realidade e logo, no medio daquela escuridade, pregunteime que era o que se podía facer. De aí aos poucos formuleime a pregunta doutro xeito: o que faría o Noso Señor? E con esta pregunta unha gran luz iluminaba todo e vin a miña obriga clara como a auga, tal como Saúl viu a súa no seu camiño a Damasco.

»Detiven o carro, apeeime e, despois dunha conversa dun par de minutos con dúas mulleres públicas, conseguín que subisen ao coche comigo. Se Xesús dixo a verdade, estas dúas desgraciadas eran irmás miñas e a única esperanza de purificación que puidesen ter se albergaba no meu afecto e no meu cariño.

»Vivo nun dos barrios máis agradábeis de San Francisco. A miña casa custoume cen mil dólares e os mobles, os libros e as obras de arte custaron outro tanto. É unha mansión. Non, é un palacio, cunha chea de criados. Até o de agora non sabía para que serven os palacios. Pensei que estaban feitos para vivir neles. Mais agora seino. Acollín ás dúas mulleres da rúa na miña casa e van ficaar a vivir comigo. Espero poder encher cada estancia do meu palacio con irmás como esas».

Os ouvintes estiveran a pórse cada vez máis nerviosos e inquietos e os rostros daqueles que sentaban na plataforma revelaban un estupor e unha consternación cada vez máis grande. Neste preciso intre o bispo Dickinson púxose de pé e, cunha expresión de desgusto na faciana, abandonou a plataforma e a sala. Porén, o bispo Morehouse, alleo a todo, con aquela visión diante dos ollos, continuaba o seu discurso:

―Oh, irmás e irmáns, con este xeito de obrar meu achei a solución aos meus problemas. Non sabía para que estaban feitos os coches deportivos, mais agora seino. Están feitos para transportar aos débiles, aos enfermos e aos vellos, están feitos para honrar a aqueles que perderon incluso o sentido de vergoña.

»Non sabía para que estaban feitos os palacios, mais agora xa lles topei uso. Os palacios da Igrexa terían que ser hospitais e asilos para aqueles que se quedaron á metade do camiño e para os que están a morrer.

Fixo unha pausa, completamente dominado pola intensidade dos seus pensamentos e nervioso por podelos expresar do mellor xeito posíbel.

―Queridos irmáns, son indigno de sermonarvos nada sobre a moralidade. Vivín demasiado tempo en vergoña e hipocrisía para ser digno de axudar aos outros. Porén, a miña acción con aquelas mulleres, miñas irmás, demostra que é doado achar o mellor camiño. Para os que creen en Xesús e no seu Evanxeo non pode existir ningunha outra relación entre dúas persoas que a de cariño. Mesmo o amor é máis forte que o pecado, máis forte que a morte. Por conseguinte, dígovos, á xente con recursos económicos que se atopa entre vós, que a vosa obriga é facer o que fixen eu e o que estou a facer. Que cada un de vós, que vive na opulencia, acolla na súa casa a un ladrón e que o trate como se este fose un irmán seu, que acolla a unha desgraciada e que a trate como á súa irmá; e San Francisco xa non precisará nin de policía nin de xuíces; as prisións converteranse en hospitais e os criminais desaparecerán co seu crime.

»Temos que entregarnos a nós mesmos e non só aos nosos cartos. Temos que facer como fixo Cristo, esa é agora a mensaxe da Igrexa. Cada vez nos afastamos máis das Súas ensinanzas. Consumímonos nos nosos propios antros de perdición. Substituímos a Cristo polo deus Diñeiro. Teño aquí un poema que relata toda a historia. Gustaríame lérvolo. Escribiuno un alma errante que, porén, vía as cousas con claridade⁵³. Que non o tomen como un ataque contra a Igrexa Católica. É un ataque contra todas as Igrexas, contra a pompa e o esplendor de todas as Igrexas que se afastaron do camiño do Mestre e que fecharon as portas ás súas ovellas. Velaquí:

As trompetas de prata resoaron baixo a cúpula;
O pobo axeonllouse con medo;
E, transportado sobre os ombreiros dos homes, vin,
Igual que un Deus, ao Santo Dono de Roma.
Como un cura levaba a roupa máis branca que a escuma,
E como un rei ía envolto en púrpura real,
Tres coroas de ouro alzábanse sobre a súa testa;
Con esplendor e luz o Papa entrou na súa morada.
O meu corazón fuxiu, cruzou anchos desertos de anos
Onda aquel que vagaba na beira dun mar solitario;
Que en van buscaba un lugar onde descansar:
«Os raposos teñen tobeiras, cada paxaro o seu niño,
»Eu, só eu teño que errar sen repouso,
»Ter os pés desfeitos e beber co viño, o sal das miñas bagoas».

Os ouvintes estaban axitados mais indiferentes. O bispo Morehouse non se daba de conta e proseguía con toda firmeza.

―Así que vos digo a vos, aos ricos entre o público e a todos os ricos, que oprimides ás ovellas do Señor. Endurecestes os vosos corazóns. Fechastes os vosos ouvidos ante as voces que choran neste país, as voces de sufrimento e de pena que non queredes escoitar mais as que algún día se escoitarán. E dígovos...

Mais nese intre H.H. Jones e Philip Ward, que xa se ergueran das súas cadeiras, sacaron ao bispo fóra da plataforma mentres o público seguía sentado horrorizado e sen alento.

En cantou chegamos á rúa, Ernest botouse a rir dun xeito duro e salvaxe. O seu riso crispoume os nervios. Tiña o corazón a piques de estoupar polas bagoas contidas.

―Pois si que lle transmitiu a súa mensaxe á xente ―berrou―. A valentía e o tenro carácter, que o bispo tiña profundamente agochados, saíron de súpeto á superficie, e os seus ouvintes cristiáns que tanto o querían chegaron á conclusión de que estaba tolo! Acaso non viches o servizais que foron ao baixalo da plataforma? Seguro que no inferno se partiron de risa ao veren aquilo.

―De todas formas, o que xa fixo e dixo esta noite causará un forte impacto ―comentei.

―Ti crees? ―contestou Ernest con sorna.

―Será unha verdadeira sensación ―afirmei―. Non viches como os xornalistas escribían como tolos mentres el falaba?

―Do que non vai aparecer nin unha liña nos xornais de mañá.

―Iso non cho podo crer ―exclamei.

―Agarda e verás ―foi a resposta―. Nin unha liña, nin un pensamento do que expresou. A prensa diaria? A supresión diaria, dirás!

―Mais os xornalistas ―obxectei―, eu vinos.

―Non se imprimirá nin unha palabra das que pronunciou. A ti esquecéronte os editores. Gañan cartos grazas á súa política editorial. Iso consiste en non imprimir nada que sexa unha ameaza para a orde estabelecida. O discurso do bispo era un salto violento contra a moralidade estabelecida. Era unha herexía. Baixárono da tribuna para previr que non pronunciase máis herexías. Os xornais purgarán as súas herexías polo silencio do esquecemento. A prensa dos Estados Unidos? É unha concentración de parasitos que se fai forte á sombra da clase capitalista. A súa función é servir á orde estabelecida moldeando a opinión pública, e faino de marabilla.

―Deixa que faga de profeta. Os xornais de mañá só van mencionar que o bispo non está nada ben de saúde, que leva traballando demasiado e que esta noite se sentiu indisposto. A mención seguinte, de alí a uns cantos días, faranos saber que sofre dunha crise nerviosa e que o seu rabaño, agradecido, concedeulle unhas vacacións. Despois ocorrerá unha cousa das dúas posíbeis; ou o bispo entenderá que escollera un camiño equivocado e regresará das súas vacacións san como un buxo xa que non ve máis visións, ou ben persistirá no seu delirio; entón verás como os xornais nos informarán en termos patéticos e delicados que toleou do todo. Logo deixarán que lles relate as súas visións ás paredes acolchadas.

―Alí si que te pasas! ―exclamei.

―Nos ollos da sociedade iso sería unha verdadeira loucura ―replicou―. Que home honrado, se estivese cordo, acollería na súa casa a prostitutas e ladróns para que vivisen con el como irmás e irmáns? É verdade, Cristo morreu entre dous ladróns, mais aquilo xa é outra historia. A tolemia? Xa sabemos que o razoamento dun home co que non se está de acordo sempre nos parece equivocado. Así pois, mentalmente ese home non está ben. Onde está a liña divisoria entre a mente que non está ben e a mente enferma? A nós resúltanos inconcibíbel que un home no seu acordo poida discrepar radicalmente das nosas máis sensatas conclusións.

»Téñoche un bo exemplo no diario desta tarde. Mary McKenna vive ao sur de Market Street. É unha muller pobre mais honrada. Tamén é patriótica. Non obstante, ten ideas erróneas sobre a bandeira americana e sobre a protección que se supón que esta simboliza. Velaí o que lle pasou. O seu marido tivo un accidente e estivo ingresado nun hospital durante tres meses. A pesar de que facía traballos esporádicos como lavandeira, ela non puido pagar a renda. Onte foi desafiuzada. Con todo, izou a bandeira americana na porta da súa vivenda e desde debaixo dos seus pregos anunciou que, en virtude desa protección, non podían botala á rúa. Entón, o que fixeron? Detivérona mais fixérona comparecer ante un tribunal como enferma mental. Hoxe pasou polo exame médico dos peritos oficiais. Achárona tola e ingresárona no Psiquiátrico de Napa.

―Mais aquilo é rocambolesco ―opuxen―. Supón que discrepase con todo o mundo sobre o estilo literario dun libro. Non me mandarían a un psiquiátrico por iso.

―Alí tes razón, non o farían ―replicou―. Pero esa diferencia de parecer non constituiría ningunha ameaza contra a sociedade. Alí está a diferenza. A diverxencia de opinión de parte de Mary McKenna e do bispo si ameaza á sociedade. Que pasaría se todos os pobres se negasen a pagar a renda e se gorecesen debaixo da bandeira americana? O sistema de arrendamento esnaquizaríase. As conviccións do bispo son igual de perigosos para a sociedade. Polo tanto, ao psiquiátrico con el.

Con todo, eu aínda me negaba crelo.

―Agarda e xa verás ―dixo Ernest.

Agardei.

Á mañá seguinte mandei mercar todos os xornais. Até ese momento, Ernest tiña razón. Non había nin unha palabra sobre o que dixera o bispo Morehouse. Nun par de exemplares saía unha mención dicindo que se deixara dominar polas súas emocións. Porén, as verdades que desde o banco dos oradores que lle sucederan estaban reproducidas minuciosamente.

Varios días despois unha pequena nova anunciaba que o prelado se ausentara para tomar unhas vacacións para repoñerse do exceso de traballo. Até aquí, Ernest tiña razón; non obstante, as novas non contiñan nin a menor insinuación referente a unha enfermidade mental ou sequera a un colapso nervioso. Eu non sospeitaba o terríbel camiño que o bispo estaba destinado a percorrer, era o Xetsemaní e a crucifixión que Ernest xa lle previra.

Capítulo 8
Os destrutores de máquinas

Pouco antes de que Ernest se presentase como candidato a deputado pola lista socialista, papá organizou o que en privado chamaba a cea de «Ganancias e perdas». Ernest chamábao a cea dos «Destrutores da máquinas». En realidade, non era máis que unha cea de homes de negocios, de pequenas e medianas empresas, naturalmente. Non creo que entre eles estivese ninguén a quen sequera lle interesase unha empresa cuxo capital excedese os douscentos mil dólares. Representaban perfectamente a homes de negocios da clase media.

Estaban o señor Owen da firma Silverberg, Owen e Cía., uns almacéns grandes de comestíbeis que tiñan varias tendas. Nós mercabamos os produtos alimenticios nelas. Estaban os dous socios da gran droguería de Kowalt & Washburn, e tamén o señor Asmunsen, o propietario dunha importante canteira de granito no condado de Contra Costa. E había moitos máis homes de negocios similares, propietarios ou co-propietarios de pequenas fábricas, pequenos comercios e pequenas industrias, nunha palabra, pequenos capitalistas.

Eran homes interesantes, de mirada astuta e dun xeito de falar sinxelo e claro. Expresaban a súa queixa unánime contra as grandes empresas e contra as compañías fiduciarias, e a súa consigna era: «abaixo cos Trusts». Para eles os trusts, ou sexa os consorcios de empresas, eran a fonte de toda opresión e todos, sen excepción, contaban o mesmo drama. Avogaban pola apropiación forzosa de parte do estado de explotacións como o ferrocarril ou correos e telégrafos e mais polo establecemento de impostos elevados e progresivos para as rendas altas que impedisen as vastas acumulacións de capital. Predicaban tamén, como remedio de males locais, a expropiación municipal das empresas que controlaban bens de utilidade pública como a auga, o gas, os teléfonos e os tranvías.

Especialmente interesante foi o relato do señor Asmunsen sobre as súas penurias como propietario dunha canteira. Confesaba que non estaba sacando beneficio algún da súa canteira, a pesar do inmenso volume de negocio que lle orixinara a destrución de San Francisco durante o Gran Terremoto. A reconstrución da cidade xa levaba en marcha seis anos, e o seu negocio cuadriplicara e chegara ao óctuplo, e nin así tiña máis cartos.

―A compañía de ferrocarril coñece un pouco mellor o meu negocio que eu ―dixo―. Está ao tanto dos meus gastos de explotación até o último céntimo e sabe cales son as condicións das miñas contratas. Como pode saber todo iso, non mo explico. Debe ter espías na miña empresa e á forza está relacionada coas persoas con quen teño trato. Porque miren, en canto firmo un contrato importante que me garante unhas ganancias considerábeis, de súpeto as tarifas de transporte desde a miña canteira até o comprador aumentan. Non me dan explicacións. O ferrocarril fica coas miñas ganancias. En casos como ese, nunca conseguín que considerase a suba. En cambio, cando houbo accidentes, aumento de gastos de produción ou contratos en termos menos rendíbeis, sempre conseguín que o ferrocarril baixase as súas tarifas. En fin, sexa como for a miña ganancia, o ferrocarril lévama toda.

―O que lle queda a vostede ―irrompeu Ernest―, sería máis ou menos o equivalente do soldo que tería como director, se o ferrocarril fose propietario da súa canteira?

―Así é ―respondeu Asmunsen―. Hai pouco aínda repasei os libros de contabilidade dos últimos dez anos. Descubrín que durante eses anos a miña ganancia era xusto o equivalente ao soldo dun director. O ferrocarril ben podería ser o dono da miña canteira e pagarme para dirixila.

―Coa diferencia de que, nese caso, tería que asumir todo o risco que vostede agora tan amabelmente asume por el ―riu Ernest.

―É a pura verdade ―recoñeceu Asmunsen con melancolía.

Despois de deixar que cada un dixese o que tiña que dicir, Ernest comezou a facerlles preguntas a todos. Empezou polo señor Owen.

―Hai uns seis meses abriu vostede aquí en Berkeley unha tenda de comestíbeis, ramal dos grandes almacéns que representa, verdade?

―Si, así é ―respondeu o señor Owen.

―Decateime de que desde aquela fecharon tres pequenas tendas de ultramarinos. Acaso a súa tenda era o causante deste feche?

―Non tiñan posibilidade algunha contra nós ―afirmou o señor Owen cun sorriso compracente nos beizos.

―Porque non?

―Nós tiñamos máis capital. Nun negocio grande a perda é sempre menor e a eficacia maior.

―E a súa tenda grande absorbeu os beneficios daqueles tres ultramarinos de barrio. Xa entendo. Mais cónteme, que foi dos propietarios daquelas tres tendas?

―Un deles témolo como chofer dun camión de reparto. Non sei que foi dos outros dous.

Ernest virou de súpeto contra o señor Kowalt.

―Vostedes adoitan vender ao prezo de custe ou incluso máis barato⁵⁴, verdade? Mais dígame, que lles pasou aos propietarios das pequenas farmacias que vostedes puxeron entre a espada e a parede?

―Un deles, o señor Haasfurther, é actualmente o xefe do noso servizo de receitas ―foi a resposta.

―E vostedes absorberon os beneficios que eles estiveron a ter?

―Claro que si. Por iso estamos no mundo dos negocios, non?

―E vostede? ―Ernest dirixiuse de pronto ao señor Asmunsen―. Está desgustada porque o ferrocarril lle quitou os seus beneficios, verdade?

O señor Asmunsen acenou coa cabeza.

―O que quere é gañar cartos vostede mesmo, a que si?

O señor Asmunsen acenou de novo.

―Á conta doutros?

Non houvo resposta.

―Á conta doutros ―insistiu Ernest.

―Para iso son os beneficios ―contestou o señor Asmunsen secamente.

―Así que o xogo dos negocios consiste en facer beneficios á conta dos demais e en impedir que os outros fagan beneficios á conta súa. É así, non é?

Ernest tivo que repetir a súa pregunta até que o señor Asmunsen terminou por contestar:

―Pois claro que si, só que non temos nada que obxectar a que os outros gañen cartos, sempre que non sexa dunha forma exorbitante.

―Con «exorbitante» quere dicir «moi bo», verdade? Porén, non debe ver inconvenientes en que esas ganancias as teñades vós. Verdade que non?

E o señor Asmunsen moi amabelmente confesou a súa debilidade neste punto. Había outro home máis, o señor Calvin, a quen Ernest agora dirixiu as preguntas. Nos seu tempos fora propietario dunha leitaría importante.

―Hai uns anos estaba a loitar contra un «trust» do leite ―díxolle Ernest―, e agora está metido na política agrícola⁵⁵. Como me explica iso?

―Oh, nunca deixei de loitar ―respondeu o señor Calvin cun aspecto belixerante―. Estou a loitar contra os trusts no único campo onde existe a posibilidade de loita: no campo político. Deixe que llo explique. Uns anos atrás nós, os propietarios de leitarías, faciamos o que mellor nos parecía.

―Mais faciádesvos a competencia uns aos outros, non? ―irrompeu Ernest.

―Si, e aquilo foi o que mantivo baixo o nivel das ganancias. Intentamos organizarnos, mais os leiteiros independentes sempre romperon os acordos. Logo veu o Trust do Leite.

―Que se financiou co superávit da compañía Standard Oil⁵⁶―dixo Ernest.

―Si ―recoñeceu o señor Calvin. Mais daquela non o sabiamos. Os seus axentes abordáronnos á forza. «Entra e engorda ―era o seu lema― ou queda na casa e morre de fame». A maior parte de nós entramos. Os que non o fixeron, morreron de fame. Pagábanos ben..., ao principio. O prezo do leite subiu un centavo por litro. Unha cuarta parte deste centavo correspondíanos a nós, os tres cuartos restantes ían parar ao Trust. Logo subiron o prezo de leite de novo un centavo, só que dese centavo xa non recibimos nada. As nosa queixas foron inútiles. Era o Trust quen mandaba. Decatámonos de que non eramos máis que uns monicreques. Ao final quitáronnos aquel cuarto de centavo adicional. Logo o Trust comezou a apertarnos as caravillas. Que podíamos facer? Espreméronos. Xa non existían leiteiros, só existía o Trust do Leite.

―Porén, creo que puidestes ter competido, se o leite valese dous centavos máis ―suxeriu Ernest con malicia.

―Foi o que pensabamos. Intentámolo ―o señor Calvin fixo unha pausa―. E foi a nosa ruína. O Trust podía pór o leite no mercado a mellor prezo que nós. Mesmo podía vender gañando un pouco cando nós o vendíamos á perda. Perdín cincuenta mil dólares nesa aventura. A maioría de nós ficou na creba⁵⁷. Os leiteiros foron varridos da face da Terra.

―Así que o Trust ficou coas súas ganancias ―afirmou Ernest―, e vostede meteuse en política coa intención de, coa axuda da lexislación, varrelo da face da Terra e recuperar o perdido.

Ao señor Calvin alumeóuselle a faciana.

―Iso é xustamente o que lles predico aos labregos. Nunha palabra, é a idea que temos.

―E o Trust segue producindo leite máis barato que os leiteiros independentes? ―inquiriu Edward.

―Como non o ía facer, cunha organización espléndida e cunha nova maquinaria que lle permite o seu gran capital?

―Non cabe dúbida ―contestou Ernest―. Xa que o pode facer, faino.

Entón o señor Calvin lanzouse a unha arenga política para expor os seus puntos de vista. Varios dos asistentes á xuntanza acompañárono acaloradamente e o berro que saía dos beizos de todos era que había que acabar cos trusts.

―Pobre xente sinxela ―comentoume Ernest polo baixo―. Ven con claridade até onde ven pero non ven máis aló dos seus propios narices.

Pouco despois colleu a palabra de novo e, como sempre, controlou a discusión durante o resto da noite.

―Estiven a escoitalos con atención a todos ―comezou―, e vexo que xogades o xogo dos negocios dun xeito correcto. Resumiron a vida en ganancias. Teñen unha convicción firme e pertinaz de que foron creados co único fin de gañar cartos. Porén, hai un problema. No mellor da súa actividade beneficiosa aparece o trust e quítalles as súas ganancias. Eis un dilema aparentemente contrario á finalidade da vosa creación e a única saída, segundo o voso xuízo, é esmagar aquilo que vos quita os vosos cartos.

»Estiven a escoitalos con atención e creo que tan só existe unha palabra que os tipifica. Voulles chamar por ese nome. Son Destrutores de Máquinas. Saben o que é un Destrutor de Máquinas? Deixen que llos explique. En Inglaterra, no século XVII, homes e mulleres tecían teas e panos nas súas propias chozas. Esta manufactura a domicilio era unha maneira de tecer lenta, torpe e custosa. Logo veu a máquina de vapor e maquinaría que aforraba o traballo manual. Un millar de teares xuntos nunha factoría grande que unha única máquina central movía, tecía o pano con moitísimo menos custe que o que podían facer nas súas casiñas as tecedoras fronte aos seus teares manuais. Na factoría a clave era a combinación de esforzos, e ante aquilo non existía posibilidade de competición. Os homes e mais as mulleres que antes traballaran para eles nos seus teares manuais, agora entraban nas factorías, traballaban fronte aos teares de vapor non para eles mesmos, senón para os propietarios capitalistas. Entón rapaces pequenos comezaron a traballar nos teares de vapor, por salarios máis baixos, e substituíron aos homes. Isto fixo a vida moi difícil para os homes. O seu nivel de vida caeu en picado. Morrían de fame. Así que dixeron que todo era por culpa das máquinas. Así pois, ocorréuselles destruír as máquinas. Non o lograron, non foron máis que uns pobres parviños.

»Malia todo, vostedes aínda non aprenderon a lección. Velaí vostedes, un século e medio despois, a intentar destruír máquinas. Segundo a súa propia confesión, as máquinas que teñen o trust fan o traballo con máis eficacia e máis barato do que o poden facer vostedes. É por iso que non poden competir con eles. E aínda así queríanas destruír. Son aínda máis parvos que aqueles pobres parviños de Inglaterra. E mentres anden por aí a rosmar que había que restabelecer a competencia, os trusts séguenos destruíndo.

»Un tras outro contan a mesma historia: que xa non se pode competir e que o que manda é a combinación. Vostede, señor Owens, destruíu a competición aquí en Berkeley cando a súa tenda, ramal dos almacéns grandes que ten, acabou cos tres pequenos ultramarinos do barrio. A súa combinación era máis eficaz. Porén, sente sobre si mesmo a presión doutras combinacións, combinacións de esforzos que teñen os trusts, e pon o grito no ceo. Iso pasa simplemente porque vostede non pertence a un trust. Se formase parte dun trust de alimentación que operase en todo Estados Unidos, outro galo cantara. E o seu canto sería: «benaventurados serán os trusts». E aínda hai máis: a súa pequena combinación de esforzos non só non é un trust, senón que vostede está ben consciente da súa falta da forza. Está a prever a súa propio fin. Sente que vostede mesmo e todas as súas tendas non son máis que uns monicreques. Ve como intereses poderosos nacen e crecen día a día; sente como as súas garras de ferro se pousan sobre as súas ganancias e como lle rouban un anaquiño aquí, outro alá, o trust do ferrocarril, o trust de petróleo, o trust de aceiro, o trust de carbón; e sabe que, ao final, o van destruír, que o van despoxar do último centavo dos seus insignificantes beneficios.

»Vostede, meu señoriño, é un mal xogador. Cando aquí, en Berkeley, espremeu aqueles tres pequenos ultramarinos porque a súa combinación era superior, sacou o peito, falou sobre eficacia e iniciativa e mandou a súa muller a Europa cos beneficios que conseguira ao devorar aquelas tres tendas. Trátase da doutrina do can que come outro can, e vostede comeunos. Non obstante, por outra parte, a vostede estano devorando cans aínda máis grandes e por iso chía. E o que lle estou a dicir a vostede vai por todos os que sentan nesta mesa. Están a chiar todos. Están a xogar o xogo dos perdedores e iso fainos chiar.

»Porén, cando chían non consideran a situación friamente, tal como fixen eu. Non recoñecen que gustan de espremer beneficios dos demais e que agora arman ese escándalo porque os demais os están a espremer os seus beneficios. Non, son demasiado listos para o faceren. Falan doutras cousas. Fan discursos políticos de pequenos capitalistas, tal como acaba de facer o señor Calvin. Que era o que nos dixo? Eis un par de frases que me que quedaron na cabeza: «os nosos principios orixinais son sólidos», «o que este país precisa é o retorno aos métodos americanos de sempre: cada un que teña igualdade de oportunidades», «o espírito de liberdade no que naceu este país», «volvamos os principios dos nosos antepasados».

»Cando el di «igualdade de oportunidades», quere dicir as mesmas oportunidades de espremer beneficios, esa liberdade que os grandes trusts agora lle denegaron. E o absurdo en todo isto é que repiten a frase tantísimas veces que terminaron por crer nela. Queren a oportunidade de desvalixar os seus compañeiros na súa pequena escala, non obstante, hipnotízanse e fanse crer que queren liberdade. Tan só desexan ter moito e posuír todo canto hai; porén, a maxia que conteñen as súas palabras failles pensar que son patriotas. A súa cobiza polos cartos, a cal é puro egoísmo, disfrázana e chámana preocupación altruísta pola humanidade que sofre! Veña xa, aquí mesmo entre compañeiros, sexan sinceros dunha fodida vez! Afronten o asunto e formúleno en termos directos.

Ao redor da mesa os rostros puxéronse coloradas de rabia mesturada cunha certa medida de inquietude. Tíñanlle algo de medo a este mozo da faciana ben barbeada, ao seu xeito esmagador de brandir as palabras e á súa terríbel forma de chamar as cousas polo seu nome. O señor Calvin apresurouse a contestar:

―E porque non? Porque non poderiamos facer as cousas da maneira na que as fixeron os nosos pais cando esta república era nova? Dixo moitas verdades, señor Everhard, por moi difíciles de dixerir que nos fosen. Mais aquí entre nós, vamos falar claro. Quitémonos as máscaras e aceptemos a verdade tal como o señor Everhard claramente nola formulou. É certo que nós, os pequenos capitalistas, queremos beneficios e que os trusts estánolos a quitar. É certo que queremos destruír os trusts para conservar os nosos beneficios. E por que non o podemos facer? Por que? Ppregunto eu, por que?

―Ah, agora chegamos ao mesmo miolo do asunto ―dixo Ernest con satisfacción―. Intentareilles explicar o porqué, aínda que non me vai ser nada doado. Miren, entenden de negocios no seu xeito limitado, porén, non entenden nada da evolución social. Agora mesmo están no medio dun período de transición dentro da evolución económica, mais non o comprenden e velaí o que causa toda a confusión. Por que non poden volver atrás? Porque é imposíbel. Non poden nin facer que un río flúa de cara ao afluente nin facer que a marea da evolución económica se deteña e volva atrás. Joshua detivo o Sol sobre Xibeón pero vostedes queren ser mellores que el. Gostarían de que o Sol retrocedese no ceo. Gustarían de que o tempo se detivese e que en vez de mediodía fose de mañá.

Habendo unha maquinaria que aforra o traballo, unha produción organizada, unha maior eficiencia na suma dos esforzos, estarían dispostos a atrasar o sol económico toda unha xeración ou incluso máis, até a época cando non existían nin grandes capitalistas, nin maquinaría boa, nin ferrocarrís; a unha época na que un exército de pequenos capitalistas pelexaban un contra outro en medio dunha anarquía económica, e cando a produción era primitiva, desbaldidora, sen organización algunha e custosa. Créanme, a tarefa de Joshua era máis doada, a el axudábao Yahveh. Pola contra, a vostedes, aos pequenos capitalistas, abandonounos Deus. O sol dos pequenos capitalistas está a pórse. Non sairá nunca máis. Tampouco está no seu poder detelo no firmamento. Están condenados a perecer e a piques de facelo, van desaparecer da face da terra.

»Esa é a orde da evolución. É a palabra de Deus. A combinación, a suma dos esforzos é máis forte que a competición. O home primitivo era unha criatura esmirrada que se agochaba nas gretas das rochas. Xuntábase cos seus semellantes e loitaba contra os seus inimigos carnívoros. Eran bestas que cooperaban. O home primitivo era unha besta que sabía sumar os esforzos, de aí que conseguise estabelecer unha situación dominante respecto aos outros animais. E desde aquela, o home ten logrado sumar cada vez máis esforzos. Trátase da combinación, da suma das forzas, contra a competición, a rivalidade, unha loita de hai mil séculos na cal a competición sempre foi vencida. De modo que calquera que se aliste nas filas da competición, está condenado a perecer.

―Mais se os mesmos trusts naceron da competición ―irrompeu o señor Calvin.

―Sen dúbida ―respondeulle Ernest―. E os mesmos trusts tamén a destruíron. E precisamente por esa razón, segundo as súas propias palabras, vostede deixou o negocio das leitarías.

Por vez primeira esa noite estalaron risos ao redor da mesa, e incluso o señor Calvin uniuse a eles malia ser el quen os provocara.

―E agora, xa que estamos a falar dos trusts ―continuou Ernest―, aclaremos algúns puntos. Vou facerlles certas afirmacións, e se non están de acordo con elas, avísenme. O silencio significará que están conformes: é certo que un tear mecánico tece máis cantidade de tea e con menos costo que un tear de man?

Fixo unha pausa, mais ninguén falou.

―Entón acaso non é totalmente disparatado destruír o tear mecánico e volver ao basto e custoso método manual de tecer?

As cabezas acenaban en sinal de asentimento.

―Non é certo que aquilo que coñecemos como un trust, produce con máis eficacia e con menos custe que mil pequenas empresas que compiten entre eles?

Seguían sen obxectar.

―Entón, non é totalmente disparatado destruír aquela suma de esforzos tan barata e eficiente?

Ninguén contestou en moito, moito tempo. Logo o señor Kowalt preguntou:

―Que podemos facer, logo? Destruír os trusts seméllanos o único xeito de fuxir do seu dominio.

Ao instante Ernest era todo fogo e ardor.

―Voulles demostrar que existe outro xeito! ―berrou―. Non destruiremos aquelas marabillosas máquinas que producen con eficacia e a baixo prezo! Controlarémolos! Aproveitemos a súa eficacia e o baixo custe! Fagamos que traballen para nós! Desbancaremos aos que agora son os propietarios daquelas marabillosas máquinas e seremos nós os seus donos! Iso, señores meus, é o socialismo, unha suma de esforzos máis grande que os trusts, unha suma de esforzos económico e social máis grande que todas as que até agora existiron no nosa planeta. Está na mesma liña que a evolución. Afrontamos a suma de esforzos con outra máis grande. É o lado gañador. Únanse aos socialistas e xoguen no bando gañador!

Neste punto alzáronse voces discrepantes. Negaban coa cabeza e ouviuse unha certa rexouba.

―Moi ben, así que prefiren pertencer ao pasados ―riu Ernest―. Prefiren ser como os seus antepasados. Están condenados a perecer tal como perece todo o vello. Nunca consideraron que lles vai pasar cando aparezan combinacións de esforzos incluso máis grandes que os de hoxe en día? Nunca pensaron que será de vostedes cando os mesmos grandes trusts se fusionen e formen unha fusión de fusións, un trust social, económico e político?

Virou de súpeto cara ao señor Calvin e espetoulle:

―Se isto non é certo, dígamo. Vostede vese obrigado a formar un novo partido político xa que os partidos vellos están todos nas mans dos trusts. O obstáculo máis grande que vai atopar para facer propaganda do seu partido dos granxeiros son os trusts. Tras cada obstáculo que ache, tras cada golpe que leve, tras cada derrota que sofra estará a man destas corporacións. Acaso non é certo?

O señor Calvin, incomodo, calou.

―A ver, veña ―animábao Ernest.

―É certo ―confesou o señor Calvin―. Conseguimos a maioría no órgano lexislativo de Oregón e fixemos aprobar un marabilloso conxunto de leis de protección. Logo o gobernador, que era un monicreque dos trusts, usou o seu dereito a veto. Eliximos o gobernador de Colorado cos nosos votos e o órgano lexislativo non permitiu que tomase posesión do seu cargo. Aprobamos o imposto nacional sobre a renda dúas veces e cada vez o Tribunal Supremo rexeitouno como anticonstitucional. Os tribunais están nas mans dos trusts. Nós, o pobo, non lles pagamos dabondo aos xuíces. Mais chegará o día...

―...no que a fusión dos trusts controlará toda a lexislación, cando ese «cartel» será o mesmo goberno ―interrompeuno Ernest.

―Nunca, nunca ―berraron os asistentes excitados e belixerantes.

―Cóntenme ―demandou Ernest―, que van facer cando chegue ese día?

―Revelarémonos con toda a nosa forza ―berrou o señor Asmunsen, e varias voces apoiaron a súa decisión.

―Aquilo vai ser unha guerra civil ―advertiulles Ernest.

―Que a sexa! ―foi a resposta do señor Asmunsen, á cal acompañaron os berros de todos os reunidos―. Xa foron esquecidos os feitos dos nosos antepasados. Estamos dispostos a loitar e morrer pola nosa liberdade!

Ernest botou un sorriso.

―Non esquezan ―dixo― que acordáramos tacitamente que a liberdade no seu caso, señores meus, significaba a autorización de espremer beneficios aos demais.

Agora todos os convidados estaban furiosos, a piques de estalar; non obstante, Ernest mantívoos baixo control e alzou a voz:

―Unha pregunta máis. Cando se revelen contra os trusts con toda a súa forza, lembren que a razón do seu alzamento será o feito de que o goberno quedará nas mans deles. Por conseguinte, o goberno empregará contra vostedes a forza do exército regular, a mariña, a milicia, a policía... Nunha palabra, toda a maquinaria de guerra de Estados Unidos que exista. Onde estará entón a vosa forza?

Nos rostros de todos reflectiuse a consternación e, antes de que lles dese tempo de recuperarse, Ernest asestoulles outro golpe.

―Lembren que non hai tanto que o noso exército regular era tan só cincuenta mil homes. Dun ano ao outro o número aumentou até chegar hoxe en día aos trescentos mil.

Outro golpe máis:

―E iso non á todo. Mentres se entregaron a perseguir á consecuencia a aquela pantasma favorita súa, que se chama «lucro» e pronunciaron discursos moralizadoras sobre aquel obxecto favorito de culto seu que chaman «competición», a combinación dos esforzos levou a cabo cousas aínda máis importantes e máis temíbeis. Aí está a milicia.

―É a nosa forza! ―exclamou o señor Kowalt―. Con ela repelemos o ataque do exército regular.

―En caso de que se alisten voluntariamente na milicia, mandaríanos a Maine ou a Florida ou a Filipinas ou a calquera outro lugar, para facer unha carnicería entre os seus propios concidadáns que estivesen a loitar polos seus dereitos. Entrementres, os seus propios concidadáns de Kansas, Wisconsin ou calquera outro estado federal alistaríanse na milicia e virían aquí a facer unha carnicería entre vostedes.

Esta vez os homes quedaron realmente horrorizados e ninguén falou até que o señor Owen murmurou:

―Non nos alistariamos na milicia, e xa está. Non seriamos tan parvos.

Ernest botouse a rir á gargalladas.

―Non comprenden ben a maraña de cousas que teñen levado a cabo. Non serían quen de axudarse a si mesmos. Alistaríanos á forza.

―Existe unha cousa que se chama o dereito civil ―insistiu o señor Owen.

―Non cando o goberno decreta o estado de sitio. O mesmo día que vostedes decidisen facer uso da súa forza, utilizarían esa forza súa en contra de vostedes mesmos. Incorporaríanos na milicia, quixesen ou non. Acabo de ouvir unha rexouba por aí sobre habeas corpus. En vez de habeas corpus ían ter post mortems. Se vostedes se negasen a entrar na milicia ou a obedecer unha vez incorporados, someteríanos a un consello de guerra improvisado e fusilaríanos como cans. É o que di a lei.

―Non, a lei non é así! ―afirmou con autoridade manifesta o señor Calvin―. Non existe unha lei tal. Vostede soñou todo isto, señoriño. Vaia, até falou de mandar a milicia ás Filipinas. Iso sería anticonstitucional. A Constitución expresa claramente que a milicia non pode ser enviada fóra do país.

―E a Constitución que ten que ver con iso? ―reclamou Ernest―. Son os tribunais os que interpretan a Constitución, e os tribunais, como xa o recoñeceu o señor Asmunsen, son meros monicreques dos trusts. Ademais, como xa dixen, a lei é así. Xa leva así anos, exactamente nove anos, señores meus.

―Que nos poden alistar á forza á milicia? ―preguntou o señor Calvin incrédulo―. Que un improvisado consello de guerra nos pode mandar fusilar, en caso de que nos neguemos?

―Si, respondeu Ernest, é xustamente así.

―Como pode ser posíbel que nunca ouvísemos falar desta lei? ―preguntou o meu pai e decateime de que tamén para el era unha novidade.

―Por dúas razóns ―dixo Ernest―: primeiro, non houbo necesidade de aplicala nunca. Se tivese habido necesidade de facelo, terían ouvido falar dela axiña; e segundo, presentárona e aprobárona no Congreso mais ratificárona no Senado como «un decreto urxente» e «secreto», practicamente sen discutila. Naturalmente, a prensa non a mencionou. Non obstante, nós, os socialistas, sabiamos da súa existencia. Publicámola nos nosos panfletos. Mais vostedes nunca len os nosos panfletos.

―Sigo insistindo en que vostede está a soñar ―teimou o señor Calvin―. O país nunca o tería permitido.

―Porén, o país si que o permitiu ―replicou Ernest―. E en canto a que estou a soñar ―meteu a man no peto e sacou un pequeno panfleto―, dígame se isto lle parece un soño.

Despregouno e empezou a ler:

―Parágrafo Primeiro, decrétase que..., etc..., que a milicia consiste en todos os cidadáns varóns, non discapacitados nos respectivos estados, territorios e no distrito de Colombia, maiores de dezaoito anos e menores de corenta e cinco.

»Parágrafo Sétimo: que todo oficial ou soldado (lembren o parágrafo Primeiro, señores, vostedes son todos soldados) que todo soldado pertencente á milicia que se nega ou desatenda a súa obriga de presentarse perante o oficial de recrutamento despois de ter sido chamado como anteriormente se prescribe, será levado ante o Consello de Guerra e castigado segundo as penas pronunciadas por este tribunal.

»Parágrafo Oitavo: que o Consello de Guerra, para xulgar os oficiais ou os soldados da milicia, será composto unicamente de oficiais da milicia.

»Parágrafo noveno: que os membros da milicia que prestan servizo por Estados Unidos, quedarán sometidos aos mesmos regulamentos e artigos militares que as tropas regulares de Estados Unidos.

»Aquí o tendes, señores, cidadáns de Estados Unidos e camaradas milicianos. Hai nove anos, nós, os socialistas, pensabamos que esta lei estaba dirixida contra os traballadores. Mais dá a impresión de que estaba dirixida tamén contra vostedes. O deputado Wiley, nun debate curto que se permitiu daquela, dixo que o decreto autorizaría ás forzas de reserva para tomar o control sobre a plebe (a plebe son vostedes, señores meus) e para, ante todo perigo, protexer a vida, a liberdade e a propiedade. Así que no futuro, cando vostedes se rebelen con toda a súa forza, estaranse a rebelar contra a propiedade dos trusts e contra a liberdade que estes teñen de espremelos segundo as leis vixentes. Xa lles arrincaron os dentes, señores. Xa lles recortaron as uñas. O día que se rebelarán con todas as forzas que teñen, sen dentes e sen uñas, estarán igual de inofensivos que un exército de ameixas.

―Non llo creo ―berrou o señor Kowalt―. Non existe unha lei tal. Non é máis que un bulo que inventaron vostedes, os socialistas.

―Este proxecto de lei foi presentado na Cámara de Representantes o día trinta de xullo do ano mil novecentos dous polo congresista Dick de Ohio ―foi a resposta de Edward―. Foi tratado como urxente e aprobouse con unanimidade no Senado o día 14 do xaneiro do ano mil novecentos tres. O Presidente dos Estados Unidos ratificouno tan só sete días despois⁵⁸.

Capítulo 9
As matemáticas dun soño

No medio da consternación xeral que a súa revelación causou, Ernest proseguiu co seu discurso.

―Dixeron hoxe, unha ducia de vostedes que o socialismo é unha utopía. Cualificárono de imposíbel e agora permitan que lles demostre o que si é algo inevitábel. Non só é inevitábel que vostedes, os pequenos capitalistas, deixen de existir, senón que é inevitábel que aos grandes capitalistas tamén lles pase o mesmo. Lembren, a marea da evolución nunca flúe cara atrás. Segue cara adiante, avanza desde a competición até a suma de esforzos e desde unha insignificante suma de esforzos até unha fusión e desde unha fusión até unha fusión enorme e avanza até converterse en socialismo, o cal é a suma de esforzos máis colosal que existe.

»Vostedes dinme que eu soño. Moi ben. Voulles expor as matemáticas do meu soño; e aquí, de antemán, rétoos a que demostren que os meus cálculos están equivocados. Voulles explicar o proceso do derrubamento inevitábel do sistema capitalista e demostrar cunha exactitude matemática por que se ten que derrubar. Empezo agora e perdóenme se primeiro saio un pouco do tema.

»Examinemos ao principio un proceso industrial calquera e en canto digo algo co que non estean de acordo, non dubiden en interromperme. Por exemplo, collamos unha fábrica de calzado. Esta fábrica merca coiro e transfórmao en zapatos. Aquí temos coiro por cen dólares. Pasa pola fábrica e sae en forma de zapatos que teñen un valor, digamos, de douscentos dólares. Que pasou? Engadíronse cen dólares ao valor do coiro. Como ocorreu? Vexamos.

»Este valor de cen dólares engadírono o capital xunto cos traballadores. O capital puxo a disposición a fábrica, as máquinas e pagou todos os custes. Os traballadores puxeron a man de obra. Grazas ao esforzo común do capital e dos traballadores engadíronse cen dólares ao valor da mercadoría. Estamos de acordo por agora?

As cabezas ao redor da mesa acenaron afirmativamente.

―Despois de producir estes cen dólares, os traballadores e o capital proceden ao seu reparto. As estatísticas desta división conteñen cifras fraccionais, así que por máis comodidade conformarémonos cunha aproximación pouco rigorosa. O capital leva unha parte de cincuenta dólares e o traballo recibe outros cincuenta como salarios. Non entraremos nas pelexas sobre o reparto⁵⁹, haxa os releos que haxa, sempre se chega a unha ou outra cota. E non se esquezan de que o mesmo que pasa con este particular proceso industrial, pasa con todos eles. Estamos de acordo?

De novo todos os invitados mostraron a súa conformidade.

―Agora, supoñamos que os traballadores, despois de recibir os seus cincuenta dólares, queríanse mercar uns cantos zapatos. Tan só os poderían mercar por un valor de cincuenta dólares, está claro?

»E agora trasladámonos desde este proceso particular até a totalidade de procesos industriais en Estados Unidos, o cal inclúe a fabricación do coiro, a materia prima, o transporte, a venda, todo. Digamos, para conservar as cifras redondas, que a produción total de riqueza nos Estados Unidos no transcurso dun ano equivale a uns catro mil millóns de dólares. Polo tanto, no mesmo período de tempo os traballadores recibiron en salarios dous mil millóns de dólares. Producíronse catro mil millóns. Que cantidade desta produción poden volver mercar os traballadores? Dous mil millóns, está claro. En realidade, esta cifra é moito menor. Por culpa de milleiros de mecanismos capitalistas, os traballadores non son quen de mercar nin a metade do produto total.

»Mais volvamos ao de antes. Digamos que os traballadores volven mercar dous mil millóns. Así que é lóxico que tan só poidan consumir aqueles dous mil millóns. Hai que contar aínda cos outros dous mil millóns que os traballadores non poden rescatar ou consumir.

―Os traballadores nin sequera consumen os seus dous mil millóns ―declarou o señor Kowalt―. Se o fixesen, non terían os seus depósitos nos bancos.

―Os depósitos que os traballadores teñen nos bancos non son máis que unha especie de fondo de reserva que se gasta tan pronto como se acumula. Estes depósitos fanse con vistas á vellez, enfermidades, accidentes e os gastos de enterro. Unha conta de aforro non é máis que unha lasca de pan que se garda encima da balda para comela ao día seguinte. Non, os traballadores consumen a totalidade do produto que co seu salario poden mercar.

»Para o capital quedan dous mil millóns. Despois de ter pagado os seus gastos, consumirá o resto? Consumirá o capital os seus dous mil millóns?

Detívose e dirixiulles a pregunta a un grupo de homes. Sacudiron a cabeza.

―De verdade que non o sei ―contestou un con franqueza.

―Claro que o sabe ―proseguiu Ernest―. Pare e pénseo un momento. Se o capital consumise a súa parte, a suma total do capital non podería crecer. Manteríase estábel. Se lle bota unha ollada á historia da economía de Estados Unidos, darase de conta de que a suma total do capital se incrementa continuamente. Así que o capital non consume a súa parte. Lembra cando Inglaterra posuía grandes cantidades de accións do noso ferrocarril? Co paso dos anos, rescatámolas. Iso que significa? Que a parte non empregada do capital rescatou as accións. O que significa que hoxe en día os capitalistas de Estados Unidos posúen centos e centos de millóns de dólares en bonos de estado mexicanos, rusos, italianos, gregos. Significa que aqueles centos e centos de millóns eran a parte correspondente ao capital, a parte que el non consumiu. Desde o mesmo comezo do sistema capitalista, nunca consumiu toda a súa parte.

»E agora chegamos ao miolo. En Estados Unidos prodúcense anualmente catro mil millóns de dólares. Os traballadores mercan e consumen dous millóns. O capital non consume os restantes dous mil millóns. Queda un gran resto sobrante. Que se fai con ese resto? Que se pode facer con el? Os traballadores non o poden consumir, xa gastaron todas as súas ganancias. O capital non o vai consumir porque, de acordo coa súa natureza, xa consumiu todo o que puido. Mais o excedente está aí. Que podemos facer con el? Que é o que se fai con el?

―Véndese ao estranxeiro ―aventurou o señor Kowalt.

―Iso mesmo ―corroborou Ernest―. Por culpa destes excedentes nace a necesidade de saír ao exterior. Os sobrantes véndense ao estranxeiro. Haino que facer xa que non existe outro xeito de librarse del. E aquel excedente por consumir que se vende ao exterior, convértese no que nós chamamos balanza favorábel de comercio. Estamos todos de acordo?

―Creo que é innecesario elaborar este abecedario comercial ―espetou o señor Calvin malhumorado―. Entendémolo todos.

―Pois xusto con este abecedario que eu tan coidadosamente elaborei, vounos desconcertar ―replicou Ernest―. É o bonito que ten. E fareino agora mesmo. Vamos alá.

»Estados Unidos é un país capitalista que aumentou os seus recursos. Segundo o seu sistema industrial capitalista, posúe un excedente por consumir, do cal se ten que librar e teno que facer no exterior⁶⁰. O que lle acontece a Estados Unidos, acontécelle ao resto dos países capitalistas de recursos amplos. Cada un destes países ten un excedente por consumir. Non esquezan que xa tiveron relacións comerciais entre eles, mais que estes excedentes aínda existen. En todos estes países os traballadores xa gastaron os seus salarios e non poden mercar nada do excedente. O capital consumiu todo o que, acorde á súa natureza, puido. E os excedentes aínda quedan aí. Non os poden vender uns a outros. Como fan para desembarazarse deles?

―Véndenos a países que non teñen recursos acumulados ―suxeriu o señor Kowalt.

―Iso mesmo. Como poden ver, o meu argumento é tan claro e simple que por si mesmos xa o solucionan. Velaí o paso seguinte. Supoñamos que Estados Unidos vende o seu excedente a un país pouco desenvolvido, por exemplo Brasil. Lembren que estamos a falar de excedentes, non das mercadorías con que se comercia normalmente. Que dará entón Brasil a Estados Unidos?

―Ouro ―contestou o señor Kowalt.

―Mais se no mundo tan só existe unha cantidade limitada de ouro, e non moito ―obxectou Ernest.

―Ouro na forma de fianzas, obrigas, valores, bonos e outras cousas polo estilo ―rectificou o señor Kowalt.

―Aí está ―dixo Ernest―. Estados Unidos recibe de Brasil, a cambio do seu excedente, bonos e valores de estado. E aquilo que quere dicir? Significa que Estados Unidos se converte en propietario de ferrocarrís, fábricas, minas e terras en Brasil. E logo iso que significa?

O señor Kowalt reflexionou un anaco e logo sacudiu a cabeza.

―Vóullelo contar ―continuou Ernest―. Significa que os recursos de Brasil van en aumento. Ben, daremos un paso máis. Cando Brasil, baixo o impulso do sistema capitalista, aumente os seus recursos, posuirá tamén un excedente non consumido. Pódeo vender a Estados Unidos? Non, dado que este xa posúe o seu propio. Pode Estados Unidos facer o que facía antes (colocar o seu excedente en Brasil)? Non, porque agora este tamén ten un excedente.

»Que ocorre? Estados Unidos e Brasil teñen que buscar terceiros países pouco desenvolvidos para colocar aí os seus excedentes. Non obstante, polo mesmo feito de recibir os excedentes, os recursos daqueles países foron en aumento. Pronto terán excedentes e procurarán outros países onde colocalos. Agora, señores meus, presten atención. O noso planeta non é moi grande. Non existen máis que un numero limitado de países. Que pasará cando cada un dos países do mundo, até o último e o máis insignificante, cun excedente nas mans, se teña que enfrontar con todos os demais países, todos con excedentes?

Fixo unha pausa para observar aos seus oíntes. Era divertido ver os seus rostros desconcertados que tamén contiñan medo en certo grao. A partir daqueles conceptos xerais evocara unha clara visión e fixéraa perceptíbel. Agora, naquela xuntanza, todos os reunidos estábana a contemplar diante dos seus propios ollos e sentían pavor.

―Comezamos co A, B e C, señor Calvin ―espetou Ernest con malicia―. Acabo de darlles o resto das letras do abecedario. É moi sinxelo. É o bonito que ten. Seguro que xa ten a resposta preparada. Logo o que pasará, cando todos os países do mundo teñan un excedente por consumir? Onde irá parar o seu sistema capitalista?

Con todo, o señor Calvin sacudía a testa con preocupación. Sen dúbida, procuraba un erro no discurso de Ernest.

―Faremos xuntos de novo un breve repaso dos datos ―dixo Ernest―. Empezaramos por un proceso industrial calquera, unha fábrica de zapatos. Estabeleceramos que a división do produto conxunto que alí se producía era similar á división que se producía na suma total de todos os procesos industriais. Descubriramos que os traballadores, cos seus salarios, só podían recuperar unha limitada parte do produto e o capital tampouco consumía o restante que quedaba. Descubriramos tamén que unha vez que os traballadores consumiran todo o que lles permitisen os seus salarios e o capital todo o que quixese, quedaba aínda un excedente por consumir. Recoñeceramos que este excedente só se podía vender no estranxeiro. Recoñeceramos tamén que o efecto de colocar o excedente noutro país provocaría o desenvolvemento dos recursos daquel país e que nun corto espazo de tempo aquel país tamén chegaría a ter un excedente por consumir. Estenderamos este proceso a todos os países do mundo, até que cada país estivese a producir cada ano e cada día un excedente por consumir, o cal non se podería vender a ningún outro. E agora vólvolles preguntar, o que se fai con aqueles excedentes?

De momento, todos se mantiveron calados.

―Señor Calvin? ―preguntaba Ernest.

―Ríndome ―confesou o señor Calvin.

―Nunca se me ocorrera semellante cousa ―comentou o señor Asmunsen―. E aínda así, está máis claro que a auga.

Era a primeira vez que ouvira a alguén expor a teoría de Karl Marx⁶¹ sobre a plusvalía, e Ernest fixérao dun xeito tan sinxelo que incluso eu me achei desconcertada e perplexa.

―Voulles explicar un xeito de desprendernos da plusvalía ―dixo Ernest―. Tirámola ao mar! Tiramos cada ano ao mar zapatos e trigo e roupa e toda clase de mercadorías por valor de centos e centos de millóns de dólares! O asunto non se arranxaría con iso?

―Coido que si ―respondeu o señor Calvin―. Mais creo que é absurdo pola súa parte falar dese xeito.

Ernest botóuselle enriba como un lóstrego.

―Parécelle máis absurdo que o que defende vostede, o meu señor Rompedor de Máquinas, que quere retornar aos procedementos antediluvianos dos seus predecesores. Que me propón para librarse da plusvalía? Esquivaría o problema dos excedentes procurando non producilos. E como propón que se deixen de producir excedentes? Retrocedendo aos primitivos métodos de produción, que son tan complicados, desorganizados e pouco racionais, tan dilapidadores e custosos que vai ser imposíbel producir excedentes.

O señor Calvin tragou saliva. Ernest tiña un punto ao seu favor. Tragou de novo e rascou a gorxa.

―Ten toda a razón do mundo ―dixo―. Quedei totalmente convencido. É absurdo. Pero temos que facer algo. É unha cuestión de vida e morte para nós, os da clase media. Negámonos a morrer. Preferimos ser absurdos e volver aos métodos rudimentarios e custosos dos nosos predecesores. Devolveremos a industria á etapa de cando os trusts non existían. Destruiremos as maquinas. E vostede, que pensa facer?

―Mais se non poden destruír as máquinas ―respondeu Ernest―. Non poden facer que a marea da evolución se deteña e volva atrás. Existen dúas forzas enormes que se opoñen a vostedes, e cada unha delas é máis forte que vostedes, a clase media. Os grandes capitalistas, ou sexa os trusts, non permitirán que volvan atrás. Non queren que destrúan as máquinas. E máis forte que o poder dos trusts é o poder dos traballadores. Non van permitir que destrúan as máquinas. O mundo, incluídas as máquinas, está nas mans dos trusts e dos traballadores. Son os dous contrincantes da batalla. Ningún dos dous lados quere que se destrúan as máquinas. Pola contra, os dous lados quérenas posuír. Nesta loita a clase media non ten nada que ver. Tan só é un anano entre dous xigantes. Non se dan conta, vostedes, a pobre clase media a piques de perecer, que están pillados entre as dúas pedras de muíño que xa empezaron a moer?

»Fíxenlles unha demostración matemática sobre o inevitábel que é o colapso do sistema capitalista. En canto todos os países teñan nas súas mans un excedente que non poidan nin consumir nin vender, o sistema capitalista derrubarase debaixo daquela morea de beneficios que eles mesmos crearon. Porén, ese día non haberá máquinas rotas. A batalla que se librará vai ser sobre a posesión das máquinas. Se os traballadores ganan, vostedes terano doado. Estados Unidos e mais todo o resto do mundo, sen dúbida, entrará nunha nova e prodixiosa era. As máquinas, en vez de esmagar aos traballadores, faranlles a vida máis doada, máis feliz e máis nobre. Vostedes, os da clase media extinta, estarán unidos cos traballadores, que será a única forza que entón existirá; así que vostedes e o resto dos traballadores, participarán dunha distribución equitativa dos produtos das máquinas marabillosas. E nós, todos incluídos, fabricaremos máquinas novas e aínda máis marabillosas. E xa non existirán excedentes por consumir xa que non existirán beneficios.

―E que pasa se os trusts gañan a batalla sobre a posesión das máquinas e do mundo? ―preguntou o señor Kowalt.

―Entón vostedes e mais os traballadores, todos xuntos, pereceremos, e esmagaranos o talón de ferro do despotismo, dun despotismo tan desapiadado e terríbel como calquera dos que xa tinxiron de loito as páxinas da historia do home. Si, «O Talón de Ferro»⁶²: será un nome adecuado para ese despotismo.

Houbo un silencio longo na mesa e cada un dos reunidos meditaba dun xeito inusitadamente profundo.

―Creo que este socialismo seu é un soño ―dixo o señor Calvin―, un soño.

―Entón, voulles ensinar algo que non é un soño ―respondeu Ernest―. E a aquela cousa vouna chamar Oligarquía. Vostedes estana a chamar Plutocracia. As dúas palabras significan o mesmo, grandes capitalistas ou trusts. Vexamos, antes de nada, quen ten agora o poder. E para facelo, imos dividir a sociedade en clases.

―A sociedade está dividida en tres clases. Primeiro está a Plutocracia que se compón de ricos banqueiros, magnates do ferrocarril, directores das grandes compañías e reis dos trusts. En segundo lugar, temos a clase media, a súa clase, señores meus, que se compón de agricultores, comerciantes, pequenos empresarios e profesións liberais. E no terceiro e último lugar queda a miña, o proletariado, que se compón de traballadores asalariados⁶³.

»Non poden negar que nos Estados Unidos de hoxe en día a posesión da riqueza constitúe o poder esencial. Como se reparte esta riqueza entre estas tres clases? Velaquí as cifras: a plutocracia posúe sesenta e sete mil millóns. Do número total de persoas que exercen unha profesión en Estados Unidos, tan só un 0,9 % pertence á plutocracia, aínda así esta é propietaria dun 70 % da riqueza total. A clase media posúe vinte e catro mil millóns. O 29 % das persoas que exercen unha profesión pertencen á clase media e posúen un 25% da riqueza total. Queda o proletariado. Posúe catro millóns. De todas as persoas que exercen unha profesión, un 70% vén do proletariado; porén o proletariado posúe un 4 % da riqueza total. Onde está o poder, señores meus?

―De acordo coas súas cifras, nós, a clase media, somos máis poderosos que os traballadores ―observou o señor Asmunsen.

―O feito de chamarnos débiles non lles vai facer máis fortes ante a forza da plutocracia ―respondeu Ernest―. E ademais, teño algo máis para vostedes. Existe unha forza máis grande que a riqueza e é máis grande porque non se nos pode arrebatar. A nosa forza, a forza do proletariado, está nos nosos músculos cos que traballamos, nas nosas mans que botan o voto na urna e nos nosos dedos que apertan os gatillos. Desta forza non nos poden despoxar. É a forza primitiva, a forza que xermina vida, a forza que é superior á riqueza e que a riqueza non nos pode quitar.

―En cambio, a súa forza é de quita e pon. Pódenllela arrebatar. Incluso neste intre, a plutocracia está a ripárllela. Á fin e ao cabo quedarán sen ela. E logo xa non serán a clase media. Descenderán ao noso nivel. Converteranse en proletarios. O bo que ten iso é que entón se unirán á nosa forza. Acollerémolos como irmáns e loitaremos cóbado con cóbado pola gran causa da Humanidade.

»Decátanse? Os traballadores non teñen nada que se lles poida quitar. A súa parte da riqueza do país consiste na súa vestimenta e nos mobles que poidan ter, aquí e acolá, e en raras ocasións, nunha vivenda sen hipotecar. Porén, vostedes teñen riquezas concretas por valor de vinte e catro mil millóns e a plutocracia despoxaraos delas. Loxicamente, existe unha gran posibilidade de que o proletariado os vaia despoxar deles antes. Non ven a súa posición, señores? A clase media non é máis que unha trémula ovella entre un león e un tigre. Se un non os pilla, o outro vaino facer. E se a plutocracia os pilla primeiro, tan só é cuestión de tempo para que o proletariado pille á plutocracia.

»A súa riqueza actual nin sequera serve para indicar o seu poder. A forza da súa riqueza neste momento non é máis que unha cuncha baldeira. Por iso ceiban agora o seu queixoso berro de guerra: «volvamos aos métodos dos nosos devanceiros». Decátanse da súa impotencia. Saben que a súa forza é unha cuncha baldeira. E eu voulles demostrar o baldeira que é.

»Que poder posúen os labregos? Máis do 50% son escravos, ou debido ao feito de ser simples arrendatarios ou porque están hipotecados. Todos e cada un deles son escravos debido ao feito de que os trusts xa posúen ou controlan (que vén sendo o mesmo, simplemente soa mellor), os medios para colocar os produtos no mercado, tales coma o almacenamento en frigoríficos, o ferrocarril, as grúas e as liñas de vapores. E ademais os trusts controlan os mercados. Entre todo isto, os labregos non teñen poder ningún. En canto ao seu poder político e gobernamental, xa falarei diso máis tarde, xunto co poder político e gobernamental de toda a clase media.

»Día a día os trusts asfixian aos labregos tal e como asfixiaron ao señor Calvin e ao resto dos propietarios de leitarías. E día a día asfixian tamén aos comerciantes do mesmo xeito. Lembran como a Corporación Tabaqueira asfixiou a máis de catrocentos estancos só en Nova York, até que tiveron que fechar? Onde están os propietarios de sempre das explotacións mineiras? Saben de sobra, sen que llelo teña que contar, que a Corporación Ferroviaria posúe ou controla todas as explotacións de carbón, onde se extrae antracita e carbón bituminoso. Acaso a Corporación Standard Oil non é a propietaria dunhas vinte liñas marítimas? E acaso non controla tamén o cobre? E xa non falemos da corporación de Fundición que ten como filial. En Estados Unidos hai dez mil cidades que se aluminan grazas ás compañías que a Standard Oil⁶⁴ controla ou que son da súa propiedade e, en todas aquelas cidades, todo o transporte que se basea na electricidade (urbano, suburbano, eléctrico) está nas mans da mesma corporación. Os pequenos capitalistas que antes eran propietarios destes milleiros de pequenas empresas, extinguíronse. Vostedes ben o saben. E dese mesmo xeito extinguiranse vostedes.

»Un pequeno empresario é comparábel a un labrego e tanto o rol dos pequenos empresarios como o dos labregos reduciuse notabelmente, a efectos prácticos, a unha simple dependencia feudal. Por esa razón, os profesionais e os artistas considéranse hoxe en día viláns, en todo menos no nome, mentres que os políticos son os sicarios. Por que vostede, señor Calvin, traballa día e noite para organizar aos labregos e con eles ao resto da clase media, nun novo partido político? Por que os políticos dos partidos de sempre non queren saber nada das súas ideas arcaicas? Non queren saber nada delas porque son o que eu dixen que son, sicarios e serventes da plutocracia.

»Dixen que os profesionais e os artistas eran viláns. Que outra cousa ían ser? Cada un deles, os profesores, os sacerdotes e os editores mantéñense nos seus postos servindo á plutocracia e o seu traballo consiste en propagar unicamente ideas que lle son ou inofensivas ou claramente favorábeis. En canto propagan ideas que os poden ameazar, perden o seu traballo e, nese caso, se non teñen nada gardado para os malos tempos, descenden ao proletariado e, ou ben morren de fame, ou fanse axitadores populares. E non o esquezan, son mesmamente a prensa, o púlpito ou a universidade os que modelan a opinión pública e marcan o camiño do pensamento da nación. No que se refire aos artistas, simplemente secundan os gustos depravados da plutocracia.

»Porén, despois de todo, a riqueza non é o poder en si; tan só é un medio para conseguilo, o poder teno o goberno. Hoxe en día, quen controla aos gobernos? O proletariado cos seus vinte millóns de traballadores? Até vostedes rin ante semellante idea. Acaso a clase media, cos seus oito millóns de membros, que exercen unha profesión? Tampouco. Entón, quen controla ao goberno? A plutocracia, co seu mísero cuarto de millón de membros que exercen unha profesión. Con todo, tampouco é este cuarto de millón o que controla ao goberno aínda que lle presta servizos valiosos. Quen controla ao goberno é o miolo da plutocracia e este miolo consiste en sete⁶⁵ pequenos pero poderosos grupos de homes. E non esquezan que aqueles grupos traballan hoxe en día de forma conxunta.

»Permítanme que lles demostre o poder dun deles, o grupo ferroviario. Ten na nómina a corenta mil avogados para rexeitar as demandas que a xente formula contra eles nos tribunais. Distribúe miles e miles de billetes de autobús e de tren gratuítos entre xuíces, banqueiros, editores, ministros, profesores de universidade, membros dos órganos lexislativos estatais e do Congreso. Mantén lobbies⁶⁶ de luxo en todas as capitais dos estados federais; e emprega en todas as cidades un inmenso exército de xente e políticos de segunda, o traballo dos cales consiste en asistir aos comités electorais e asembleas de partidos, de enredar aos xurados, corromper aos xuíces e traballar como sexa en prol dos seus intereses⁶⁷.

»Señores, non fixen máis que esbozar o poder dun dos sete grupos que forman o miolo da plutocracia. Os seus vinte e catro mil millóns non lles dan poder gobernamental nin por vinte e cinco centavos. Non é máis que unha cuncha baleira e pronto incluso daquela cuncha baleira vanos despoxar. Hoxe en día a plutocracia ten todo o poder nas súas mans. Hoxe en día fai as leis, xa que posúe o Senado, o Congreso dos Deputados, os tribunais e os órganos lexislativos dos estados federais. E non só iso. Tras a lei ten que haber unha forza para executala. Hoxe a plutocracia⁶⁸ fai a lei e para facer que se cumpra, ten á súa enteira disposición á policía, ao exército, á mariña e, por último, á milicia, ou sexa tenme a min, a vostedes, tenos a todos.

A discusión foise apagando despois destas palabras e pronto os convidados levantáronse da mesa. Calados e coa sensación de ter perdido a batalla, despedíronse polo baixo. Case daba a impresión de que collesen medo ante a visión do futuro que tiveran a ocasión de contemplar.

―En efecto, a situación é seria ―comentoulle o señor Calvin a Ernest―. Pode que a cousa sexa tal como nola pintou. Onde si que non estou de acordo con vostede é con respecto á súa condena da clase media. Nós sobreviviremos e derrocaremos aos trusts.

―Mais volven aos métodos dos seus devanceiros ―concluíu Ernest.

―Se non queda máis remedio ―respondeu o señor Calvin con gravidade―. Sei que en certo modo somos destrutores de máquinas e iso é absurdo. Non obstante, hoxe en día a vida en si parece absurda se pensamos nas maquinacións da plutocracia. De calquera xeito, o noso plan de destruír as máquinas polo menos é algo práctico e posíbel de levar a cabo, o que non se pode dicir do seu soño. O seu soño socialista non e máis que..., pois un soño. Nós non podemos seguilo.

―A min tan só me gustaría que vostedes aprendesen algo, aínda que fose pouco, sobre a evolución e sobre a socioloxía ―dixo Ernest cun ton de voz nostálxico mentres se deron un aperto de mans―. Iso aforraríanos unha chea de problemas.

Capítulo 10
O remuíño

Despois da cea dos homes de negocios sucedéronse unha serie de acontecementos tremebundos, moi importantes, un tras outro e á velocidade dun raio. Na miña insignificante existencia, eu, que vivira unha vida apracíbel nunha tranquila cidade universitaria, decateime de como unha marea de asuntos de grande envergadura mundial me engulira a min mesma e mais á miña vida privada. Non sei exactamente se o causante de que me convertese nunha revolucionaria foi o amor que sentía por Ernest ou aquela visión nítida que el me proporcionara da sociedade onde vivía. Mais foi o que pasou e vinme metida nun remuíño de acontecementos que aínda tres meses antes me terían parecido inconcibíbeis.

As turbulencias do meu destino coincidiron con grandes crises sociais. Primeiro, papá foi despedido da universidade. Ben, tecnicamente non foi así, tan só o invitaron a renunciar ao seu cargo. Este feito en si non nos afectou demasiado. En realidade, papá quedou encantado, xa que a causa directa do despido fora a publicación do seu libro Economía e educación. Sostiña que aquilo non facía máis que confirmar a súa tese. Acaso podíase dar unha proba máis concluínte da veracidade do seu argumento de que a clase capitalista dominaba por completo a educación?

Non obstante, esta confirmación nunca chegou a saír á luz. Ninguén sabía que o tivesen forzado a presentar a súa renuncia da universidade. Era un científico tan eminente que semellante noticia, publicada xunto coa razón da súa renuncia forzosa, tería conmovido o mundo enteiro. Os xornais colmábano de eloxios e honores e felicitábano por ter renunciado á pesada tarefa de dar clases para consagrar todo o seu tempo ás investigacións científicas.

Ao comezo ría. Despois púxose furioso. Logo secuestraron o seu libro. Aquilo produciuse con tal sixilo que ao principio nin nós nos decatamos. En canto fora publicado, xa causara unha certa emoción no país. A prensa capitalista insultara a papá, dun modo cortés, e puxera de manifesto que era unha mágoa que un científico tan eminente abandonase o seu campo de investigación e que invadise o campo da socioloxía, sobre o cal non sabía nada e onde deseguido se perdera. Isto durou oito días e, entrementres, papá facía bromas sobre o asunto e dicía que o libro lle dera ao capitalismo onde máis lle doía. Logo, de súpeto, fíxose o silencio nos xornais e nas revistas críticas, e tamén, non con menos celeridade, o libro desapareceu do mercado. Non se podía conseguir nin unha soa copia en ningunha librería. Papá escribiu aos editores e dixéronlle que se deterioraran as pranchas accidentalmente. Sucedeuse unha correspondencia un tanto confusa. Postos entre o eixe e as rodas, terminaron por confesar que non contemplaban a posibilidade de reimprimir o libro mais que estaban dispostos a renunciar aos seus dereitos.

―Non atopará ningunha outra editora en todo o país que o queira nin tocar ―díxolle Ernest―. Mais, se eu me achase na súa situación, poríame ao cuberto deseguida. Isto non é máis que un anticipo do que lle reserva o Talón de Ferro.

Porén, papá era ante todo un científico. Non se vía autorizado a saltar ás conclusións. Para el, un experimento de laboratorio non era tal se non se levaba a cabo dun xeito detallado. Así que, armado de paciencia, emprendeu unha xira entre as editoriais. Presentáronlle unha multitude de pretextos, mais ningunha quixo considerar a edición do libro.

Cando por fin quedou convencido de que realmente lle secuestraran o seu libro, procurou que o feito se reflectise nos xornais, mais os seus comunicados á prensa foron ignorados. Nunha reunión socialista á cal asistiron varios reporteiros, viu a súa oportunidade. Púxose de pé e relatoulles aos asistentes a historia do secuestro do libro. Ao día seguinte, ao ler os periódicos, ao principio botouse a rir, mais despois entrou en semellante cólera que xa era todo menos tónico. A prensa nin sequera mencionou o seu libro mais, dun xeito delicioso, divulgou información errónea sobre el. Terxiversaron as súas palabras e frases até que xa nada tiveron que ver co contexto e transformaron os seus comentarios moderados e responsábeis no berregar dun anarquista. Fixérono con moita habilidade. Lembro, en particular, un exemplo. Papá empregara o término «revolución social». O xornalista tan só omitiu a palabra «social». A axencia Associated Press difundiuna polo país enteiro como unha noticia de primeira importancia e unha voz de alarma xurdiu en todas partes. Papá foi cualificado como nihilista e anarquista e publicouse unha caricatura que se fixo moi popular e que o representaba cunha bandeira vermella na man á cabeza dunha chusma de cabelos longos e ollos desorbitados que portaban fachos, coitelos e mais bombas de dinamita.

Orquestraron unha terríbel campaña de prensa en contra del e atacárono en longas e insultantes editoriais polas súas ideas anarquistas e fixéronse alusións a que toleara. Ernest contounos que este comportamento da prensa capitalista non era unha novidade: os xornais adoitaban enviar reporteiros a todas as xuntanzas socialistas aposta para proporcionar información errónea e terxiversar todo o que se falaba para, dese modo, amedrentar á clase media e afastala de toda posíbel relación co proletariado. E. unha vez máis. Ernest insistiu en que papá abandonase a loita e se puxese a cuberto.

Non obstante, a prensa socialista aceptou o desafío e mediante toda aquela xente que lía os diarios foise sabendo que secuestraran o libro. Con todo, esta información non transcendeu da clase socialista. Logo Apelación á razón, unha grande editora, fixo co meu pai un convenio para a publicación do seu libro. Papá estaba eufórico, porén, Ernest mostrouse alarmado.

―Creo que estamos no albor de algo descoñecido ―insistía―. Están a ocorrer cousas importantes ao redor de nós, sen que nos decatemos delas. Podémolas sentir. Non sabemos o que son, mais están aí. Toda a estrutura da sociedade está a tremer a causa delas. Non me preguntedes. Eu mesmo non sei nada máis. Porén, algo está a piques de tomar forma a partir destes cambios da sociedade. Está a facelo agora mesmo. O secuestro do libro é un augurio. Cantos libros teñen sido secuestrados? Non temos nin a máis mínima idea. Non sabemos absolutamente nada. Non temos maneira algunha de informarnos. Coidado porque o próximo paso pode ser a supresión da prensa socialista e as editoriais socialistas. Temo que sexa inminente. Vannos acalar.

Ernest sentía o pulso dos acontecementos aínda máis de preto que o resto dos socialistas. De aí a un par de días asestáronnos o primeiro golpe. A publicación Apelación á razón era un xornal semanal de lectores pertencentes ao proletariado cuxa tirada era aproximadamente uns setecentos cincuenta mil exemplares. Ademais, con moita frecuencia sacaba algunha que outra edición especial de entre dous e cinco millóns de exemplares. Estas grandes edicións eran pagadas e distribuídas por un pequeno exército de voluntarios que se agrupaba ao redor da editora. O primeiro golpe ía dirixido contra estas edicións especiais e resultou esmagador. Por unha decisión arbitraria de parte da administración de Correos estas edicións deixaron de ser consideradas como parte da circulación ordinaria da publicación e, por esa razón, non foron admitidas.

Unha semana despois, o Departamento de Correos decidiu que a publicación era sediciosa e prohibiu a súa distribución. Iso foi un ataque terríbel contra a propaganda socialista. O Apelación achábase nunha situación desesperante. Ideou un plan para chegar aos seus subscritores mediante compañías de transporte urxente, porén, estes refusaron ocuparse do reparto. Aquilo foi a súa fin. Ou case. A empresa prevía seguir adiante coas súas edicións de libros. Vinte mil exemplares do libro de papá estaban xa no taller de encadernación e as impresoras cuspían máis continuamente. Logo, sen que se puidese previr, unha noite xurdiu unha banda que, axitando bandeiras americanas e entoando cancións patrióticas, prendeulle lume ás instalacións da editora Apelación e destruíunas por completo.

Ben, a pequena cidade de Girard en Kansas era un sitio tranquilo. Alí nunca houbera ningún conflito de índole laboral. A editorial Apelación pagaba soldos segundo o convenio cos sindicatos e en realidade, era a empresa que sustentaba á cidade e proporcionáballe traballo a centos de homes e mulleres. Os cidadáns de Girard non formaban parte daquela banda. Xurdira aparentemente da nada e, a efectos prácticos, despois de cumprir coa súa misión, esfumárase. Ernest vía no asunto unha gran transcendencia sinistra.

―En Estados Unidos estanse a organizar os «Cen Negros»⁶⁹ ―dixo―. Este é só o comezo. Haberá máis. O Talón de Ferro actúa xa con descaro.

E así desapareceu o libro de papá. Nos seguintes días habiamos de ver moitas veces aos «Cen Negros». Dunha semana a outra prohibiuse a distribución de máis e máis publicacións socialistas e, en moitos casos, os «Cen Negros» destruíron imprentas socialistas. Naturalmente, os diarios sostiñan a política reaccionaria da clase dominante e a prensa socialista, desaparecida, foi calumniada e vilipendiada, mentres que se presentaba aos «Cen Negros» como verdadeiros patriotas e salvadores da sociedade. Estas calumnias foron tan convincentes que incluso algúns sacerdotes, de boa fe, eloxiaban desde o púlpito a esta organización mentres lamentaban o uso de violencia.

A historia escribíase a toda presa. Aproximábanse as eleccións de outono e Ernest foi proclamado candidato ao Congreso polo Partido Socialista. Tiña unha chea de posibilidades de saír elixido. A folga de tranvía de San Francisco fora esmagada, tamén a dos transportistas. Estas dúas derrotas foran desastrosas para os sindicatos. A federación de traballadores da fronte marítima enteira, xunto cos seus aliados nos estaleiros, apoiaran aos camioneiros e, porén, todo resultara ser un fracaso estrepitoso. Fora unha folga sanguenta. A policía partira cabezas a eito coas súas porras de antidisturbios e a lista de mortos fixérase interminábel cando comezaran a disparar a queimarroupa aos folguistas desde as naves da empresa de Transportes Especiais Marsden.

En consecuencia, os participantes sentíanse resentidos e clamaban vinganza. Pedían sangue e desquite. Despois de quedar derrotados no seu propio campo, estaban dispostos a buscar o desquite no terreo político. Aínda tiñan a súa organización sindical e esta proporcionoulles forza na loita política que se estaba a desenvolver. As probabilidades de Ernest de saír elixido fóronse afianzando. Dun día a outro, novos sindicatos decidiron sumarse aos socialistas, até que incluso o propio Ernest se botou a rir cando se informou da afiliación dos auxiliares das Pompas Fúnebres e a dos Desplumadores de Aves. Os traballadores fixéronse obstinados. Mentres acudían ás reunións socialistas tolos de entusiasmo, volvéranse inmunes ás artimañas dos políticos conservadores; os oradores destes partidos afrontábanse normalmente cunhas salas baldeiras, atopábanas cheas tan só nas ocasións nas que a xente acudía coa intención de agredilos e máis dunha vez foi necesario facer intervir a policía.

A historia escribíase a toda présa. O ar vibraba de acontecementos inminentes. O país estaba ao bordo dunha crise⁷⁰, debido a unha serie de anos prósperos, durante os cales o feito de colocar o excedente non consumido fóra das fronteiras aínda se fixera máis difícil. As empresas traballaban a tempo parcial, moitas grandes fábricas estaban paradas agardando a saída das súas reservas; en todas partes procedíase á redución de salarios.

Outra gran folga, a dos maquinistas, acababa de ser esmagada. Douscentos mil maquinistas, xunto cos seus cincocentos mil aliados na rama do metal, foran derrotados no conflito máis sanguento que ate aquela tivera lugar en Estados Unidos. Loitáranse batallas campais contra os continxentes armados de crebafolgas⁷¹ que as asociacións patronais contrataban; os «Cen Negros», aparecendo esporadicamente aquí e alá, destruíran propiedades e, como consecuencia, fixérase chamar a cen mil homes do exército regular para que interviñesen e lle puxesen unha horrenda fin ao asunto. Un gran número de líderes laboristas foran executados, moitos outros condenados a prisión mentres miles de folguistas, pertencentes ás bases, foron conducidos aos calabozos⁷² como se fosen gando e foran tratados dun xeito abominábel.

Agora tocaba pagar polos anos de prosperidade. Todos os mercados estaban saturados, todos os valores caían en picado; no medio do derrubamento xeral dos prezos, o que máis baixaba era o que se pagaba polo traballo. As discordias industriais convulsionaban todo o país. Os traballadores declarábanse en folga aquí e acolá e, en todas as partes onde non o facían, os capitalistas botábanos á rúa. Os xornais estaban cheos de historias de violencia e sangue. E no medio de todo isto actuaban os «Cen Negros». Disturbios, incendios intencionados e destrución de propiedades a eito estaban dentro das súas funcións e ben que o levaron a cabo. O exército regular estaba despregado na súa totalidade a causa dos actos que cometían os «Cen Negros»⁷³. Todas as vilas e cidades semellaban campos de batalla e mataban aos traballadores a tiros como se fosen cans. Os crebafolgas recrutábanse de entre o innumerábel exército de parados e cando nunha loita calquera contra os sindicalistas levaban as de perder, sempre aparecían as tropas regulares e esmagaban aos sindicalistas. Logo tamén existía a milicia. De momento aínda non era preciso recorrer á lei que regulaba a milicia secreta. Tan só entraba en acción a milicia regularmente organizada e estaba en todas partes. E nesta época de terror, o goberno incrementou os efectivos do exército en cen mil homes.

Nunca os traballadores levaran semellante malleira. Esta vez, tamén os grandes líderes industriais, os oligarcas, envorcáronse en axuda dos sindicatos patronais implicados no conflito. Os membros destes sindicatos eran practicamente todos propietarios de negocios de clase media, e agora, afectados pola crise e o derrubamento dos mercados e axudados polos grandes líderes industriais, inflixíronlles unha derrota terríbel e decisiva aos traballadores. Era unha alianza poderosa, non obstante, era unha alianza entre o león e a ovella da cal a clase media pronto se decataría.

A clase traballadora estaba ferida e resentida e completamente abatida. Aínda así, a súa derrota non acabou coa crise. Os bancos que por si mesmos constituían unha das máis importantes forzas da oligarquía, continuaban a esixir o pago inmediato dos préstamos. O grupo financeiro de Wall Street⁷⁴ converteu a Bolsa nun remuíño onde os valores do país enteiro caeron en picado. E de toda aquela ruína ergueu a forma dunha nacente oligarquía, imperturbábel, indiferente e segura de si mesma. Aterraba coa súa serenidade e coa súa certeza. Para levar a cabo os seus plans, non usaba só o seu propio poder, que xa en si era enorme, senón que dispuña tamén de todo o poderío do Departamento do Tesouro dos Estados Unidos.

Os líderes da industria acababan de atacar á clase media. Os sindicatos de patróns que os axudaran a facer anacos os traballadores foron agora feitos anacos polos seu antigos aliados. Mentres os da clase media, os pequenos empresarios e industriais, se foron derrubando, os trusts mantivéronse firmes. Non, non só se mantiveron firmes, estaban activos. Sementaban ventos e máis ventos porque só eles sabían como se recollían as tempestades e como se sacaba proveito delas. E vaia beneficios! Beneficios colosais! Fortes dabondo para poder enfrontar o temporal que maioritariamente eles mesmos desencadearan. Botaron fóra os arruinados e aproveitáronse dos que aínda quedaban ao redor. Lamentábel e inconcibibelmente os valores víronse reducidos e os trusts ampliaban as súas posesións, as súas empresas incluso se estendían a unha chea de campos novos, e sempre a expensas da clase media.

De aí que o verán de 1912 foi a testemuña do asasinato virtual da clase media. Incluso Ernest quedou abraiado pola rapidez con que o levaran a cabo. Sacudiu a testa con ar de mal agoiro, xa non agardaba polas eleccións de outono con ilusión.

―Non paga a pena ―dixo―. Estamos derrotados. O Talón de Ferro xa está aquí. Esperaba que obtivésemos unha vitoria pacífica nas urnas mais estaba equivocado. Wickson tiña razón. Vannos despoxar das poucas liberdades que aínda nos quedan; o Talón de Ferro esmagaranos as calugas, a única posibilidade que nos queda é unha revolución sanguenta do proletariado. Claro que gañaremos mais dáme medo só pensar o que nos custará.

Dende entón, Ernest puxo a súa fe na revolución. Nisto ía máis aló que o seu partido. Os seus camaradas socialistas non estaban de acordo con el. Seguían a insistir que podían conseguir a vitoria nas eleccións. Non é que quedasen pasmados, eran demasiado serenos e valentes para iso. Simplemente eran incrédulos, nada máis. Ernest non conseguiu que se asustasen en serio ante a chegada da oligarquía. Espertou unha certa preocupación neles, non obstante, estaban demasiado seguros da súa propia forza. Unha oligarquía non tiña cabida dentro da súa teoría da evolución social, de modo que non podía existir.

―A ti mandarémoste ao Congreso e todo se arranxará ―comentáronlle nunha das reunións secretas que tivemos.

―E cando me saquen fóra do Congreso ―respondeu Ernest con frialdade―, e cando me poñan contra a parede e me fagan saltar os miolos, entón que faredes?

―Entón alzarémonos contra eles con todo o noso poder ―contestaron unha ducia de voces ao unísono.

―Entón ides afogarvos na vosa propia sangue ―foi a resposta―. Esa canción coñézoa ben, era a que cantaba a clase media. Agora, onde está, con todo o poderío que supostamente tiñan?

Capítulo 11
A grande aventura

O señor Wickson non lle mandara ningún recado a papá para que o fose ver. Atopáronse por casualidade no ferri de San Francisco, por mor do cal, o aviso que lle deu non era premeditado. Se non chegan a se atopar por azar, non tería existido advertencia algunha. Agora ben, non é que o resultado tivese sido diferente. Papá descendía da sólida e vella liñaxe dos chegados no Mayflower⁷⁵ e era o sangue quen mandaba nel.

―Ernest tiña toda a razón do mundo ―comentoume en canto chegou a casa―. É un mozo excepcional e prefiro ver que esteas casada con el a que o esteas co mesmo Rockefeller ou co rei de Inglaterra.

―Que che pasou, logo? ―pregunteille alarmada.

―Falta pouco para que a oligarquía nos pise na caluga, a ti e mais a min. Deumo a entender Wickson. Era moi amábel, para ser un deles. Ofreceume que podía volver á universidade. A ti que che parece? O mesmo Wickson, ese sucio avaro, tenche poder de decidir sobre se eu hei de ensinar ou non nunha universidade estatal. Ademais, aínda me fixo outra oferta mellor que aquela, propúxome nomearme presidente dalgún dos importantes colexios de ciencias físicas que agora se están a fundar; a oligarquía tense que librar do seu excedente, ou non era así?

―«Lembra o que lle dixen ao amante socialista aquel que ten a súa filla?» ―preguntoume―. «Comentáralle que aínda lles iríamos patexar as cabezas á clase obreira e camiñar sobre as súas facianas. E aquilo é exactamente o que imos facer. No que a vostede se refire, respéctoo moitísimo como científico, porén, se se quere unir ao destino da clase traballadora, teña coidado entón coa súa faciana». Logo viroume as costas e marchou.

―Significa que imos ter que casar antes do previsto ―comentounos Ernest en canto lle describimos o incidente.

Ao principio non captei a lóxica do seu razoamento, non obstante, axiña a ía comprender . Foi aproximadamente nesta época, cando pagaban os dividendos trimestrais das Fiandeiras Sierra, ou máis ben, cando os tiñan que ter pagado xa que papá non recibiu o seu. Despois de agardar varios días escribiulle ao secretario. Deseguida chegou a resposta que rezaba que nos libros da compañía non existía mención algunha sobre que papá posuíse accións alí e un cortés requirimento solicitaba información máis explícita.

―Xa lla farei máis que explícita, maldita sexa ―ameazou e saíu en dirección do banco para retirar o seu certificado de accións da caixa de seguridade.

―Ernest éche un home francamente excepcional ―dixo ao volver, cando eu lle estaba a botar a man para que quitase o abrigo―. Dígocho de novo, miña filliña, ese mozo teu é un home francamente excepcional.

Sabía por experiencia que cando loaba a Ernest daquel xeito, podía agardar por algunha clase de desastre.

―Xa me patexaron a cara ―explicaba―. Non existía ningún certificado de que tivese accións. A caixa de seguridade estaba baleira. Ti e mais Ernest teredes que casar e xa.

Sempre fiel ao método científico, papá puxo unha demanda contra as Fiandeiras Sierra, porén non conseguiu que os obrigasen a presentar a súa contabilidade ante o tribunal. El non controlaba o tribunal, quen si o facía era a fiandeira: iso explicábao todo. A súa demanda non foi só denegada senón que el mesmo foi condenado por intento de estafa.

Agora que aquilo xa pasou, case me dan ganas de rir ao pensar no xeito en que derrotaron a papá. El atopouse por casualidade con Wickson nunha rúa de San Francisco e chamouno infame canalla. De alí que fose arrestado por intento de agresión, condenado nun xuízo rápido a pagar unha multa e quedar baixo apercibimento. Era todo tan ridículo que cando chegou a casa, el mesmo non puido máis que botarse a rir. Mais que escándalo montou a prensa local! Falaba en serio sobre un brote de violencia que afectaba a todos aqueles que abrazaban o socialismo; e a papá citárono como exemplo patente de como actuaba o virus da violencia. Tamén máis dun xornal insinuaba que quedara algo tocado polo estrés que lle provocara o estudo científico e recomendaba que fose internado no centro psiquiátrico do Estado. E non eran tan só palabras, denunciaban un perigo inminente. Por sorte, papá deuse de conta daquilo. A experiencia do bispo servíalle como lección e ben que a aprendeu. Mantívose calado ante todas as inxurias que lle caían enriba desde todas as partes, e penso que realmente a súa paciencia colleu por sorpresa aos seus inimigos.

Logo veu o asunto da casa, a nosa propia casa. Executaron a hipoteca que tiñamos e perdemos a propiedade da nosa vivenda. Claro que non existía nin nunca existira hipoteca ningunha. A parcela mercárase sen gravames e a casa pagouse cando se construíu. A casa e o terreo estiveran sempre libres de carga. Non obstante, apareceu unha hipoteca, redactada e firmada con toda a legalidade, co listado de pagamentos do interese durante un certo número de anos. Papá non protestou. Tal e como lle roubaran os seus cartos, agora roubábanlle a súa casa, sen que existise un recurso posíbel. O mecanismo que movía a sociedade estaba nas mans dos que estaban empeñados en destruíla. Como no fondo era un filósofo, nin sequera estaba anoxado.

―Estou condenado a que me destrúan ―dicíame―; agora ben, non hai razón para que procure quedar na condición menos mala posíbel. Estes vellos ósos meus están fráxiles e xa estou escarmentado. Sabe Deus que non quero pasar os meus derradeiros días nun psiquiátrico.

Isto faime lembrar ao bispo Morehouse, sobre quen hai tempo que non escribo nada. Mais primeiro deixade que vos conte algo sobre o meu matrimonio. Sei que no medio de todo o que estaba a acontecer se reduce a unha insignificancia, así que tan só escribirei catro palabras del.

―Agora si que seremos uns verdadeiros proletarios ―dicía papá cando nos botaron fóra da nosa casa―. A miúdo os coñecementos tan bos dese mozo teu sobre o proletariado téñenme dado lugar á envexa. Agora vou poder observar e informar por min mesmo.

Papá debía levar nas súas veas o gusto pola aventura, pois era xusto desde esa perspectiva que el contemplaba a nosa catástrofe. Nin odio nin amargura se apoderaron del. Era demasiado filósofo e demasiado sinxelo para mostrarse vingativo e vivía demasiado no seu mundo espiritual para botar de menos as comodidades materiais das que estabamos a prescindir. E así foi que, cando nos mudamos a San Francisco para estabelecernos en catro miserentas estancias no barrio baixo situado na parte sur de Market Street, el emprendeu esta nova aventura coa ledicia e entusiasmo dun cativo, sempre combinándoa cunha visión clara e cun intelecto extraordinario. Realmente nunca quedou mentalmente estancado. Percibía os valores tal e como eran. Non lle chegaban os valores convencionais ou os habituais. O único que recoñecía eran os feitos matemáticos e científicos. O meu pai era un ser excepcional. Tiña unha mente e un espírito como só os teñen os seres excepcionais. En certo modo, era mesmo superior a Ernest quen, para min, era o máis grande que ninguén nunca coñecera.

Até eu mesma sentín alivio por este cambio de vida. Polo menos permitíame fuxir do illamento metódico ao que nos someteran na nosa cidade universitaria desde que provocaramos a inimizade da nacente oligarquía. Para min o cambio era tamén como unha aventura, a máis grande de todas, posto que era unha aventura de amor. O cambio da nosa sorte precipitara no meu casamento, e así foi como entrei a vivir naquel apartamento de catro estancias de Pell Street, no barrio baixo de San Francisco, en calidade de esposa.

E o que de todo aquilo perdura: fixen feliz a Ernest. Entrei na súa vida tormentosa, non como un elemento máis de violencia senón como un que trae a paz e o repouso. Tróuxenlle a calma. Foi a recompensa do meu amor por el. Era unha mostra inequívoca de que fixen ben. Conseguir que esquecese as miserias ou facer que lle alumeasen aqueles pobres e fatigados ollos seus de alegría; que outra cousa me podería procurar unha ledicia máis grande?

Aqueles queridos ollos fatigados. Traballaba duro, como poucos, e toda a vida obraba polo ben dos demais. Iso demostraba a súa valía. Era un grande humanista e un grande amante. A pesar do seu instinto batallador, co seu corpo de gladiador e co seu carácter de aguia tratábame con amor e tenrura como se fose un poeta. E poeta era. Un cantautor cuxos versos foron os seus feitos. E ao longo de toda a súa vida cantaba a canción da Humanidade. E facíao porque quería a esa Humanidade con toda a alma e por esa causa deu a súa vida e foi crucificado.

Fixo todo isto sen esperar nada a cambio. Na súa concepción das cousas non existía unha vida futura. El, quen resplandecía de inmortalidade, denegábaa a si mesmo, ese era o paradoxo da súa natureza. A fría e sombriza filosofía do monismo materialista dominaba o seu espírito ardente. Eu adoitaba rebatelo dicíndolle que medía a súa inmortalidade polo tamaño das ás da súa alma e que tería que vivir durante un interminábel numero de séculos para apreciar a súa exacta envergadura. Ríase sempre de min e estreitábame entre os seus brazos e chamábame a súa querida metafísica; o cansazo esfumábaselle dos ollos e neles asomábase o fulgor de amor que xa en si mesmo era unha nova e suficiente proclama da súa inmortalidade.

Outras veces chamábame a súa querida dualista e explicábame sempre como Kant, simplemente razoando, chegara á conclusión de que non existía un porqué para adorar a Deus. Estabelecía un paralelo e chegaba á conclusión de que tamén eu era culpábel dunha actitude semellante. E cando eu me declaraba culpábel pero defendía este tipo de comportamento como altamente racional, el apertábame con máis forza contra o seu peito e ría como só podía rir un que amaba a Deus. Negábame a admitir que causas hereditarias e do entorno puidesen explicar a orixinalidade e o talento que el tiña, como tampouco os fríos tenteos da ciencia podían captar, analizar e clasificar aquela esquiva esencia que se agochaba na constitución da vida mesma.

Eu sostiña que o espazo era unha aparencia obxectiva de Deus e que a alma era unha proxección do carácter de Deus; e cando me chamaba a súa querida metafísica, eu chamábao o meu inmortal materialista. E queriámonos e eramos felices; eu perdoeille o seu materialismo por aquel traballo inmenso que el realizaba polo ben deste mundo, sen esperar nada a cambio, pola súa modestia espiritual que lle impedía de se afagar ou ser consciente da grandiosidade da súa alma.

Porén, tiña o seu orgullo. Como non o ía ter xa que era unha aguia?

―Sen dúbida, para un deus será fermoso sentirse divino ―razoaba―, pero non o sería máis aínda para un pobre mortal durante a efémera faceta da súa vida?

De aí que exaltase o que consideraba a súa mortalidade. Gustaba de recitar certo fragmento dun poema. Nunca o lera enteiro e nunca conseguira recordar o nome do autor. Transcribo aquí aquel fragmento, non só porque el o amase tanto senón porque é un puro resumo tanto do paradoxo que el albergaba no seu interior como da súa propia concepción moral. Como podería un home recitar estes versos estremecéndose de emoción e acaloramento e ser tan só un puñado de po mortal, unha forza que esvaece, unha forma fugaz?

Ledicia tras ledicia, logro tras logro
Son os dereitos que me destinaron ao nacer,
Polos días interminábeis da miña vida ceibo un berro de loanza
Que resoe en todos os recunchos da terra
Aínda que morra mil veces
Que chegue até a mesma eternidade
Xa apurei a miña copa chea, a miña copa de ledicia
Cada día e cada época

O toque de Orgullo, o sabor de Poder
A dozura das mulleres!
De xeonllos apuro a copa até o final,
Xa que o grolo me sabe ben;
Brindo pola Vida, brindo pola Morte,
Relámbome os beizos e canto,
Porque, en canto morra,
Outro como eu seguirá a beber.

Aquel que botaches do xardín do Edén
Fun eu, Señor, fun eu,
Volverei aí cando todo se acabe,
Cando xa nada quede en pé;
Aquel é o meu mundo, o meu mundo marabilloso,
O mundo dos meus laídos máis queridos,
Desde o primeiro choro dun cativo
Até as convulsións da muller ao gozar.

Ao compás do pulso dos que están por nacer,
Arrastrado polo desexo do mundo,
O desbordar do meu sangue fero de mozo
Sufocaría até o fogo eterno.
Son humano, humano e humano
Desde que se me estremece o corpo
Até que no final do meu camiño terreal me converta en po,
Desde a penumbra fértil dun ventre materno
Até o fulgor da miña alma espida.
Óso dos meus ósos e carne da miña carne
O mundo enteiro brinca ao son da miña vontade,
E a sede sen satisfacer do maldito Edén
Arrasará o mundo até que se sacie.
Deus Todopoderoso, cando baleiro o vaso da vida
Sobre todo brilla o seu arco da vella,
O eterno repouso dunha noite sen fin
Non será demasiado longo para os meus soños.

Aquel que botaches do xardín do Edén
fun eu, Señor, fun eu,
Volverei aí cando todo se acabe,
Cando xa nada quede en pé;
Aquilo é o meu mundo, o meu mundo marabilloso,
O mundo que eu máis quero,
Desde o escintileo dun río ártico
Até a penumbra da miña noite de amor.

Ernest traballaba sempre demasiado. Era a súa constitución robusta o que o mantiña en pé, non obstante, nin sequera aquela constitución puido evitar que tivese un ollar canso. Aqueles queridos ollos seus, ollos cansos! Nunca durmía máis de catro horas e media por noite; a pesar diso, nunca tiña o tempo suficiente de realizar todo o traballo que quería. Nunca interrompeu as súas actividades como propagandista e tiña sempre programada unha longa lista de conferencias para organizacións de obreiros. Aínda por riba, chegou a campaña electoral. Tan só niso traballou días enteiros. Cando fecharon as editoriais socialistas, acabáronselle tamén os escasos ingresos dos seus dereitos de autor e pasou bastantes penurias para procurar os medios para subsistir; posto que alén de todos os traballos que realizaba, tamén tiña que buscarse a vida. Facía bastantes traducións para revistas científicas e filosóficas; e despois de chegar tarde a casa, desfeito polo estrés da campaña electoral, case sempre se somerxía nas súas traducións e traballaba até altas horas da madrugada. Alén de todo isto, tiña os seus estudos. Seguiu a estudar até o día da súa morte e cuns resultados fabulosos.

Aínda así atopaba tempo para amarme e para facerme feliz. Agora ben, conseguimos todo isto adaptando a miña vida completamente á súa. Aprendín taquigrafía e mecanografía e convertinme na súa secretaria. El insistía que grazas a min traballaba a metade e entón apliqueime para entender os seus métodos de traballo. Os nosos intereses volvéronse recíprocos e traballabamos xuntos e xogabamos xuntos.

Logo, no medio daquel traballo existían os nosos momentos roubados, tan só unha palabra ou un aloumiño ou un ollar furtivo de amor, e aqueles momentos eran aínda máis doces por ser roubados. Viviamos sobre cimas onde o ar era fino e escintilante, onde se traballaba para o ben da Humanidade e onde non tiñan cabida nin a vileza nin o egoísmo. Amabamos o amor e non había nada que nolo manchase. O máis importante foi que nunca lle fallei. Proporcioneille repouso ao meu querido moralista dos ollos cansos que tanto traballou por outros.

Capítulo 12
O bispo

Pouco tempo despois do meu casamento atopeime co bispo. Mais vouvos relatar os acontecementos en orde. Despois do seu estalido na Convención da organización I.P.H., o moderado prelado cedera baixo a presión amigábel á que o someteran e collera unhas vacacións. Porén, ao volver estaba máis decidido que nunca a predicar a mensaxe da Igrexa. Para a consternación dos fregueses, o seu primeiro sermón era moi similar ao discurso que pronunciara antes na Convención. Repetiu unha vez máis, con detención e acompañado de inquietantes detalles, que a Igrexa errara as ensinanzas do Señor e o becerro de ouro se erguera no sitio de Cristo.

E o resultado foi que o encerraron nun psiquiátrico privado, mentres a prensa publicaba artigos patéticos sobre a súa crise mental e sobre a santidade do seu carácter. No sanatorio retíñano preso. Procurei velo varias veces, mais sempre me negaron o acceso, e resultoume tráxico que o cruento antollo da sociedade esmagase a aquel home bo, no seu total acordo. Porque o bispo era unha persoa normal e tamén puro e nobre. Tal como dicía Ernest, o único malo que tiña era que as súas ideas sobre a bioloxía e socioloxía eran incorrectas, e por mor daquelas ideas incorrectas non procedera como era debido no momento de rectificar as cousas.

O que máis me aterraba era a impotencia do bispo. En caso de que se seguise aferrando ao que el consideraba a verdade, estaba condenado a permanecer no psiquiátrico. E non o podía remediar. Nin os seus cartos, nin a súa posición nin a súa educación podían salvalo. Os seus puntos de vista eran perigosos para a sociedade e a sociedade non concibía que semellantes ideas perigosas fosen produto dunha mente sa. Ou polo menos creo que a actitude da sociedade era esa.

Non obstante, aínda que o bispo posuíse unha alma tenra e pura, tampouco carecía de sutileza. Percibía claramente o perigo que o axexaba. Viuse atrapado nunha arañeira e procurou fuxir. Xa que non podía contar coa axuda dos seus amigos, que por exemplo papá, Ernest ou eu lle puidésemos ter prestado, quedou no campo da batalla el soíño. Mais na forzosa soidade do psiquiátrico recuperouse. Sandou de novo. Os ollos deixaron de ter visións; expulsou dos miolos todas aquelas ideas fantasiosas segundo as cales o deber da sociedade era alimentar as ovellas do Mestre.

Así que se puxo ben, bastante ben, e a prensa e os membros da Igrexa aclamaron o seu regreso con ledicia. Asistín a un dos seus oficios. O sermón era moi semellante a aqueles que pronunciara moito antes de que empezase a ter visións. Quedei decepcionada, indignada. Conseguira a sociedade a súa submisión a base de malleiras? Acaso era un covarde? Retractárase baixo presión? Ou se cadra o estrés fora demasiado para el e simplemente se entregara ante o xigante do poder estabelecido?

Fun velo á súa magnífica mansión. Acheino moi cambiado, para peor. Estaba máis fraco e unhas engurras que eu nunca vira sucaban o seu rostro. Notei que non se aledou nada ao recibirme. Pegaba uns tiróns nerviosos nunha manga mentres falabamos e a mirada dos seus ollos inquietos dirixíase a todos os lados para evitar a miña. Semellaba preocupado e na súa conversa había unhas pausas estrañas, cambios de tema repentinos e unha falta preocupante dun fío condutor. Era este acaso aquel home decidido que eu coñecera e a quen antes comparara con Xesucristo, de ollos puros e límpidos e dun ollar tan firme e inquebrantábel como o seu espírito? Maltratárano e intimidárano até que o fixeron dobregarse. Era demasiado brando. Non posuíra forza dabondo para lle facer fronte a aquela manda de lobos que era a sociedade.

Sentinme triste, indescritibelmente triste. Falaba dun xeito ambiguo e visibelmente temía tanto o que eu lle puidese dicir que me faltou valor para o interrogar máis a fondo. Apenas tocaba o tema da súa enfermidade, e conversabamos de forma inconexa sobre a Igrexa, sobre as reparacións do órgano e sobre catro obras benéficas de importancia menor, e cando marchei estivo tan visibelmente aliviado que teríame botado a rir se o meu corazón non chegase a estar tan cheo de bágoas.

Pobre fútil heroe! Se eu polo menos o chegase saber! Loitaba como un xigante e eu nin o sospeitaba. Só, completamente só, no medio de millóns de semellantes, libraba a súa propia batalla. Esgazado entre o horror que lle tiña ao psiquiátrico e a súa fidelidade á verdade e á xustiza, aferrábase tenazmente a estas últimas, pero tan só se vía que non ousaba fiarse nin sequera de min. Aprendera a lección ben, demasiado ben.

Porén, pronto ía saber eu a verdade. Un día desapareceu. Non lle dixera nada a ninguén de que ía marchar e os días pasaban e el non volveu aparecer. Rexoubaban que cometera suicidio nun ataque pasaxeiro de loucura, mais estas cábalas esvaecéronse cando se soubo que vendera todo canto posuía: a mansión que tivera na cidade, a súa casa de campo en Menlo Park, as súas pinturas e coleccións de arte e incluso os seus queridos libros. Non cabía dúbida de que liquidara todos os seus bens limpa e secretamente antes de desaparecer.

Todo isto ocorreu xusto cando os nosos asuntos estaban indo mal, e non tivemos tempo realmente nin de preguntarnos o que fora do bispo até que estivemos ben instalados na nosa nova casa. Logo, de súpeto, todo se clarexou. Un día á tarde, canto aínda non anoitecera, crucei a rúa e entrei nunha carnicería para mercar uns anacos de cacheira de porco para lle facer de cear a Ernest. No noso novo entorno chamabamos «cea» á última comida do día.

Xusto cando saín da carnicería, un home fechou tras de si a porta do ultramarinos contiguo, que facía de esquina. Un estraño sentimento de familiaridade levoume a ollalo de novo. Mais o home xa me virara as costas e afastábase con rapidez. Na caída dos seus ombros e no floco de pelo prateado que sobresaía de entre o colo do chaquetón e o sombreiro de ás había algo que espertaba en min vagos recordos. En vez de cruzar a rúa de novo, seguín a ese home. Apuraba o paso, e procuraba reprimir os pensamentos que sen querer me xurdían nos miolos. Non, era imposíbel. Non podía ser el, non con aquela funda, coas perneiras demasiado longas e toda gastada polo cu.

Parei, ríame de min mesma e case abandonei a persecución. Con todo, a familiaridade daqueles ombros e aquel pelo prateado! Volvín correr. Cando pasei polo seu carón, olleino ben de costado, logo dei bruscamente media volta e acheime de fronte ao bispo.

El parou coa mesma brusquidade e e respirou fondo. Unha bolsa grande de papel que levaba na man caeu ao chan. Rebentou e un regueiro de patacas rebotou contra o asfalto do paseo e rodou ao redor dos nosos pés. Olloume sorprendido e asustado, logo foi como se se murchase; caeu derrubado e ceibou un profundo suspiro.

Tendinlle a man. Apertouna, tiña a man suorenta. Clarexou a gorxa avergoñado e vin como na fronte se lle formaban unhas pingas de suor. Non cabía dúbida de que estaba moi asustado.

―As patacas ―murmuraba polo baixo― sonche preciosas.

Recollémolas entre os dous e volvémolas meter na bolsa rebentada, a cal sostiña agora coidadosamente co brazo. Tratei de facerlle comprender o contenta que estaba por telo visto de novo e pedinlle que me seguise até a miña casa.

―Papá vai quedar contentísimo en canto o vexa ―díxenlle―. Vivimos tan só a catro pasos de aquí.

―Non podo ―respondeu―. Teño que irme agora mesmo. Adeus.

Ollou ao seu redor con receo, como se tivese medo de que o fosen descubrir e fixo un movemento para abandonar o lugar.

―Dígame onde viven e logo poreime en contacto convosco ―dixo cando viu que seguía ao seu carón e que a miña intención era non deixalo fuxir agora que o acababa de atopar.

―Non ―respondín testana―, ten que vir agora.

Ollou ora ás patacas que se lle escorrían por debaixo do brazo, ora aos pequenos paquetes que sostiña co outro brazo.

―De verdade, vai ser imposíbel ―dixo―. Perdóeme a miña falta de cortesía. Se vostede o chegase a saber todo!

Semellaba que ía derrubarse dun intre a outro, mais no momento seguinte xa se recobrara.

―Ademais, teño esta comida ―continuou―. Trátase dun caso triste. Dun caso realmente terríbel. É unha anciá. Teño que levarllo axiña. A pobre ten moita fame. Teño que ir canto antes. Seguro que o comprende. Logo volverei. De verdade que llo prometo.

―Deixe que vaia con vostede ―ofrecín―. Queda moi lonxe?

Suspirou de novo e cedeu.

―Tan só a dúas mazás de aquí ―respondeu―. Démonos présa.

Co bispo como guía, aprendín cousas sobre o barrio onde agora vivía. Nin en soños imaxinara que existise tanta desgraza e tanta miseria alí. Claro que foi debido a que non me ocupaba de facer obras de caridade. Ficara convencida de que Ernest tiña razón cando, con sorna, consideraba a caridade como pór un cataplasma enriba dunha úlcera. A solución que el daba era cortar polo san; entregarlles aos obreiros o produto do seu traballo, darlles unha pensión aos que honradamente envelleceron nos seus postos de traballo e xa non se precisaría máis a caridade. Convencida, traballei con el en prol da revolución e non gastei as miñas enerxías en aliviar os males sociais que continuamente xurdían da inxustiza do sistema.

Seguín ao bispo até unha estancia pequena, duns doce pés de longo e dez de ancho, na parte traseira dun bloque de aluguer. Dentro atopábamos cunha ancianiña alemá, duns sesenta e cinco anos, segundo o bispo. Sorprendeuse ao verme a min pero fixo un aceno cordial de benvida coa cabeza e seguiu a coser o pantalón de home que tiña no colo. Ao seu carón, no chan, había unha morea de pantalóns. O bispo deuse de conta de que non había leña nin carbón e saíu a por eles.

Recollín un pantalón do chan e examinei o traballo que fixera a muller.

―Seis centavos, señora ―dixo ela e acenou suavemente coa cabeza mentres seguía a coser. Cosía con lentitude, mais sen se deter nin un segundo. Era como se o verbo «coser» a dominase por completo.

―Por todo ese traballo? ―preguntei―. É o que lle pagan? Canto tempo lle leva?

―Si ―respondeu―, é o que me pagan. Seis centavos por rematar un pantalón. Lévame dúas horas cada un... Mais o patrón non o sabe ―engadiu deseguido, deixando entrever o medo de que se ía meter nunha lea―. Son lenta. Teño reuma nas mans. As mozas traballan moito máis rápido. Terminan na metade do tempo. O patrón é bo. Déixame traer o traballo á casa, agora que son vella e o ruído das máquinas me molesta moito. Se non fose pola súa amabilidade, morrería de fame.

»Claro, as que traballan no taller cobran oito centavos. Pero que lle imos facer? Non hai traballo dabondo para a xente nova. Os vellos non temos elección. Moitas veces non me dan máis que un par. Ás veces, como hoxe, danme oito e teño que terminalos antes de que sexa de noite.

Pregunteille cantas horas traballaba e ela dixo que dependía da estación.

―No verán, cando hai un encargo urxente, traballo desde as cinco da mañá até as nove da noite. Mais no inverno vai demasiado frío. Entumécenseme as mans. Entón hai que traballar máis tempo, ás veces até pasada a media noite.

―Si, tivemos un verán moi malo. Tempos difíciles. Deus debe estar anoxado. Este é o primeiro traballo que o patrón me ten dado nos últimos oito días. E claro, non se pode comer gran cousa cando non hai traballo. Xa estou afeita a iso. Levo toda a vida a coser, na terra onde nacín e tamén aquí en San Francisco, trinta e tres anos.

»Aínda se che dá para pagar a renda, todo vai ben. O caseiro é moi amábel mais ten que cobrar. É xusto. Por este cuarto cóbrame tan só tres dólares ao mes. É barato. Pero cústame xuntar eses tres dólares cada mes.

Parou de falar e, acenando coa cabeza, seguiu a coser.

―Terá que ter moito coidado á hora de gastar o que gaña ―suxerinlle.

Acenou enerxicamente.

―Unha vez que teñas pagada a renda, a cousa non vai tan mal. Claro que non podes mercar carne. E tampouco leite para o café. Mais sempre consegues facer unha comida ao día e ás veces incluso dúas.

Pronunciou isto último fachendosamente, unha especie de éxito soaba nas súas palabras. Mais cando seguía cosendo en silencio, deime de conta da tristura que se agochaba nos seus ollos agradábeis e na comisura da súa boca. A súa mirada semellaba ausente. Fretou rapidamente os ollos para secalos dunha especie de bruma que os cubría, estorbáballe ao coser.

―Non, non é a fame o que fai que doa o corazón ―explicou―. Acostúmaste a pasar fame. É pola miña rapaciña que choro. Foi a máquina a que a matou. É certo que traballaba moito, mais aínda así non mo explico. Era forte. E era nova aínda, só tiña corenta anos e non levaba traballando máis de trinta. Comezou de cativa, é certo; pero é que o meu home morreu. A caldeira da fábrica onde estaba el, estoupou. E nós, o que iamos facer. Ela tiña dez anos, mais era ben forte. Con todo, a máquina matouna. Si que o fixo. Matouna e ela era quen máis rápido traballaba no taller. Penso niso moitas veces e sei como foi. Por iso non podo traballar no taller. Teño metida na cabeza a máquina esa e sempre me di: «mateina eu, mateina eu». E repítemo todo o santo día. Despois non fago máis que pensar na miña filla e non podo traballar.

Aqueles ollos seus de vella volvéronse cubrir de bágoas e tívoos que secar antes de poder seguir cosendo.

Ouvín como o bispo troupeleaba escaleiras arriba e abrinlle a porta. Vaia pinta que tiña! Levaba no lombo medio saco de carbón e enriba del un feixe de achas para acender o fogo. Tiña a faciana parcialmente cuberta de po de carbón e a suor que o esforzo lle provocaba corríalle en sucos por ela abaixo. Deixou caer a súa carga no recuncho ao carón da estufa e limpouse a cara cun basto pano de man. Apenas puiden dar crédito aos meus sentidos. O bispo, negro como un carboeiro, cunha camisa barata de algodón dun obreiro (faltáballe o primeiro botón) e cunha funda posta! Aquilo era o máis inapropiado; a funda, desgastada polo traseiro, coas perneiras a rastro e que un cinto estreito de coiro aguantaba enriba das cadeiras ao estilo dos obreiros.

Aínda que o bispo tiña calor, as mans inchadas da pobre anciá xa estaban a tremelicar co frío e antes de que a deixásemos soa, o bispo xa acendera o fogo, mentres eu pelara as patacas e botáraas a cocer. Co tempo ía aprender que había moitos casos similares ao da vella e moitos peores, agochados nas monstruosas profundidades dos cuartos de aluguer do meu barrio.

Cando regresamos, achei a Ernest preocupado pola miña ausencia. En canto pasara a primeira sorpresa do encontro, o bispo deixouse caer contra o respaldo da súa cadeira, estarricou as pernas enfundadas e incluso botou un suspiro de alivio. Segundo as súas palabras, nós eramos os primeiros amigos seus cos que se atopara desde a súa desaparición e durante estas últimas semanas sufrira terribelmente pola soidade. Contounos unha chea de cousas mais expresou, sobre todo, a ledicia que experimentara ao cumprir o mandamento de Xesús.

―Agora si ―dicía―, verdadeiramente estou a coidar do seu rabaño. E teño aprendido unha boa lección: non se pode atender a alma dunha persoa mentres ela ten o estómago baleiro. Aos cordeiros do Señor hai que darlles pan e manteiga e patacas e carne, despois, e só despois, están os seus espíritos en condicións para recibir un alimento máis refinado.

Comeu con ganas o prato que tiña preparado para cear. Nunca antes demostrara semellante apetito na nosa casa. Foi o que logo comentamos e el dixo que nunca na vida estivera tan san como agora.

―Agora sempre vou a pé ―explicou e púxose colorado ao pensar nos tempos cando sempre andaba en coche, como se aquilo fose un pecado moi difícil de facerse perdoar.

―Grazas a iso, estou agora mellor de saúde ―engadiu axiña―. E son feliz, moi feliz. Por fin me sinto unha persoa consagrada.

Así e todo, no seu rostro percibíase un sufrimento permanente, a dor do mundo que agora estaba cargando. Estaba a contemplar a vida en toda a súa crueza e aquela era unha vida distinta da que coñecera nos libros da súa biblioteca.

―E vostede, meu querido mozo, é o responsábel de todo isto ―espetoulle a Ernest.

Ernest sentiuse violento e incómodo.

―Eu..., eu xa llo advertira... ―tatexou.

―Non, non, agora non me comprende ―respondeu o bispo―. Non o tome como un reproche, senón como agradecemento. Téñolle que dar as grazas por terme ensinado o meu camiño. Vostede conduciume desde as teorías que tiña sobre a vida até a vida mesma. Apartou os veos de diante das farsas sociais. Trouxo luz á miña escuridade, mais agora, eu tamén, vexo aquela luz. E son moi feliz, se non fose por... ―dubidou visibelmente dorido e un destello de temor deixóuselle entrever nos ollos―. Se non fose pola persecución. Eu non lle fago dano a ninguén. Por que non me deixan en paz? Tampouco é iso. Trátase da maneira na que me perseguen. Non me importaría se me azoutasen até quedar en carne viva ou me queimasen na fogueira ou me crucificasen cabeza abaixo. O que me espanta é o manicomio. Imaxíneo! Eu, nun manicomio para tolos? Revólveme as tripas. No psiquiátrico vin algúns casos. Eran violentos. Xeábaseme o sangue nada máis ao pensar niso. E estar aí, preso, o resto da miña vida entre berros e aquelas escenas de loucura! Non, non! Iso non! Iso non!

Daba verdadeira mágoa. Tremelicábanlle as mans, estremecíaselle todo o corpo e encolleu ante aquela visión evocada. Porén, deseguido recobrou a calma.

―Perdóeme ―dixo con simplicidade―. Son os nervios. E se é alí onde me debe levar o servizo do Señor, que así sexa. Quen son eu para me queixar?

Ao miralo, dábanme ganas de berrar en voz alta: «que gran bispo! Que heroe! Un heroe de Deus!»

No transcurso da tarde contounos máis cousas.

―Vendín a miña casa, ou máis ben as miñas casas ―dixo― e todas as miñas posesións. Sabía que o tería que facer en segredo, se non, incautarían todos os meus bens. Tería sido horríbel. Agora quedo moitas veces abraiado pola cantidade inmensa de patacas que se pode mercar por dous ou tres centos mil dólares, ou mesmo pan, ou carne ou carbón e paus pequenos para acender o fogo.

Virouse contra Ernest.

―Ten toda a razón do mundo, meu querido mozo. Aos traballadores págaselles moito menos do que merecerían. Eu non traballei nada na miña vida, á parte de apelar aos fariseos con estética; pensei que lles estaba a predicar a mensaxe, e aínda así me valoraban por medio millón de dólares. Non sabía o que significaba medio millón de dólares até que agora me dei de conta de cantas patacas e canto pan e manteiga e carne se podía mercar con iso. E logo deime de conta de algo máis. Deime de conta de que todas aquelas patacas e todo aquel pan e aquela manteiga e a carne me pertencía e de que non fixera nada para producilas. Naquel intre descubrín que alguén traballara e que as producira e que llas roubaran. E cando cheguei onda os pobres, achei aos que llelas roubaran, aos que estaban famentos e miserábeis por mor de que llelas roubaran.

Fixémolo volver á súa historia de novo.

―Os cartos? Téñoos depositados en moitos bancos distintos baixo distintos nomes. Nunca mos poderán quitar porque nunca os atoparán. E os cartos eses, que bos son. Con eles mércase unha chea de comida. Antes non sabía para que servían os cartos.

―Oxalá tivésemos algúns para a propaganda ―comentou Ernest con nostalxia―. Vaia se nos virían ben.

―De verdade que o cre? ―dixo o bispo―. Non teño moita fe na política. De feito, temo que non entendo nada de política.

Nunha materia como esta, Ernest procedía con delicadeza. Non repetiu a súa suxestión, por moito que coñecía de sobra a difícil situación económica na que se achaba o Partido Socialista por falta de fondos.

―Alóxome en pensións baratas ―continuou o bispo―, mais teño medo e nunca fico moito tempo no mesmo sitio. Tamén teño alugadas dúas estancias en casas onde viven obreiros, en distintos barrios da cidade. Xa sei que iso é un dispendio tremendo, pero trátase dunha necesidade. En compensación, a maior parte da miña comida prepároa eu mesmo, aínda que de cando en vez como algo tamén nalgún bar barato. E fixen un descubrimento. Os tamales⁷⁶ son riquísimos para cear, cando refresca á noite. O que pasa é que son un pouco caros de máis. Pero topei un sitio onde che poñen tres por dez centavos. Non son tan bos como noutros lados, pero quéntante igual.

―Así que por fin achei o meu cometido neste mundo, grazas a vostede, meu querido mozo. Iso foi por obra do Señor ―miroume a min cun brillo nos ollos―. Sorprendeume cando estaba a apacentar un dos seus cordeiros. Espero que garden o meu segredo.

Falou cun ton despreocupado, mais tras as súas palabras agochábase un temor verdadeiro. Prometeu que nos volvería chamar. Á semana seguinte limos no xornal unha noticia sobre o triste caso do bispo Morehouse, quen acababa de ser internado no psiquiátrico de Napa e sobre cuxa recuperación aínda existían certas esperanzas. Os nosos intentos de visitalo ou de procurar que reconsiderasen ou investigasen o seu caso de novo caeron todos en saco roto. Tampouco conseguimos máis novas del, á parte das reiteradas declaracións de que se seguían albergando vagas esperanzas sobre a súa recuperación.

―Na Biblia Cristo ordenoulle ao mozo rico que vendese todo o que posuía ―dixo Ernest con amargura―. O bispo obedeceu ao mandato de Cristo e foi encerrado nun manicomio. Os tempos cambiaron desde a época de Cristo. Hoxe en día o rico que entrega aos pobres todo que posúe é un tolo. Non hai nada que discutir sobre iso. É o veredicto da sociedade.

Capítulo 13
A folga xeral

Por suposto, Ernest foi elixido para o Congreso no sufraxio do outono de 1912, no cal os socialistas conseguiron unha esmagadora maioría. Un dos factores clave que contribuíu ao aumento do voto socialista foi a destrución de Hearst⁷⁷. Para a plutocracia foi unha tarefa doada. A Hearst custáballe dezaoito millóns de dólares ao ano soster os seus numerosos diarios, e esta cantidade reembolsábaa, con creces, á clase media en forma de pagos polos anuncios. A clase media era a fonte da súa forza financeira. Os trusts non facían publicidade⁷⁸. Para destruír a Hearst bastaba con quitarlle os seus anuncios.

Non toda a clase media fora exterminada. Quedaba un férreo armazón, pero sen poder. Os pequenos industriais e mais os homes de negocios, que aínda sobrevivían, estaban completamente á mercé da plutocracia. Carecían tanto dunha propia alma económica como política. En canto a plutocracia lles deu a orde, retiraron os seus anuncios dos xornais de Hearst.

Hearst loitou con valentía. Sacaba os seus periódicos á rúa cunha perda dun millón e medio de dólares cada mes. Seguía publicando os anuncios aínda que non lle pagaban por eles. Logo, ante unha nova orde da plutocracia, os pequenos empresarios e fabricantes abafárono de advertencias para que deixase de publicar aquela vella publicidade. Hearst non deu o brazo a torcer. Foron solicitados mandamentos xudiciais en contra súa. Seguía sen dar o brazo a torcer. Como fixo caso omiso aos requirimentos xudiciais, sancionárono con seis meses de prisión por desacato ao tribunal e, mentres tanto, levárono á creba a causa de innumerábeis preitos por danos e prexuízos. Non tiña posibilidade algunha. A plutocracia xa o condenara. Os tribunais estaban en mans dela e executaron a sentencia. E con Hearst derrubouse tamén o Partido Demócrata, da dirección do cal el se encargara pouco antes.

Coa destrución de Hearst e do Partido Demócrata, aos seus seguidores tan só lles quedaban dous camiños que tomar. Un desembocaba no Partido Socialista; o outro no Partido Republicano. Foi cando nós, os socialistas, recollemos o froito das ideas pseudo-socialistas que Hearst preconizaba, xa que a gran maioría dos seus seguidores viñeron engrosar as nosas filas.

A expropiación dos labregos, que ocorreu nesta época, tamén puido ter aumentado o noso voto, se non fose pola curta e trivial aparición do Partido dos Granxeiros. Ernest e mais o resto dos líderes socialistas libraban unha loita encarnizada para captar o voto dos labregos; non obstante, a destrución da prensa socialista e das editoras resultou ser unha desvantaxe demasiado grande, xa que non se perfeccionara aínda a forma de pasar propaganda de boca en boca. Así foi como algúns políticos como o señor Calvin, que mesmo pertencían ao grupo de granxeiros, tempos atrás expropiados, captaron o voto dos labregos e botaron a perder a súa forza política nunha campaña inútil.

―Pobres labregos ―exclamou Ernest un día cun riso cruel―. Os trusts xa os pillaron.

E aquela era precisamente a situación. Os sete grandes trusts, traballando xuntos, formaran un fondo común coas súas inmensas plusvalías e constituíran un consorcio agrícola. Os ferrocarrís controlando as tarifas de transporte e os banqueiros e mais os especuladores da Bolsa controlando os cartos sangraran xa había moito tempo aos labregos e deixáranos profundamente endebedados. Os banqueiros, e con eles os grandes consorcios, prestáranlles cantidades avultadas de cartos. Os labregos estaban nas súas redes. E o único que faltaba era izalas a bordo. Foi o que o trust agrícola fixo.

A crise de 1912 xa producira unha temíbel caída en picado dos mercados agrícolas. Os prezos foron deliberadamente reducidos até o nivel da bancarrota, namentres os ferrocarrís, mediante tarifas abusivas, partíanlle o espiñazo ao labrego. Así que os labregos foron obrigados a pedir máis prestamos e, mentres, seguían sen poder pagar os vellos créditos. Logo sobreveu unha prescrición xeral de hipotecas e unha recadación forzosa das obrigas subscritas. Os labregos simplemente entregáronlle ao trust agrícola as súas terras. Era o único que podían facer. E despois de entregarlle as súas terras, os labregos foron reducidos a traballar para el, converténdose en xerentes, encargados, capataces e simples peóns. Traballaban por un soldo. Convertéronse en viláns, ou sexa en servos, atados á terra por un soldo que apenas daba para vivir. Non podían abandonar aos seus amos porque estes constituían a plutocracia. Non se podían asentar nas cidades porque, aí tamén, a plutocracia controlábao todo. Non tiñan máis que unha alternativa: abandonar a terra e facerse vagabundos, ou sexa, morrer de fame. E incluso iso foilles prohibido xa que leis estritas sobre a mendicidade foron promulgadas e aplicadas con todo rigor.

Naturalmente, aquí e acolá houbo labregos e incluso comunidades enteiras que se libraron da expropiación por causas excepcionais. Mais só eran casos illados e non contaban e, de todos os xeitos, durante o ano seguinte foron incorporados na masa dun modo ou outro⁷⁹.

Daquela, no outono de 1912, os líderes socialistas, exceptuando a Ernest, decidiron que o réxime capitalista chegara á súa fin. Ben pola crise e a consecuencia dela, por toda unha multitude de desempregados, ben pola destrución dos labregos e da clase media, así como a derrota decisiva de todos os sindicatos, os socialistas sentíronse xustificados para crer que a fin do capitalismo chegara e que era o momento de desafiar á plutocracia.

Vaia se desestimamos a forza do noso inimigo! Os socialistas, despois de considerar en termos inequívocos a situación, proclamaban por todas partes a súa próxima vitoria nas urnas. A plutocracia aceptou o desafío. Foi a plutocracia quen, despois de sopesar e valorar o asunto, nos derrotou dividindo a nosa forza. Foi a plutocracia quen, empregando os seus axentes secretos, levantou o bulo de que o socialismo era unha doutrina sacrílega e ateísta; foi a plutocracia quen someteu a doutrina das igrexas, e sobre todo á Igrexa Católica, baixo o seu mando e control, e roubounos unha parte dos votos da clase traballadora. E foi a plutocracia quen, empregando os seus axentes secretos, por suposto, alentou ao Partido dos Granxeiros e mesmo facilitaba a súa expansión ás cidades e entre as filas da clase media en vías de extinción.

Así a todo, nós, os socialistas, conseguimos un triunfo esmagador nas urnas. Porén, en vez de proporcionarnos tamén o mesmo triunfo entre os altos cargos ou unha maioría en todos os órganos lexislativos, achámonos na minoría. Certo é que dos nosos candidatos ao Congreso foron elixidos cincuenta, mais, cando tomaron posesión dos seus cargos na primavera de 1913, descubriron que carecían de poder en absoluto. Aínda así, foron máis afortunados que os Granxeiros, que conseguiron unha ducia de gobernos federais, e a quen nin sequera se lles permitiu que tomasen posesión dos seus cargos. Os titulares negáronse a abandonar os seus postos e os tribunais estaban nas mans da oligarquía. Mais non debo anticipar os feitos senón relatar as revoltas do inverno de 1912.

A crise nacional provocara un enorme descenso no consumo. A clase traballadora, sen emprego, non dispuña de soldos cos que efectuar compras. Como resultado, a plutocracia atopouse nas súas mans cuns excedentes máis grandes que nunca. A única forma de desfacerse delas era vendelas ao estranxeiro e, para levar a cabo os súas plans, precisaba de fondos. Debido aos seus enérxicos esforzos para colocar o excedente no mercado internacional, chocaron contra os intereses de Alemaña. Os conflitos económicos adoitaban desencadear en guerras, e este conflito en particular tampouco foi unha excepción. O gran adaíl alemán preparouse e o mesmo fixeron os Estados Unidos.

As nubes escuras e ameazantes da guerra presaxiaban malos tempos. Aproximábase unha catástrofe mundial xa que a crise, os problemas laborais, as clases medias en extinción, as lexións de desempregados, os conflitos de intereses económicos no mercado internacional e rexoubas e murmurios sobre a revolución socialista estendíanse polo mundo enteiro⁸⁰.

A Oligarquía quería unha guerra contra Alemaña. E queríaa por unha ducia de razóns. Á hora de xogar cos acontecementos que suscitaría semellante guerra, á hora de volver barallar as cartas internacionais e ao celebrar tratados e alianzas novas, a Oligarquía tiña moito que gañar. Ademais, a guerra consumiría unha boa parte dos excedentes nacionais, reduciría as lexións de desempregados que constituían unha ameaza para todos os países e daríalle tempo á Oligarquía para respirar e namentres perfeccionar os seus plans e levalos a cabo. Unha guerra desa natureza entregaríalle practicamente o poder sobre o mercado mundial. Tamén lle proporcionaría un inmenso exército permanente que logo non precisaría de ser licenciado, nas mentes do pobo simplemente se substituiría o slogan «América contra Alemaña» por «O Socialismo contra a Oligarquía».

E, por certo, todos estes efectos teríaos producido a guerra, se non fose polos socialistas. Nas nosas diminutas catro estancias da rúa Pelm Street convocouse unha xuntanza secreta dos dirixentes da parte oeste do país. Primeiro decidiuse cal sería a actitude que tomarían os socialistas. Non era a primeira vez que decidiamos sobre a guerra⁸¹, porén era a primeira vez que o faciamos tratándose de Estados Unidos. Despois da nosa xuntanza secreta, puxémonos en contacto coa organización nacional, e pronto os nosos telegramas en clave ían e viñan a través do Atlántico, entre nós e o Departamento Internacional.

Os socialistas alemáns estaban dispostos a actuar connosco. Eran en total máis de cinco millóns, moitos deles pertencían ao exército regular e estaban en termos amistosos cos sindicatos. Os socialistas en ambos os dous países lanzaron unha declaración audaz contra a guerra e unha ameaza de folga xeral. Ao mesmo tempo, preparábanse para levar a cabo a folga. Logo, os partidos revolucionarios en todos os países manifestáronse a favor do principio socialista sobre que a paz internacional debía ser mantida a toda costa, aínda que significase un levantamento ou incluso unha revolución dentro dun país.

A folga xeral foi a única gran vitoria que nós, os socialistas americanos, tivemos. O día 4 de decembro o noso embaixador foi chamado en Berlín. Aquela noite a frota alemá atacou Honolulu, fundiu tres cruceiros americanos e un gardacostas e bombardeou a cidade. Ao día seguinte tanto Alemaña como Estados Unidos se declararon a guerra e en menos dunha hora máis tarde os socialistas fixeron o chamamento á folga xeral en ambos os dous países.

Por vez primeira o grande adaíl alemán estaba a enfrontarse aos homes grazas aos cales o seu imperio se sostiña en pé. Sen eles non tiña poder. A novidade da situación residía no feito de que o seu levantamento foi pasivo. Non loitaban. Non facían nada. E ao non faceren nada, atábanlle as mans ao seu adaíl. Non puido ter mellor pretexto para atizar os seus cans de guerra contra o seu proletariado rebelde. Mais non llo permitiron. Non puido ceibar os seus cans de guerra. Tampouco puido mobilizar o seu exército ou castigar aos seus súbditos recalcitrantes. Non se movía nin unha roda no seu imperio. Nin un tren andaba, nin un telegrama corría polos cables, dado que tamén os telegrafistas e os ferroviarios abandonaran o seu traballo co resto da poboación.

E tal como en Alemaña, o mesmo sucedeu en Estados Unidos. Por fin os traballadores organizados aprenderan a súa lección. Despois de ser derrotados con tanta contundencia no seu propio campo, abandonárano e pasaran ao campo político dos socialistas, posto que a folga xeral foi unha folga política. Ademais, os traballadores foran derrotados dun xeito tan cruento que nada lles importaba. Uníronse á folga xeral por pura desesperación. Millóns deles abandonaron as súas ferramentas e os seus postos de traballo. Distinguíronse en especial os maquinistas. Coas cabezas aínda ensanguentadas, coa súa organización aparentemente destruída, sumáronse á folga, xunto cos seus aliados, os traballadores de metal.

Até os simples peóns e todos os traballadores que non pertencían aos sindicatos deixaron de traballar. A folga inmobilizara todo por completo, de forma que ninguén puido traballar. Por certo, as mulleres resultaron ser as máis activas propagandistas da folga. Opuxéronse á guerra con rotundidade. Non querían que os seus homes fosen á fronte para morrer. A idea da folga xeral tamén estimulou a vea humorística do pobo. Decatáronse do lado cómico da situación. A idea propagouse con rapidez. Os rapaces non acudiron a clase e os profesores, dispostos a impartir a súa lección, volveron a casa ao achar as aulas baleiras. A folga xeral tomou o aspecto dun enorme «pícnic» nacional, unha merenda ao ar libre. A idea da solidariedade dos traballadores, posta en escena con tanta evidencia, apelaba á imaxinación de todos. Á fin e ao cabo, non existía perigo algún de que esta colosal aventura lle causase danos a ninguén. Cando todo o mundo era culpábel, como se podía castigar a alguén?

Estados Unidos ficou paralizado. Ninguén sabía o que ocorría. Non había nin xornais, nin cartas, nin telegramas. Cada comunidade quedou tan completamente illada como se un páramo virxe de dez mil millas se estendese entre ela e o resto do mundo. En realidade, o mundo deixara de existir. E durante unha semana as cousas mantivéronse deste xeito.

En San Francisco non sabiamos sequera o que ocorría pola beira oposta da baía, en Oakland ou en Berkeley. O efecto que producía na mente das persoas era estraño, depresivo. Era como se unha importante figura cósmica se extinguise. O corazón do país deixara de latexar. A dicir verdade, era como se a nación enteira morrese. Xa non se ouvía o troupeleo dos tranvías polas rúas, nin os asubíos das fábricas, nin o zunido da electricidade no ar, nin o ruído dos coches ao pasar, nin os berros dos vendedores de diarios; tan só, de moi cando en cando, pasaba algún viandante como se fosen almas furtivas, que o silencio oprimira e convertera irreais.

Pois ben, durante aquela semana de silencio, a Oligarquía aprendeu a súa lección. E vaia se a aprendeu ben. A folga xeral era unha advertencia. Nunca máis debía volver ocorrer. A Oligarquía encargaríase daquilo.

Contra finais da semana, tal como estaba previsto, os telegrafistas alemáns e estadounidenses volveron aos seus postos de traballo. A través deles os líderes socialistas de ambos os dous países presentaron o seu ultimato aos dirixentes. A declaración de guerra debía ser anulada ou, no caso contrario, a folga xeral continuaría. Non se tardou moito en chegar a un acordo. A guerra foi revocada e a poboación dos dous países volveu ao seu traballo.

Este restablecemento da paz foi o feito que desencadeou a alianza entre Alemaña e Estados Unidos. En realidade, era unha alianza entre o Emperador e a Oligarquía para lle facer fronte ao seu inimigo común, o proletariado revolucionario dos dous países. E foi esta alianza a que a Oligarquía máis tarde, dunha forma tan traizoeira, rompeu cando os socialistas alemáns chegaron ao poder e derrocaron o adaíl do seu trono. Era xusto ao que a Oligarquía apuntara: a destrución do seu gran rival no mercado mundial. Agora, co Emperador alemán fóra de xogo, Alemaña non tería excedentes para vender ao estranxeiro. Pola mesma natureza dun estado socialista, o pobo xermano consumiría todo o que producise. Naturalmente, cambiaría fóra das súas fronteiras certos produtos que fabricara por outros que non fabricaba. Isto, porén, non tiña relación algunha cos excedentes por consumir.

―Aposto a que a Oligarquía achará unha maneira de xustificar as súas accións ―dixo Ernest cando a traizón desta contra o Emperador alemán se fixo notoria―. Como sempre, estará convencida de que actuou dun xeito correcto.

E era certo. Coma defensa pública, sostivo que o fixera para defender os intereses do pobo americano. Botara o seu odiado rival fóra do mercado mundial para que nós puidésemos colocar nel os nosos excedentes.

―E aínda por riba, o colmo do absurdo neste asunto é que realmente son aqueles idiotas os que manexan os nosos intereses. Fixeron posíbel que puidésemos vender máis no estranxeiro, o que significa que estamos obrigados a consumir menos na casa.

Capítulo 14
O comezo da fin

Xa no mes de xaneiro de 1913, Ernest dábase perfecta conta do xiro que tomaran os asuntos, non obstante, foille imposíbel facer que os demais líderes socialistas compartisen a visión sobre o Talón de Ferro que el mesmo tiña na mente. Eran demasiado confiados. Os acontecementos sucedíanse un tras outro con demasiada velocidade. Achegábase unha crise universal. Como dono a efectos prácticos do mercado internacional, a Oligarquía americana fechoulles as portas a unha vintena de países que tiñan excedentes sen consumir e sen vender. O único que lles quedaba era reorganizarse. Non podían continuar co seu sistema de seguir a producir excedentes. O sistema capitalista, polo menos con respecto a eles, derrubárase irremediabelmente.

A reorganización destes países adquiriu unha forma revolucionaria. Eran tempos de confusión e violencia. Por todos os lados caían gobernos e desaparecían institucións. Por todos os lados, salvo nun ou dous países, os outrora amos capitalistas loitaron encarnizadamente polas súas posesións. Non obstante, o proletariado organizado quitoulles o poder. Por fin fíxose realidade a profecía clásica de Karl Marx: «as campás tocan a morto para a propiedade privada capitalista. Vaise expropiar aos expropiadores». E á mesma velocidade que se derrubaban os gobernos capitalistas, xurdían comunidades cooperativas no seu lugar.

«Por que Estados Unidos está a quedarse atrás?»; «poñede mans á obra, revolucionarios americanos!»; «que é o que pasa con América?». Eran as mensaxes que nos mandaban desde outros países os nosos camaradas con máis éxito. Mais nós non podiamos seguir o ritmo deste movemento. Impedíanolo a Oligarquía. A súa mole inmensa, como a dun monstro enorme, bloqueaba o noso paso.

―Agardade, xa tomaremos posesión do cargo en primavera ―respondiamos―. Entón, xa o veredes.

Tras esta mensaxe agochábase un segredo. Lograramos conquistar aos Granxeiros para a nosa causa e na primavera tomarían o goberno nas súas mans grazas ao resultado das eleccións do outono anterior. Inmediatamente procederíase á constitución dunha ducia de estados en forma de comunidades cooperativas. Logo, o resto sería coser e cantar.

―Mais o que ocorrerá se aos Granxeiros se lles impide tomar posesión dos seus cargos? ―demandou Ernest.

Os seus camaradas chamárono paxaro de mal agoiro.

Agora ben, o feito de que os granxeiros puidesen fallar na toma da posesión non era o principal perigo que Ernest tiña en mente. O que prevía era o feito de que algúns dos grandes sindicatos abandonasen a causa e que se formasen novas castas.

―Ghent ensinoulles aos oligarcas como se fai iso ―dixo―. Apostaría o que sexa a que converteron o seu «Feudalismo Benévolo» nun libreto de guía⁸².

Nunca esquecerei aquela noite cando, despois dunha ardente discusión con media ducia de líderes laborais, Ernest dirixiuse a min e dixo polo baixo:

―Xa está. Gañou o Talón de Ferro. A fin xa está á vista.

Esta pequena xuntanza na nosa casa non tiña carácter oficial, tanto Ernest como os seus camaradas estaban traballando para conseguir confirmacións de parte dos líderes sindicais de que chamarían aos seus homes a participar na próxima folga xeral. O'Connor, o presidente da Asociación de Maquinistas, fora o que máis reticente se mostrara dos seis líderes presentes na xuntanza á hora de confirmar semellante promesa.

―Xa vistes que malleira levastes ao empregar as vosas vellas tácticas de folga e boicot ―instáballes Ernest.

O'Connor e mais o resto dos homes movían a cabeza cun xesto afirmativo.

―E vistes para que serve unha folga xeral ―continuou Ernest―. Paramos a guerra con Alemaña. Nunca se vira unha demostración tan fermosa da solidariedade e do poder dos traballadores. Os traballadores poden gobernar e gobernarán o mundo. Se seguides no noso lado, acabaremos co reinado do capitalismo. É a vosa única esperanza. Ademais sabédelo ben. Non existe outra saída. Fagades o que fagades coa vosa vella táctica, estades condenados a perder, aínda que só sexa polo feito de que os vosos amos teñen a xustiza a súa disposición⁸³.

―Corres demasiado, compañeiro ―respondeu O'Connor―. Non coñeces todas as saídas. Existe outra maneira de proceder. Sabemos o que facemos. Estamos fartos das folgas. Rebentáronnos a paus. Pero paréceme que nunca máis teremos que facer outra.

―Entón, cal é a vosa saída? ―cortoulle Ernest.

O'Connor botouse a rir e sacudiu a cabeza.

―Non che podo dicir máis que isto: non estamos a durmir. E tampouco soñamos.

―Espero que non sexa nada que haxa que temer ou do que avergoñarse ―espetoulle Ernest desafiante.

―Creo que o que temos entre mans sabémolo nós mellor que ninguén ―foi a resposta.

―Non sei se será algo máis ben escuro, xa que non queredes falar diso ―dixo Ernest, cada vez máis encoraxado.

―A nosa experiencia témola pagada xa con suor e con sangue, e todo o que nos vén enriba témolo ben merecido ―foi a resposta―. A caridade empeza na casa.

―Se tendes medo de contarme cal é a vosa saída, vóuvolo dicir eu ―Ernest xa estaba furioso―. Pensades repartir as ganancias, a que si? Chegastes a un acordo co inimigo, é o que fixestes. Vendestes a causa dos traballadores, de todos os traballadores. Agora abandonades o campo da batalla como covardes.

―Eu non che estou dicindo nada ―contestou O'Connor con resentimento―. Mais supoño que nós sabemos mellor que ti o que nos convén.

―E a vós non vos importa nin un pataco o que é mellor para o resto dos traballadores. Dádeslles unha patada no cu.

―Eu non che estou dicindo nada ―replicou O'Connor de novo―, á parte de que eu son o presidente do Sindicato de Maquinistas e o meu traballo é velar polos intereses dos homes que represento, nada máis.

Logo, cando os dirixentes laboristas xa marcharan, Ernest, coa calma do vencido, esbozoume o curso dos vindeiros acontecementos.

―Os socialistas adoitaban falar con alegría sobre o día ―dixo― no que os traballadores organizados en sindicatos, vencidos no terreo industrial, pasarían ao terreo político. Ben, pois o Talón de Ferro xa esmagou aos sindicatos no terreo industrial e impulsounos a pasar ao terreo político; mais, en lugar de ledicia, vainos traer unha profunda pena. O Talón de Ferro aprendeu a súa lección. Ensinámoslle o noso poder durante a folga xeral. Xa ten tomadas medidas para impedir que haxa unha segunda folga xeral.

―Mais como o vai facer?

―Simplemente dándolles subvencións aos grandes sindicatos. Non se unirán na próxima folga xeral. Por iso non será unha folga xeral.

―Mais o Talón de ferro non vai poder soster indefinidamente unha política tan custosa.

―Ah, non, non lle dá subvencións a todos os sindicatos. Non fai falla. Agora vai pasar o seguinte: van subir os soldos e recortar as horas de traballo aos que pertenzan aos sindicatos dos ferrocarrís, aos dos traballadores do metal e aos dos maquinistas e transportistas. Nestes sindicatos as condicións de traballo van ser cada vez máis favorábeis. Ser membro dun sindicato destes vai ser o mesmo que ter un sitio no Paraíso.

―Aínda non o entendo ―obxectei―. Entón, que vai pasar co resto dos sindicatos? Quedan moitos máis sindicatos fóra da combinación que nomeaches que dentro dela.

―Ao resto dos sindicatos déixannos feitos unha merda, até que desaparecen, todos eles. Non o ves? Os do ferrocarril, os traballadores do metal, os maquinistas e os transportistas fan todo o traballo imprescindíbel dentro da nosa máquina chamada civilización. Unha vez seguro da súa fidelidade, o Talón de Ferro pode mandar o resto dos traballadores onde lle dea a gana. O ferro, o aceiro, as máquinas e mais o transporte constitúen a columna vertebral de toda estrutura industrial.

―E o carbón que? ―pregunteille―. Hai case un millón de mineiros.

―Son practicamente traballadores non cualificados. Non contarán. Os seus soldos baixarán e as súas xornadas aumentarán. Serán escravos como o resto de nós e probabelmente serán tratados como bestas, aínda peor que nós. Serán obrigados a traballar, igual que están obrigados agora os labregos, por uns amos que lles roubaron as terras. E vai pasar o mesmo con todo o resto dos sindicatos que estean fóra da combinación. Xa podes ver como tremen e como os parten en cachos e non queda nada deles, e os seus membros convértense en escravos aos que as súas tripas baleiras e a lei dos poderosos obrigan a traballar.

»Sabes que lle vai pasar a Farley⁸⁴ e aos seus crebafolgas? Cóntocho. O de crebar folgas como oficio vai desaparecer. Non vai haber máis folgas. No sitio das folgas haberá rebelións de escravos. Farley e a súa banda serán ascendidos a negreiros, aínda que traten a brancos tamén. Vale, pois esa palabra non a van empregar, dirán que son os encargados de ver que se cumpra a lei que prescribe o traballo obrigatorio... Esta traizón dos sindicatos non fai máis que prolongar a loita. Agora, sabe Deus onde e cando triunfará a Revolución!

―Mais, cunha alianza tan poderosa como a Oligarquía e os grandes sindicatos, queda esperar que a Revolución algún día poida triunfar? ―preguntei―. Ou será que a alianza non durará eternamente?

Ernest negou coa cabeza.

―Unha das nosas conclusións xerais é que todo sistema que estea fundado sobre clases e castas, en si mesmo xa contén os xermes da súa propia decadencia. Cando un sistema está fundado sobre clases, como se pode previr que non se formen castas? O Talón de Ferro non o vai poder impedir e ao final destruirano. Os oligarcas xa teñen unha casta entre eles, mais agarda a que os sindicatos favorecidos desenvolvan unha tamén. O Talón de Ferro empregará todo o seu poder para o impedir, pero fracasará no seu intento.

»Os sindicatos privilexiados teñen a crema dos traballadores americanos. Son homes fortes e capaces. Para facerse membros deses sindicatos tiveron que competir por unha praza. Todo bo traballador norteamericano ten como ambición ser membro dun sindicato privilexiado. A Oligarquía fomentará aquela ambición e a consecuente competición. Como resultado, gañarán ao seu lado aos máis fortes que puideron ter sido revolucionarios, e a súa forza usarase para soster a Oligarquía.

»Por outra parte, as castas dos traballadores, os membros dos sindicados privilexiados, tenderán a transformar as súas organizacións en corporacións fechadas. E conseguirano. A afiliación ás castas dos traballadores farase hereditaria. Os fillos sucederán aos pais e o novo sangue deixará de entrar desde aquela inesgotábel reserva de forzas, desde o pobo. Isto significará o deterioro das castas dos traballadores e, ao final, tornaranse cada vez máis débiles. Ao mesmo tempo, as castas adquirirán, como institución, un poder ilimitado pero temporal. Serán como os gardas de palacio na antiga Roma, haberá revolucións palacianas polo medio das cales as castas dos traballadores se farán coas rendas de poder. E haberá contrarrevolucións palacianas por parte dos oligarcas, e ás veces serán uns, ás veces outros os que acaparen o poder. E mentres tanto, continuará a inevitábel debilitación das castas, até que por fin o pobo se sublevará e se apoderará do que é seu.

Ernest esbozou deste xeito a lenta evolución social xusto despois de que levase aquela decepción polo abandono dos grandes sindicatos. Nunca compartín o seu punto de vista e nin sequera agora, cando escribo estas liñas, podo estar de acordo con el. E con máis razón porque, por moito que Ernest xa non existe, estamos agora mesmo ás portas dunha sublevación que varrerá todas as oligarquías. Aínda así, relateivos aquí a profecía de Ernest porque era a súa profecía. A pesar de que cría nela, loitaba como un xigante na súa contra e el, máis que ninguén, fixo posíbel a sublevación que tan só está a agardar polo sinal para que estale⁸⁵.

―Mais se a Oligarquía persiste ―pregunteille aquela tarde―, que será dos enormes excedentes que recibirán cada ano?

―Os excedentes hainos que gastar dunha maneira ou outra ―respondeu―, e non te preocupes, sempre acharán os medios. Farán unhas estradas marabillosas. Haberá grandes logros na ciencia e, sobre todo, na arte. En canto os oligarcas teñan o pobo completamente dominado, terán tempo dabondo para dedicarse a outras cousas. Converteranse en adoradores da beleza. Converteranse en amantes da arte. E baixo a súa dirección obrarán os artistas, ben pagados, por suposto. O resultado será arte de calidade suprema, xa que os artistas nunca máis terán que sacrificarse ante o gusto burgués da clase media. Será grande arte, dígocho de verdade; logo xurdirán marabillosas cidades que farán que as antigas parezan vulgares e de mal gusto. E nestas cidades morarán os oligarcas e adorarán a beleza⁸⁶.

»Así que o exceso de renda gastarase constantemente, mentres os traballadores cumpran o seu cometido. A construción destas grandes obras e cidades permitiralles a millóns de obreiros non cualificados gañarse un mísero soldo, debido a que esa cantidade enorme de excedente requirirá un desembolso igual de enorme e os oligarcas construirán á vista de mil, non, de dez mil anos. Construirán como os exipcios e os babilonios nunca soñaron construír; e cando os oligarcas xa non existan, as súas amplas estradas perdurarán para que a fraternidade dos traballadores as percorra e as súas marabillosas cidades seguirán en pé para que a fraternidade dos traballadores more nelas⁸⁷.

»Os oligarcas farán estas cousas porque non lles quedará máis remedio que facelas. As grandes obras serán a súa forma de gastar os excesos de riqueza, do mesmo xeito no que as clases dominantes do antigo Exipto gastaron as riquezas que lle roubaron ao pobo erixindo templos e pirámides. Baixo o reinado dos oligarcas florecerá, non unha casta sacerdotal, senón unha casta de artistas. As castas obreiras ocuparán o lugar da burguesía mercantil. E debaixo estará o abismo, onde podrecerá, morrerá de fame e se reproducirá sen cesar o pobo, aquela mole inmensa de xentío. E ao final de todo, sabe Deus cando, o pobo terminará por saír do abismo, as castas obreiras e a oligarquía derrubaranse; entón, por fin, despois daquel penar de séculos, chegará o día do pobo. Sempre pensei que chegaría ese día, mais agora sei que nunca o verei.

Fixo unha pausa, olloume longamente e engadiu:

―A evolución social é tan lenta que calquera se desespera, a que si, miña ruliña?

Aperteino con forza entre os meus brazos e el deixou que a cabeza descansase sobre o meu peito.

―Cántame unha nana ―murmurou como un neno mecoso―. Tiven unha visión e quero esquecerme dela.

Capítulo 15
Os últimos días

Foi a finais de xaneiro de 1913 cando se manifestou publicamente o cambio de actitude contra os sindicatos privilexiados. Os xornais publicaron información sobre unha suba de soldos sen precedentes e sobre a redución da xornada laboral dos traballadores do ferrocarril, do metal e dos transportistas e maquinistas. Porén, non se contaba toda a verdade. Os oligarcas non se atreveron a permitir que se contase toda a verdade. En realidade, o aumento dos soldos era moito maior e os privilexios, en consecuencia, tamén máis substanciosos. Todo isto era un segredo, mais os segredos sempre rematan por saír á luz. Os afiliados aos sindicatos favorecidos contáronllelo ás súas esposas, as esposas fóronse da lingua, e pronto todo o mundo laborista sabía o que ocorrera.

Sinxelamente, tratábase dun desenvolvemento lóxico que no século XIX se coñecera como «reparto do furto». Na loita industrial daquela época, fixéranse algúns ensaios repartindo os beneficios. Ou sexa, os capitalistas intentaron acalmar os traballadores espertándolles o interese, desde o punto de vista financeiro, na súa tarefa. Non obstante, o reparto de beneficios como sistema era ridículo e imposíbel. Puido ter prosperado tan só en casos illados dentro da loita industrial, xa que se todos os traballadores e todo o capital repartisen os beneficios, conseguiríase o mesmo resultado que se conseguía cando non se facía o reparto dos beneficios.

Polo tanto, desde aquela idea impracticábel do reparto dos beneficios xurdiu a idea practicábel do reparto do furto. «Páguennos máis e cárgueno á conta do cliente», foi a lema dos sindicatos fortes⁸⁸. Nalgún que outro caso esta política egoísta triunfou. Cando se facía pagar ao cliente, significaba que ao final o pagaba a gran masa de traballadores que non pertencían aos sindicatos ou os que pertencían aos sindicatos débiles. Estes traballadores, en realidade, pagaban o aumento dos soldos dos seus camaradas máis fortes, membros dos sindicatos transformados en monopolios. Esta idea, tal como a describo, foi simplemente levada ao seu término lóxico en grande escala pola alianza da oligarquía e dos sindicatos privilexiados.

Tan pronto como se coñeceu o segredo do abandono de parte dos sindicatos privilexiados, houbo mostras de descontento e rexoubas no mundo laboral. Despois, os sindicatos privilexiados retiráronse das organizacións internacionais e romperon toda afiliación. Logo chegaron os disturbios e a violencia. Os membros dos sindicatos privilexiados foron tachados de traidores e, nos bares e nos prostíbulos, na rúa e no traballo e, en realidade, en todas as partes, foron atacados polos seus camaradas, a quen con semellante traizón abandonaran á súa sorte.

Houbo malleiras e moitos morreron. Ningún membro dos sindicatos privilexiados estaba a salvo. Xuntábanse sempre que tiñan que ir traballar ou volver. Andaban sempre no medio da rúa. Nos paseos corrían o perigo de acabar co cranio esmagado a causa dos ladrillos e lastros que lles guindaban das fiestras e dos tellados. Déuselles permiso de levar armas e as autoridades axudáronos de mil formas. Os seus perseguidores foron sentenciados a longas penas de prisión, onde foron tratados con toda crueldade. Entrementres a ninguén que non fose membro dos sindicatos privilexiados se lle permitía levar armas. Violar esta lei era considerado un delito grave e castigado en consecuencia.

Indignado, o mundo do traballo continuou descargando a súa vinganza contra os traidores. Xurdiron automaticamente castas. Os fillos dos traballadores traizoados perseguían aos fillos dos traidores até o punto que a estes últimos lles resultaba imposíbel xogar na rúa ou asistir ás escolas públicas. Así mesmo, as mulleres e as familias dos traidores foron illadas, mentres que o vendedor do ultramarinos da esquina, que lles vendía comida, foi boicoteado.

Coma resultado, atacados e repudiados por todos, os traidores e as súas familias formaron clans. Ao atopar imposíbel a convivencia segura entre o proletariado traizoado, mudáronse a localidades onde só vivía xente como eles. Os oligarcas dábanlles facilidades para realizar esta mudanza. Construíronse para eles boas vivendas, modernas e salubres, con espazos abertos, xardíns e campos de xogo ao seu redor. Os seus fillos asistían ás escolas especialmente creadas para eles e nestas escolas dábaselle importancia vital á aprendizaxe manual e ás ciencias aplicadas. A consecuencia disto, e sen que se puidese evitar, desde o mesmo comezo desta segregación naceu unha casta. Os membros dos sindicatos privilexiados convertéronse en aristócratas do mundo do traballo. Quedaron separados dos demais obreiros. Tiñan mellores casas, vestían mellor, comían mellor, eran tratados mellor. Gozaban dos froitos do reparto do furto con ganas.

Entrementres, o resto da clase traballadora era tratado máis duramente. Quitáronlles moitos pequenos privilexios, mentres os seus soldos e o seu nivel de vida baixaban continuamente. Por casualidade, os colexios públicos aos que asistían baixaron de nivel e a educación pouco a pouco deixou de ser obrigatoria. Entre a nova xeración, o número de rapaces que non sabían nin ler nin escribir, aumentou perigosamente.

O feito de que Estados Unidos se apoderase do mercado mundial creara problemas no resto do mundo. En todas as partes institucións e gobernos caían e transformábanse. Alemaña, Italia, Francia Australia e Nova Zelandia estaban organizándose para formar confederacións cooperativas. O Imperio Británico estaba a virse abaixo. A Inglaterra non lle cabía máis mercancía nos brazos. A India estaba en plena rebelión. O berro que soaba por Asia enteira era «Asia para os asiáticos!». E tras este berro estaba Xapón, sempre instando e apoiando ás razas amarelas e de cor en contra da branca. E mentres Xapón soñaba co seu Imperio continental e se esforzaba por facer realidade o soño, esmagou a súa propia revolución proletaria. Foi unha simple guerra de castas, os servos contra os samurais, e os servos socialistas foron executados por miles. Corenta mil deles morreron nas loitas que se libraban nas rúas de Toquio e no asalto frustrado contra o palacio de Mikado. Kobe foi un caos total, a masacre dos traballadores de algodón con metralladoras converteuse en todo un clásico como exemplo da matanza máis terríbel xamais perpetrada mediante modernas armas de guerra. E a oligarquía que de alí xurdiu, foi a máis salvaxe de todas. Xapón dominou Oriente e apoderouse completamente da parte do mercado mundial que lle pertencera a Asia, coa excepción da India.

Inglaterra conseguiu esmagar a súa propia revolución proletaria e conservar a India, agora ben, a costa dun esforzo que case a esgotou. Ademais, viuse obrigada a deixar que as súas grandes colonias se independizasen. Daquela, os socialistas conseguiron converter Australia e Nova Zelandia en confederacións cooperativas. O Imperio Británico perdeu Canadá. Porén esta última, coa axuda do Talón de Ferro, esmagou a súa propia revolución socialista. Entrementres o Talón de Ferro axudaba tamén a México e a Cuba a reprimir as súas revoltas. Como resultado, quedou solidamente estabelecido no Novo Mundo. Acababa de unificar nun compacto mapa político a toda América do Norte, desde o canal de Panamá ate o Océano Ártico.

Ao sacrificar as súas grandes colonias, a única que Inglaterra conseguira manter era India. Non obstante, era un éxito pasaxeiro. A loita por ela con Xapón e co resto do Asia tan só estaba posposta. Inglaterra estaba destinado a perder a xoia da súa coroa, mentres que tras aquel acontecemento ameazaba xa unha loita entre Asia e o resto do mundo.

Mentres o mundo caía a anacos con tanto conflito, a situación en Estados Unidos tampouco estaba tranquila nin apracíbel. A traizón dos grandes sindicados impedira que levásemos a cabo a nosa revolución proletaria; agora ben, había brotes violentos por todas as esquinas. Á parte dos conflitos laborais e do descontento dos labregos e do que quedaba da clase media, propagárase un renacer relixioso. Xurdiu o movemento dos Adventistas do sétimo día que acadou unha imprevista pero notábel importancia proclamando a chegada da fin do mundo.

―Confusión sobre confusión ―exclamou Ernest―. Como podemos agardar que a xente sexa solidaria con tanta diverxencia e con tanto conflito?

Realmente, este rexurdimento relixioso acadou proporcións formidábeis. O pobo, a causa das condicións lamentábeis nas que vivía e debido á súa desilusión producida por todo o terreal, estaba maduro e ansioso por conseguir a súa porción do ceo onde os tiranos industriais entrarían con máis dificultade que un camelo polo ollo dunha agulla. Predicadores itinerantes de torva mirada pululaban por todo o país; e a pesar da prohibición das autoridades civís e da persecución decretada contra a desobediencia, avivábanse lapas de frenesí relixioso en incontábeis xuntanzas, celebradas ao ar libre.

―Son os derradeiros días ―clamaban―, o comezo da fin do mundo.

Deus xa mandara sobre a terra os catro ventos dos catro confíns do ceo. Incitara ás nacións a loitar unhas contra outras. Foi unha época de visións e milagres durante a cal os videntes e profetisas proliferaron. Centos de miles de persoas abandonaban o seu traballo e fuxían ás montañas para agardar alí polo inminente descenso de Deus dos ceos e pola ascensión de cento corenta e catro mil elixidos. Porén, Deus non aparecía e unha chea de xente morreu de fame. Na súa desesperación saqueaban as granxas na procura da comida, e as consecuentes revoltas e a anarquía no rural non fixo máis que incrementar as penas dos pobres granxeiros, anteriormente xa expropiados.

Daquela, as granxas e os almacéns de gran eran propiedade do Talón do Ferro. Batallóns enteiros de soldados foron enviados á loita e os fanáticos foron arreados a punta de baioneta para que volvesen ás súas ocupacións nas cidades. Unha vez alí, descargaron a súa ira participando nos motíns e disturbios que seguían a suceder. Os seus líderes foron executados por alzamento contra a autoridade estabelecida ou encerrados en manicomios. Os condenados á pena capital aceptaron o seu destino coa ledicia dos mártires. Eran tempos de tolemia. Os disturbios estendíanse cada vez máis. En desertos, ermos e zoas pantanosas, desde Florida até Alasca, pequenos grupos de indios sobreviventes bailaban para as súas pantasmas e agardaban pola chegada do propio Mesías.

E no medio de todo este caos, cunha serenidade e seguridade que resultaba terríbel, continuaba a xurdir a forma dese monstro dos tempos, a Oligarquía. Coa súa man de ferro e co seu talón de ferro dominou os millóns de insurxentes, estabeleceu a orde no medio da confusión e, do mesmo caos, fixo xurdir os seu propios cimentos e a estrutura da súa organización.

―Agardade a que teñamos todo preparado ―dicía o Partido dos Granxeiros, segundo as palabras do señor Calvin na nosa xuntanza de Pelm Street―. Mirade en cantos estados federais conseguimos a maioría. Se vós, os socialistas, nos apoiades, cando tomemos o poder faremos que cambie o conto.

―Temos ao lado noso os millóns de descontentos e empobrecidos ―responderon os socialistas―. Ás nosas filas incorporáronse xa os granxeiros, os labregos, a clase media e os traballadores. O sistema capitalista vaise esnaquizar. Un mes máis e mandamos cincuenta deputados ao Congreso. De aquí a dous anos todos os cargos oficiais, desde o do Presidente da Nación até o do empregado das canceiras municipais, serán nosos.

Ao que Ernest, como resposta, tan só sacudía a cabeza e dicía:

―Cantos rifles tendes? Sabedes onde podedes conseguir chumbo suficiente? A propósito da pólvora, facédeme caso a min, as mesturas químicas son mellores que as mesturas mecánicas.

Capítulo 16
A fin

Cando a Ernest e a min nos chegou a hora de marchar a Washington, papá non quixo vir connosco. Namorárase da vida proletaria. Consideraba o noso miserábel barrio como un inmenso laboratorio sociolóxico e embarcárase nunha interminábel orxía de investigación. Levábase ben cos traballadores e fixérase amigo íntimo dunha chea de familias. Así mesmo, facía catro chapuzas e para el o traballo era tanto un xogo como unha investigación científica, xa que gozaba del e sempre volvía a casa cunha morea de apuntamentos e desbordando entusiasmo por mor das novas aventuras. Era un científico cen por cen.

Non había nada que o obrigase a traballar, posto que Ernest gañaba coas súas traducións o suficiente para nos manter a nós os tres. Mais papá empeñábase en levar a cabo a súa ilusión, e era unha ilusión proteica, ao xulgar pola variedade de oficios nos que traballaba. Non esquecerei nunca nin a tarde cando se presentou na casa cun cesto de vendedor ambulante cheo de cordóns de zapatos e tirantes, nin a vez cando entrei no pequeno ultramarinos da esquina para facer unha pequena compra e acheino tras o mostrador. Despois daquilo non me sorprendeu nada cando souben que tomara o traballo de camareiro na taberna de enfronte. Chegou a traballar como sereno, pregoar polas rúas para vender patacas, pegar etiquetas no almacén dunha fábrica de conserva, traballar como peón nunha fábrica de caixas de cartón e como portador de auga para unha cuadrilla que construía unha liña de tranvía e incluso afiliouse no Sindicato dos Lavapratos xusto antes de que este se disolvese.

Creo que foi, no que á vestimenta se refire, o exemplo do bispo o que lle debeu fascinar a papá, posto que el tamén vestía a camisa barata de algodón de obreiro e a funda de cinto estreito. Con todo, conservaba un hábito da vida de antes: sempre vestía de etiqueta para a comida, ou mellor dito, para a cea.

En canto a min, con Ernest podía ser feliz en calquera parte, e a felicidade de papá nas circunstancias nas que agora vivimos fíxome sentirme aínda máis feliz.

―Cando era un rapaz ―comentoume o meu pai―, era moi curioso. Quería coñecer o como e o porqué das cousas. Por iso me fixen físico. A miña mente segue a ser igual de curiosa que na miña infancia, e creo que é xusto iso, o ser curioso, o que fai que mereza a pena vivir.

De cando en vez papá aventurábase até o barrio onde quedaban as tendas e os teatros, ao norte de Market Street, onde vendía xornais, facía algún que outro recado e abríalles portas aos clientes dos taxis. Xusto aí, ao fechar a porta dun coche, atopouse co señor Wickson. Aquela mesma noite, morto de risa, relatounos o incidente.

―Wickson olloume fixamente cando fechei a porta do taxi tras el e rexoubou algo como «maldita sexa». Si, foi iso, «maldita sexa». Púxose todo colorado e quedou tan pasmado que se esqueceu de darme a propina. Porén, debeuse recuperar do susto axiña posto que o taxi non andou máis que un pequeno treito, dou volta e parou á miña beira. Wickson asomouse pola xanela.

»―Mire, profesor, isto é demasiado! Que podo facer por vostede?

»―Fecheille a porta do coche ―respondín―. De acordo co costume, ben podería darme unha propina.

»―Maldito sexa! ―bufou―. Non me refería a iso. Quero dicir algo substancial.

»Puxérase serio de verdade, debía ser unha puñada de remordemento xa anquilosado ou algo parecido, así que fiquei a pensar durante un bo anaco.

»Estaba moi atento cando comecei a falar, mais tiñades que terlle visto a cara cando terminei.

»―Ben, pois devólvame a miña casa ―díxenlle- e as miñas accións na Fiandeiras Sierra».

Papá fixo unha pausa.

―Que foi o que lle contestou? ―inquirín impaciente.

―Nada, o que podía contestar? Non dixo nada. Fun eu quen lle dixo: «espero que vostede sexa feliz». Olloume dun xeito estraño. «Dígame, vostede é feliz?» pregunteille.

»Mandou o taxista a arrancar o coche e afastouse botando pecados. E por enriba, non me deu a propina, nin moito menos me devolveu a casa nin as accións; así que xa ves, filliña, a carreira do teu pai como quincalleiro está a ter bastantes trabas.

E así foi que papá quedou na nosa estancia de Pelm Street, mentres Ernest e mais eu nos mudabamos a Washington. A antiga orde das cosas xa desaparecera, tan só faltaba a consumación final, a cal estaba máis preto do que eu podía imaxinar. Ao revés do que esperaramos, non puxeran atranco algún que lles impedise aos congresistas socialistas tomar posesión dos seus asentos na cámara lexislativa. Todo marchaba sen contratempos, e eu rinme de Ernest cando el, naquela falta de contratempos, vía un mal presaxio.

Achamos os nosos camaradas socialistas cheos de confianza nas súas forzas e optimistas ante os proxectos que ían realizar. Un puñado de granxeiros, que tamén saíran elixidos, incrementaron o noso poderío, e as dúas forzas xuntas preparamos un minucioso programa do que había que facer. Ernest participaba en todo isto leal e enerxicamente, aínda que non podía evitar repetir de cando en vez, sen referirse a nada en particular, o seu «a propósito da pólvora, facédeme caso a min, as mesturas químicas son mellores que as mesturas mecánicas».

Aos membros do partido dos Granxeiros empezáronlles a xurdir problemas nos estados onde conseguiran a maioría nas últimas eleccións. Gañaran nunha ducia de estados federais, non obstante, non se lles permitiu asumir as súas funcións. Os titulares dos cargos negáronse a cederlles o cargo. Foi moi sinxelo. Simplemente denunciaron a existencia de irregularidades nas eleccións e enlearon o asunto na selva dos complexos procedementos burocráticos. Os granxeiros estaban impotentes. Os tribunais estaban nas mans dos seus inimigos.

Era un momento perigoso. Se os granxeiros, enganados daquel xeito, recorresen á violencia, todo estaría perdido. O que nos custou a nós, os socialistas, poder contelos! Pasaban días e noites enteiras en que Ernest nin fechou o ollo. Os lideres máis importantes dos granxeiros tamén viron o perigo e estiveron de acordo connosco. Con todo, foi inútil. A Oligarquía quería violencia e mobilizou os seus axentes provocadores. Foron sen dúbida estes axentes provocadores os que causaron a Revolta dos Labregos.

A revolta estalou nunha ducia de estados. Os labregos expropiados apoderáronse á forza dos gobernos federais. Como este procedemento, naturalmente, era anticonstitucional, Estados Unidos, naturalmente, fixo uso do seu exército. En todas partes, os axentes provocadores excitaban ao pobo. Estes emisarios do Talón do Ferro disfrazáronse de artesáns, de labregos ou de peóns. En Sacramento, na capital de California, o Partido dos Granxeiros conseguira manter a orde. Miles de axentes provocadores abalanzáronse sobre a cidade devota. En bandas formadas exclusivamente por eles mesmos, incendiaron e saquearon edificios e fábricas. Excitaban ao pobo até que este se uniu a eles na rapina. Distribuían grandes cantidades de alcol entre as clases das barriadas pobres para inflamar as súas mentes. E logo, cando todo estaba maduro, apareceron na escena os soldados dos Estados Unidos que en realidade, eran soldados do Talón de Ferro. Once mil homes, mulleres e nenos foron fusilados nas rúas de Sacramento ou masacrados nas súas casas. O goberno nacional fíxose cargo do goberno federal e para California acabouse todo.

O que ocorreu en California ocorreu por todos os lados. Unha onda de violencia e sangue varreu por todos os estados nos que gañara o Partido dos Granxeiros. Primeiro, os axentes secretos e os «Cen Negros» provocaron desorde, logo fixéronse intervir as tropas regulares na súa axuda. Disturbios e a lei da rúa reinaban polos distritos rurais. Día e noite o ardente fume das granxas, almacéns, aldeas e cidades cubría o ceo. Fixo a súa aparición a dinamita. Pontes e túneles dos ferrocarrís saltaron polos ares e os trens descarriláronse. Os pobres labregos foron fusilados e aforcados en grandes cantidades. As represalias foron cruentas e moitos plutócratas e oficiais do exército foron asasinados. A xente tiña os corazóns sedentos de sangue e vinganza. As tropas regulares loitaron contra os granxeiros tan salvaxemente como se estes fosen indios. E tiñan as súas razóns: dous mil oitocentos soldados acababan de ser aniquilados en Oregón, nunha espantosa serie de explosións de dinamita e, do mesmo xeito, unha cantidade de convois militares, en diferentes datas e sitios, foron destruídos. Polo tanto, as tropas regulares loitaban pola súa propia vida, igual que os labregos.

Polo que respecta á milicia, a lei de 1903, que a regulaba, entrou en vigor e os traballadores dun estado federal foron obrigados, baixo a pena capital, a fusilar aos seus camaradas dos demais estados. Claro está, ao principio a aplicación da lei supuxo certas complicacións. Moitos oficiais foron asasinados e moitos milicianos executados polos consellos de guerra. A profecía de Ernest referente aos casos dos señores Kowalt e Asmunsen cumpríase cunha exactitude aterradora. Ambos os dous eran aptos para entrar na milicia e ambos os dous foron chamados a filas para servir nunha expedición de castigo que se enviou desde California contra os labregos de Misuri. Negáronse a prestar servizo. A súa negación foi desestimada. A súa sorte foi un consello de guerra e a súa fin unha execución militar. Foron fusilados polas costas.

Moitos mozos fuxiron ás montañas para evitar o servizo na milicia. Foron declarados fóra da lei mais non recibiron o seu castigo até que chegaron tempos máis apracíbeis. Foi drástico. O goberno fixo pública unha proclama segundo a cal todo cidadán respectuoso á lei tiña a obriga de baixar das montañas nun prazo de tres meses. Cumprido o prazo, medio millón de soldados foron enviados a todos os distritos montañosos. Non houbo sumarios nin xuízos. A calquera que achaban, fusilábano aí mesmo. As tropas baseaban a súa actuación na suposición de que os únicos que quedaban nas montañas eran xente fóra da lei. Algunhas bandas, ben atrincheiradas, resistiron con valentía, mais á fin e ao cabo, todos os desertores da milicia foron exterminados.

Non obstante, unha lección que aínda lles quedou mellor gravada nos miolos á xente foi o castigo imposto aos milicianos de Kansas. Aí produciuse un gran motín no mesmo comezo das operacións militares contra o partido dos Granxeiros. Seis mil milicianos subleváronse. Durante varias semanas deran mostras de desorde e resentimento, e por ese razón foran retidos en campamentos. Porén, non cabe dúbida de que a súa sublevación aberta precipitouse a causa da actuación dos axentes provocadores.

Á noite do 22 de abril os milicianos subleváronse e asasinaron os seus oficiais, tan só un reducido número deles conseguiu pórse á salvo. O feito superaba as previsións do Talón de Ferro xa que os seus axentes provocadores fixeran o seu traballo con demasiada eficacia. Agora ben, para o Talón de Ferro todo era útil. Xa estaba preparado para o estalido e a matanza de semellante cantidade de oficiais proporcionoulle unha xustificación para o que viría a continuación. Como por arte de maxia, corenta mil soldados do exército regular arrodearon aos descontentos. Era unha trampa. Os pobres milicianos descubriron que alguén manipulara as súas metralladoras e os cartuchos que colleran das polvoreiras conquistadas non eran do mesmo calibre que os seus rifles. Izaron a bandeira branca como sinal de rendición, mais esta foi ignorada. Non había sobreviventes. Todos e cada un dos seis mil homes foron aniquilados. Lanzaron obuses e metralla sobre eles desde a distancia, e cando intentaron responder cunha carga desesperada contra as liñas que formaban o cerco, foron cribados con metralladoras. Falei cunha testemuña ocular e contoume que ningún miliciano puido aproximarse ás metralladoras a máis de cento cincuenta iardas. O chan estaba cuberto de caídos, e a carga final da cabalería, cos cascos dos cabalos e coas pistolas e mais os sabres, esmagou e rematou aos feridos.

Ao mesmo tempo que a destrución dos granxeiros, tivo lugar a revolta dos mineiros de carbón. Era o último esforzo do traballo organizado, declaráronse en folga aproximadamente uns setecentos cincuenta mineiros. Agora ben, estaban demasiado diseminados por todo o país para sacar partido da súa forza numérica. Foron illados nos seus respectivos distritos e mallados até a rendición. Este foi o primeiro grande exemplo do sometemento dos vencidos. Pocock⁸⁹ demostrou a súa valía como negreiro e gañou o odio imperecedoiro do proletariado. Incontábeis atentados foron perpetrados contra a súa vida, mais semellaba que a sorte estaba sempre ao seu carón. El foi o responsábel de introducir o sistema do pasaporte ruso entre os mineiros, o que lles quitou a liberdade de ir dun sitio a outro dentro do país.

Por agora os socialistas mantivéronse firmes. Mentres que os granxeiros expiraban entre lapas e sangue e mentres que o sindicalismo era desmantelado, os socialistas gardaban silencio e perfeccionaban a súa organización secreta. Os granxeiros suplicaban en van pola nosa intervención. Argüímos, con razón, que calquera disturbio da nosa parte practicamente equivalería a un suicidio para toda a Revolución. O Talón de Ferro, que ao principio dubidara da súa capacidade de afrontar ao conxunto do proletariado á vez, atopara a tarefa máis doada do que esperara, e nada lle tería convido máis que un levantamento da nosa parte. Porén, evitamos tocar o tema, por moito que axentes provocadores pululasen incluso nas nosas filas. Naqueles primeiros días, os axentes do Talón do Ferro eran pouco áxiles na súa forma de proceder. Tiñan moito que aprender, e mentres tanto, os nosos grupos de combate fóronos eliminando. Era un traballo duro e cruento, pero nós estabamos loitando pola nosa vida e pola Revolución e tivemos que combater ao inimigo coas súas propias armas. Con todo, eramos xustos. Non se executou a ningún axente do Talón de Ferro sen un xuízo. Pode que cometésemos erros pero, se os houbo, foron poucos. Os máis valentes, os máis loitadores e os máis sacrificados dos nosos camaradas entraron nos grupos de combate. Un día, despois de que xa pasaran dez anos, Ernest fixo un cálculo, baseado nos datos que os xefes destes grupos lle facilitaran, e a súa conclusión foi que a vida media dun home ou dunha muller, despois de facerse membro, non pasaba dos cinco anos. Os camaradas dos grupos de combate eran todos heroes, e o curioso do asunto foi que se opuñan á idea de matar. Obraban contra as súas propias conviccións e, con todo, amaban a liberdade e para eles ningún sacrificio pola Gran Causa era demasiado⁹⁰.

A tarefa que nos impuxeramos era tripla. Primeiro, tivemos que eliminar das nosas filas aos axentes secretos da Oligarquía. Segundo, organizar os grupos de combate e, fóra deles, toda a estruturación secreta da Revolución. E terceiro, introducir aos nosos propios axentes secretos en todas as ramas da Oligarquía, nas castas obreiras e especialmente entre os telegrafistas e secretarias e administrativos, no exército, entre os axentes provocadores e os negreiros. Era un traballo lento e perigoso e moitas veces os nosos esforzos custábannos dolorosos fracasos.

O Talón de Ferro triunfara na guerra aberta, mais nós aínda defendémonos bastante ben nesta guerra nova, desconcertante, terríbel e subterránea, que puxemos en práctica. Todo era novo, improvisábase moito, un cego loitaba contra outro igual; aínda así en todo existía unha orde, un fin, un control. Infestabamos toda a organización do Talón de Ferro cos nosos axentes, mentres que a nosa organización estaba infestada con axentes do Talón do Ferro. Foi unha guerra sombría e chea de artimañas, intrigas e conspiración, complot e contracomplot. E detrás de todo, sempre ameazante, estaba a morte, violenta e terríbel. Desapareceron homes e mulleres, os camaradas máis achegados e queridos. Viámolos hoxe e mañá xa non estaban; non os viamos nunca máis e sabiamos que estaban mortos.

Non había seguridade nin confianza en ningures. A persoa que tramaba plans connosco podía ser un axente do Talón de Ferro. Infiltramos os nosos axentes na súa organización e eles facían o mesmo coa nosa. E a pesar de que non existía confianza nin seguridade, estabamos obrigados a basear os nosos esforzos precisamente na confianza e na seguridade. Fomos traizoados a miúdo. Os homes eran débiles. O Talón de Ferro podía ofrecer os cartos, o lecer, a ledicia e o pracer que estaban a agardar no repouso das cidades-marabilla. Nós non podiamos ofrecer nada agás a satisfacción de ser fiel a un ideal nobre. Ademais, a única remuneración que recibían os leais era o perigo constante, a tortura e a morte.

Os homes eran débiles e por causa desta debilidade humana tivemos que utilizar a única outra recompensa da que dispoñiamos. Era a recompensa da morte. Era necesario castigar aos que nos traizoaban. Así que por cada home que nos traizoou xurdiron dun a unha ducia de fieis que clamaban vinganza. Pode que non conseguísemos executar as nosas sentencias contra os nosos inimigos, tales como por exemplo os Pococks, mais a única cousa na que non podiamos permitirnos fallar era no castigo dos nosos propios traidores. Houbo camaradas que se converteron en traidores co noso permiso, para poder entrar nas cidades-marabilla e aí executar as nosas sentencias sobre os verdadeiros traidores. De feito, nós volvémonos tan terríbeis que era máis perigoso traizoarnos que permanecernos fieis.

En boa parte, a Revolución adoptou o carácter de relixión. Adorabamos a reliquia da Revolución, que era tamén a reliquia da liberdade. Era o que nos iluminaba coa súa divindade. Homes e mulleres consagrábanse á Causa e ofrecíanlle os seus bebés, acabados de nacer, igual que eles mesmos desde sempre se ofreceran ao servizo do Deus. Eramos os amantes da Humanidade.

Capítulo 17
A librea encarnada

Coa destrución dos estados federais con maioría granxeira, os membros do Partido dos Granxeiros desapareceron do Congreso. Foron xulgados por alta traizón e os seus postos foron ocupados por monicreques do Talón de Ferro. Os socialistas formaban unha penosa minoría e sabían que se achegaba a fin. Tanto o Congreso como o Senado non eran máis que unha fachada, unha farsa. Debatíase con solemnidade sobre cuestións públicas e votábase segundo as formas tradicionais, mentres en realidade o único que se facía era dar un selo de constitucionalidade e de legalidade aos mandatos da Oligarquía.

Ernest estaba no medio da disputa máis encarnizada, cando chegou a fin. Foi durante o debate sobre a lei das prestacións de desemprego. A crise do ano anterior afundira grandes masas de traballadores por debaixo do nivel da supervivencia, e a propagación e a extensión de desordes afundíraos máis aínda. Millóns de persoas estaban morrendo de fame, mentres os oligarcas e os seus seguidores gozaban dos seus beneficios⁹¹. A esta xente desgraciada chamábana «pobo do abismo»⁹² e era precisamente para aliviar os seus sufrimentos que os socialistas presentaran o proxecto de lei sobre o desemprego. Agora ben, isto non conviña á Oligarquía. Cos seus propios medios tiña preparado un plan para mandar a estes millóns de persoas a traballar, mais o xeito de actuar non concordaba co noso, así que dera ordes de que o proxecto tiña que ser rexeitado. Ernest e os seus compañeiros sabían que o seu esforzo fora en van, mais estaban fartos de que os tivesen a esperar. Querían que pasase algo. Non estaban conseguindo nada e non agardaban nada máis que pórlle fin á farsa lexislativa na cal lles facían xogar un rol que non querían. Non sabían como terminaría todo pero non podían prever un fin máis desastroso do que se produciu.

Aquel día eu estaba sentada na tribuna. Todos sabiamos que algo terríbel ía ocorrer. Estaba no ar, e a súa presenza podíase percibir a causa dos soldados armados que se enfilaban ao longo dos corredores e dos oficiais que se agrupaban mesmo nas entradas do Congreso. A Oligarquía estaba a piques de dar un gran golpe. Ernest estaba no uso da palabra. Describía os sufrimentos dos parados como se con aquela disparatada idea pensase dalgún modo conmover os corazóns ou a conciencia dos ouvintes. Con todo, tanto os deputados republicanos como os demócratas burlábanse e mofábanse del, e todo acabou nun gran rebumbio e confusión. De súpeto, Ernest cambiou de táctica.

―Sei que nada do que diga pode influír sobre vostedes ―arremeteu contra os ouvintes―. Non teñen unha alma que se poida conmover. Son invertebrados, seres fláccidos. Vostedes chámanse pomposamente republicanos e demócratas. Non existe ningún Partido Republicano. Non existe ningún Partido Demócrata. Nesta Cámara non hai republicanos nin demócratas. Non son máis que uns monicreques lambecús que se prestan a facerlle o xogo á Plutocracia. Predican dun xeito rimbombante sobre o seu amor á liberdade e, entrementres, visten a librea encarnada do Talón de Ferro!

Neste punto o barullo e os berros clamando por orde afogaron a súa voz. Quedou de pé e, cun xesto de desprezo, agardou até que o balbordo se calmase un chisco. Logo estendeu un brazo e debuxou un grande arco no ar con el como para sinalar que se refería a todos, virou contra os seus camaradas e dixo:

―Escoitade como brúan as bestas co bandullo cheo!

O balbordo estalou de novo. O presidente do Congreso petaba co seu martelo na mesa pedindo orde e lanzaba olladas expectantes aos oficiais que se amoreaban nas portas. Ouvíanse berros como «sedición», e un corpulento, repoludo congresista de Nova York púxose a berrar «anarquista» enfronte de Ernest. E a Ernest mesmo lle daba medo miralo. Víase como tremelicaba cada fibra de loitador que tiña no corpo e o seu rostro era o rostro dun animal agresivo; non obstante, mantívose frío e sereno.

―Lembren ―dixo cunha voz que dominou o barullo― que do mesmo xeito que vostedes agora non teñen compaixón ningunha polo proletariado, algún día este mesmo proletariado non terá compaixón ningunha por vostedes.

Redobraron os berros de «sedición» e «anarquista».

―Sei que non van votar por este proxecto de lei ―continuou Ernest―. Recibiron dos seus amos unha orde de votar en contra del. E aínda así chámanme anarquista. Vostedes, que desfixeron o goberno do pobo, vostedes que sen vergoña algunha exhiben en público a súa vergoña encarnada, chámanme anarquista. Eu non creo no xofre nin no fogo eterno; así e todo, en momentos como este lamento a miña incredulidade. Non, en momentos como este case creo no inferno. Seguro que ten que existir, xa que sería imposíbel que vostedes recibisen un castigo conforme aos seus crimes en ningún outro lugar. Mentres vostedes existan haberá unha necesidade vital no Universo para que exista tamén o fogo eterno.

Produciuse un movemento nas portas. Ernest, o presidente e todos os membros do Congreso dirixiron a mirada a esa dirección.

―Por que non invita entrar aos seus soldados, señor Presidente, e ordena que fagan o seu traballo ―demandou Ernest―. Levarían a cabo o seu plan con celeridade!

―Existen outros plans ―foi a resposta―. Por iso os soldados están aquí.

―Supoño que serán plans nosos ―ironizou Ernest―. Un asasinato ou algo polo estilo.

Coa palabra asasinato, o barullo comezou de novo. Ernest non podía facerse ouvir, así que permanecía de pé, agardando a que amainase. Foi entón cando ocorreu aquilo. Desde o punto da tribuna onde eu estaba sentada non puiden ver máis que o fogo dunha explosión. O seu estrondo axordoume por completo e vin como Ernest cambaleaba e caía ao chan dentro dun remuíño de fume e como os soldados corrían por todas as partes. Os seus camaradas puxéranse de pé, cheos de rabia, preparados a cometer calquera acto violento. Mais Ernest incorporouse pouco a pouco e axitou os brazos para impor o silencio.

―Coidado, é unha trampa ―berroulles aos seu compañeiros―. Non fagades nada ou vanvos aniquilar!

Logo derrubouse lentamente e os soldados chegaron onda el. De aí a un pouco xa estaban desaloxando a tribuna e non vin nada máis.

Aínda que Ernest era meu marido, non me permitiron velo. En canto me dei a coñecer, puxéronme en arresto domiciliario. Ao mesmo tempo foron arrestados todos os congresistas socialistas en Washington, incluso o pobre señor Simpson que, a causa do tifo, estaba obrigado a gardar cama no hotel onde se aloxaba.

O xuízo foi rápido e curto. Todos estaban condenados xa de antemán. O milagroso foi que non executasen a Ernest. Foi unha metida de pata de parte da Oligarquía, e ben caro que lle custou. Naquela época, a Oligarquía sentíase moi segura de si mesma. Estaba embriagada polo éxito e pouco puido imaxinar que aquel puñado de heroes tivese o poder de facela estremecerse até os seus cimentos. Mañá, cando estale a Gran Revolución e cando no mundo enteiro resoen os pasos, os pasos de millóns de traballadores, a Oligarquía se decatará, demasiado tarde, do poder inmenso que aquela banda de heroes adquiriu⁹³.

Eu, como revolucionaria, como unha persoa de confidencia, que coñecía as esperanzas e os temores e os plans secretos dos revolucionarios, estou en mellores condicións que ninguén para responder á acusación segundo a cal eles eran culpábeis de facer estalar unha bomba no congreso. E podo afirmar rotundamente, sen ningunha clase de reservas ou dúbidas, que os socialistas, nin os que sentaban no parlamento nin os de fóra, nada tiñan que ver no asunto. Non sabemos quen foi o que fixo estalar a bomba, porén hai unha cousa da que estamos absolutamente seguros, e é o feito de que nós non a botamos.

Ademais, existen indicios que demostran que o mesmo Talón de Ferro foi responsábel do incidente. Claro está, non o puidemos probar. A nosa conclusión baséase só en presuncións. Non obstante, presentamos aquí os datos que si coñecemos. Os axentes do servizo secreto do goberno enviáranlle ao presidente da Cámara un informe para o previr de que os congresistas pertencentes ao partido socialista estaban a piques de recorrer a tácticas terroristas e que xa decidiran sobre o día cando estas serían levadas a cabo. Ese día foi, precisamente, o día da explosión. A causa diso, o Capitolio estaba infestado de tropas de antemán. Debido a que nós non sabíamos nada sobre a bomba e debido a que esta, en efecto, estoupou, e debido a que as autoridades adoptaran medidas con vistas ao estoupido, tan só queda por concluír que o Talón de Ferro si estaba ao tanto deste asunto. Ademais, afirmamos que o Talón de Ferro foi o responsábel do atentado e que o planeou e perpetrou coa procura de endosarnos a culpa a nós e coa mesma, provocar a nosa ruína.

O presidente divulgou a advertencia a todos os monicreques do Parlamento que vestían a librea encarnada. Mentres Ernest libraba o seu discurso, sabían que se ía cometer algún tipo de acto de violencia. E para serlles xustos, honestamente crían que aquel acto ía ser cometido polos socialistas. No xuízo, e sempre de boa fe, algúns atestaron que viran a Ernest disporse a lanzar a bomba e que esta estoupara precipitadamente. Naturalmente, non viron nada diso. Na súa imaxinación, á cal o medo daba ás, crían que o viran, nada máis.

Tal e como Ernest declarou no xuízo: «acaso é razoábel que se eu me dispoño a botar unha bomba, vou e escollo un inofensivo petardo como aquel, que non vale para nada? Nin pólvora suficiente tiña. Botou unha chea de fume, pero non feriu a ninguén máis que a min mesmo. Estoupou mesmo nos meus pés e aínda así non me matou. Créanme, cando me poño a botar bombas, si que fago dano. Nos meus petardos haberá algo máis que fume».

En cambio, de parte da fiscalía argumentaban que a escasa potencia do artefacto era unha metida de pata de parte dos socialistas, o mesmo que o seu estoupido prematuro debérase a que Ernest se puxera nervioso e que a deixara caer. E para resolver o argumento de forma contundente, houbo varios congresistas que testificaron ter visto a Ernest manexar a bomba e deixala caer.

Respecto a nós, ninguén nas nosas filas sabía como se botara o artefacto. Ernest contoume que unha fracción de segundo antes do estoupido ouviu e viu que algo caera nos seus pés. Testificouno tamén no xuízo, mais ninguén o creu. Ademais, como se adoita dicir, todo estaba atado e ben atado. O Talón de Ferro decidira destruírnos, e non había forma de escapulirse del.

Dise que a verdade sempre prevalece. Agora teño as miñas dúbidas sobre iso. Pasaron dezanove anos e, a pesar dos nosos incesantes esforzos, non chegamos a descubrir quen botou realmente a bomba. Era, sen dúbida, un emisario do Talón de Ferro, porén, conseguiu saírse coa súa. Non obtivemos nunca nin o máis mínimo indicio sobre a súa identidade. E agora, transcorridos tantos anos, todo o que resta é clasificar este asunto como outro máis entre os enigmas históricos⁹⁴.

Capítulo 18
Á sombra de Sonoma

Sobre o que naquela época me ocorreu persoalmente, non teño moito que contar. Estiven recluída na prisión durante seis meses sen que se me acusase de crime ningún. Era sospeitosa, palabra temíbel que todos os revolucionarios pronto coñecerían. Con todo, o noso incipiente servizo secreto estaba comezando a funcionar. Cara a finais do meu segundo mes de reclusión, un dos carcereiros revelóuseme como un revolucionario que estaba en contacto coa organización. Varias semanas máis tarde, Joseph Parkhurst, que acababa de ser nomeado médico da prisión, deuse a coñecer como membro dun dos nosos grupos de combate.

Daquela, a través de toda a organización da Oligarquía, a nosa propia organización xa se insinuaba como unha feble arañeira. Polo tanto, tíñanme ao corrente de todo o que ocorría no mundo exterior. É máis, cada un dos nosos líderes recluídos estaba en contacto cos nosos ousados camaradas que se disfrazaban coa librea do Talón de Ferro. Aínda que Ernest estaba nun cárcere na costa do Pacífico, a tres mil millas de distancia, puiden manter contacto con el, e escribímonos con toda regularidade.

Libres ou prisioneiros, os nosos líderes estaban en condicións de dirixir a campaña. Púidose ter posibilitado a fuxida dalgúns deles en poucos meses mais, non obstante, como a reclusión semellaba non entorpecer as nosas actividades, decidiuse evitar actuar prematuramente. Nos cárceres había un total de cincuenta e dous congresistas e polo menos trescentos dos nosos dirixentes. Tiñamos un plan para ceibalos a todos á vez. Se parte deles fuxisen, con toda probabilidade os oligarcas reforzarían as medidas de seguridade para previr a liberación dos que quedaban. Por outro lado, considerabamos que unha evasión simultánea por todo o país tería unha enorme repercusión psicolóxica sobre o proletariado. Demostraría a nosa forza e daría confianza a todos.

Así que convimos en que eu, cando ao cabo dos seis meses me devolveron a miña liberdade, desaparecería e buscaría un refuxio seguro para Ernest. Desaparecer non era en si unha empresa doada. En canto me liberaron, os espías do Talón de Ferro non me perderon de vista. Había que facer que perdesen a pista e que eu puidese chegar a California. Case me dan ganas de rir ao pensar no xeito no que o conseguimos.

Estábase xa a usar o sistema de pasaportes importado de Rusia. Non me atrevía a cruzar o continente coa miña propia identidade. Tiña que desaparecer totalmente se quería volver ver a Ernest, xa que o collerían de novo despois da súa evasión simplemente seguíndome a pista a min. Tampouco me podía disfrazar de traballadora e viaxar. A única posibilidade que quedaba era o disfrace dun membro de oligarquía. Mentres oligarcas importantes non había máis que un puñado deles, existían millares de importancia menor, como por exemplo o señor Wickson, xente que posuía uns poucos millóns e que eran como satélites daqueles astros maiores. As esposas e as fillas destes oligarcas menores formaban lexión, e decidiuse que me faría pasar por unha delas. Algúns anos despois a cousa tería resultado imposíbel xa que o sistema de pasaportes se perfeccionaría a tal punto que os movementos de ningún home, ningunha muller ou ningún cativo se quedarían sen rexistrar ou contabilizar.

Cando chegou o momento, despistamos aos espías que me seguían cunha pista falsa. Unha hora despois, Avis Everhard deixara de existir. Nese intre, unha tal Felice Van Verdighan, acompañada por dúas doncelas e un can faldreiro⁹⁵ que tamén tiña a súa doncela, entrou no salón luxoso dun vagón de trens Pullman⁹⁶ e uns poucos minutos despois viaxaba en dirección ao oeste.

As tres doncelas que me acompañaban eran revolucionarias. Dúas delas pertencían aos grupos de combate e a terceira, Grace Holbrook, entrou nun grupo ao ano seguinte, e seis meses despois foi executada polo Talón de Ferro. Era ela quen atendía ao can. Das outras dúas, Bertha Stole desapareceu doce anos despois, mentres que Anna Roylston segue viva e desempeña un papel cada vez máis importante na Revolución⁹⁷.

Atravesamos os Estados Unidos e chegamos a California sen incidentes. Cando o tren se detivo en Oakland, na estación da Rúa 18, apeámonos e aí mesmo Felice Van Verdigan, coas súas dúas doncelas, co seu can faldreiro e coa doncela do can faldreiro, desapareceu para sempre. Camaradas de confianza levaron ás doncelas. Outros encargáronse de min. Media hora despois de ter abandonado o tren, acheime no bordo dun pequeno barco pesqueiro en augas da Baía de San Francisco. O vento amainou e andivemos á deriva a maior parte da noite. Con todo, podía albiscar as luces de Alcatraz, onde Ernest estaba recluído, e o pensamento da súa proximidade reconfortábame. Na alborada, grazas aos pescadores que se puxeron a remar, chegamos ás Illas Marin. Alí quedamos ocultos todo o día e á noite seguinte, impulsados pola marea e un vento fresco, cruzamos a Baía de San Pablo en dúas horas e remontamos o río Petaluma Creek.

Aí estaba a agardarme outro camarada con cabalos e puxémonos en camiño sen demora baixo a luz das estrelas. Ao norte divisábase a silueta do monte Sonoma, en dirección do cal cabalgabamos. Deixamos á nosa dereita a cidade vella do mesmo nome e subimos por unha foz que quedaba entre os pronunciados contrafortes da montaña. O camiño, que ao principio podía percorrerse en carromato convertíase nun camiño forestal, o camiño forestal convertíase nun camiño de vacas e o camiño de vacas íase reducindo e acababa onde os pastos das terras altas. Cruzamos a cabalo o cume do Monte Sonoma. Era a ruta máis segura. Non había ninguén aí para que reparase no noso paso.

A mañanciña sorprendeunos na parte setentrional do cumio, e na luz agrisada da alborada baixamos a través dun chaparral e metémonos dentro dunhas gargantas profundas onde maxestosas sequoias se erguían cara ao ceo. A temperatura era agradábel grazas á morna airexa dos últimos días de verán. Para min era unha paisaxe familiar e querida, e pronto convertinme en guía. O agocho era meu. Elixírao eu. Deixamos atrás varios obstáculos e cruzamos unha pradaría alta. Logo atravesamos unha lomba chea de carballos e baixamos a un prado máis pequeno. De novo subimos outra lomba, esta vez cabalgando ao abrigo de albedros de pólas cargadas de froitos vermellos e teixos dun vermello aínda máis intenso. Os primeiros raios de sol caíannos nas costas mentres subiamos. Unha bandada de paspallás levantou o voo cun grande estrépito de entre a matogueira. Un enorme coello atravesou o noso camiño con brincos rápidos e silenciosos como se fose un cervo. E logo un cervo de verdade, un macho de gran cornamenta, co pescozo e os flancos reflectindo os raios do sol, subiu a pinchos até a cima diante de nós e desapareceu nun instante.

Seguimos un anaco o rastro que deixara o veado, logo collemos outro camiño, que zigzagueaba costa abaixo até chegar ao carón dun grupo de sequoias nobres que se erguían arredor dun estanque con auga turbia a causa dos minerais que se filtraban desde a ladeira da montaña. Coñecía cada centímetro do camiño. Noutros tempos, un amigo meu, un escritor, fora o dono dos terreos; el tamén se fixera revolucionario, aínda que cun resultado máis desastroso que o meu, dado que desaparecera e ninguén sabía como nin onde achara a morte. Só el coñecía o agocho secreto a onde agora me dirixía. Mercárao pola súa beleza e pagara unha bonita suma por el, para o desagrado dos granxeiros locais. Encantáballe contarme como estes, cada vez que lles mencionaba o prezo, meneaban a testa con tristura e logo, despois dunha operación aritmética mental, espetaban: «mais se non vai gañar con el nin un seis por cen do prezo».

Non obstante, agora estaba morto e tampouco os seus fillos podían herdar a granxa. Pertencía ao señor Wickson que posuía todas as ladeiras orientais e setentrionais do monte Sonoma, desde a propiedade dos Spreckels até a liña divisoria de Bennet Valley. Fundara alí un magnífico parque de veados onde, no espazo de miles de acres de praderías en suave declive, de claros e de gargantas, os cervos corrían nunha liberdade case comparábel á do estado salvaxe. Expulsaran os antigos donos do terreo. Tamén derrubaran un asilo estatal para enfermos mentais para lles faceren sitio aos cervos.

Para colmo, a cabana de caza do señor Wickson quedaba tan só a un cuarto de milla do meu refuxio. Porén, lonxe de ser un perigo, máis ben formaba un garante de seguridade. Abeirabámonos baixo a mesma éxida dun dos oligarcas menores. Esta situación afastaba toda sospeita. O último recuncho do mundo onde aos espías do Talón de Ferro se lles ocorrería buscarme a min ou a Ernest, cando estivese ceibe, era o parque de cervos de Wickson.

Atamos os nosos cabalos baixo as sequoias ao carón do estanque. Dun escondedoiro feito nun burato na parte de atrás dun tronco medio podre, o meu compañeiro sacou unha morea de cousas distintas: unha saqueta de fariña de cincuenta libras, latas de conserva de todas as clases, utensilios de cociña, mantas, unha lona impermeábel, libros e útiles para escribir, un feixe de cartas, un bidón de cinco galóns de combustíbel, unha estufa de petróleo e por último, o máis importante, un rolo de corda resistente. Tantas eran as provisións que farían falla varias viaxes para transportalas até ao refuxio.

Agora ben, o refuxio quedaba ben preto. Carguei o rolo da corda e interneime nun claro que en realidade era unha matogueira de arbustos e viñas enredadas, que entre dous pequenos outeiros, poboados de árbores, formaba como unha avenida. De súpeto, o claro terminou na beira fragosa dun curso de auga. Era un regato pequeno que se alimentaba de fontes que non secaban nin coas calores máis fortes do verán. Por todos os lados erguíanse altos outeiros arborados, había un grupo deles que semellaban lanzados aí por un xesto descoidado dun titán. Desprovistos do leito rochoso erguíanse do chan a centos de pés, compostos de terra volcánica vermella, a famosa terra dos viñedos de Sonoma. Entre estes outeiros o regato cavara a súa canle profunda e abrupta.

Chegamos ao regato como puidemos e, unha vez no seu leito, seguimos o seu curso río abaixo, talvez uns cen pés. Foi cando chegamos até o gran burato. Non había nada que advertise da súa existencia, nin tampouco se trataba dun burato no significado normal da palabra. Gabeábase entre silveiras e polas xestas e, ao final, achábase ao mesmo bordo do precipicio mirando abaixo a través dunha pantalla verde. Medía uns douscentos pés de ancho e de longo e máis ou menos a metade de fondo. Probabelmente debido a algunha clase de fallo cando se formaron os outeiros e seguramente por efecto dunha caprichosa erosión, a escavación producírase no curso dos séculos polo paso da auga. Non se vía terra núa en ningures. Todo estaba cuberto de vexetación desde os musgos chamados cabelos de virxe e fentos de follas douradas até as impoñentes sequoias e os abetos de Douglas. Estas grandes árbores incluso crecían das paredes do burato. Algúns tiñan unha inclinación até corenta e cinco grados aínda que a maioría se erguían directamente cara ao ceo desde as brandas e case perpendiculares paredes de terra.

Era un agocho ideal. Alí non ía ninguén, nin sequera os mozos da aldea de Glen Ellen. Se este burato se chegase a situar no fondo do barranco e medir unha ou varias millas de longo, tería sido moi coñecido. Agora ben, este non era un barranco. O regato, desde o seu nacemento até a súa desembocadura, non medía máis que cincocentos metros. A fonte, desde onde nacía, quedaba ao pé dunha pradería baixa, a uns trescentos metros río arriba desde o burato e onde o seu leito se volvía subterráneo. A cen metros río abaixo o regato afloraba de novo, desembocaba no río principal e seguía o seu curso a través dun terreo cheo de pequenos outeiros e vales, cuberta de vexetación.

O meu compañeiro atou un extremo da corda ao redor dunha árbore, o outro ao redor meu e baixoume até o fondo do burato. Cheguei nun tris e en pouco tempo el xa me carrexara e baixara todas aquelas provisións desde o escondedoiro da árbore. Recolleu a corda, agochouna e antes de partir, lanzoume unha alegre despedida.

Antes de continuar, quería dicir unhas palabras sobre este camarada, John Carlson, unha humilde figura da Revolución, un dos innumerábeis fieis que se agrupaban nas nosas filas. Traballaba para Wickson na corte das bestas, preto do seu pavillón de caza. De feito, os cabalos que usaramos para cruzar o Monte Sonoma, eran seus. Carlson levaba sendo o encargado do refuxio xa case vinte anos. Estou segura de que durante todo aquel tempo nunca se lle ocorreu nin un pensamento desleal. Non creo que nin soñara con traizoar a nosa confianza. Era tranquilo, imperturbábel, até o punto que daba ganas de preguntar se a Revolución en realidade lle significaba algo. E, porén, percibíase que un firme e serio amor á liberdade iluminaba aquela alma escura. Por un lado, incluso era bo que el non fose nada frívolo ou demasiado imaxinativo. Nunca perdía a calma. Sabía obedecer ordes e non estaba nin curioso nin lareto. Un día pregunteille como se explicaba que fose revolucionario.

―De mozo fun soldado ―foi a súa resposta―. Foi en Alemaña. Aí todos os mozos teñen que formar parte do exército. Así que entrei no exército. Había outro soldado, un mozo tamén. O seu pai era o que vós chamades un axitador e estaba no cárcere por crime de lesa maxestade, é dicir, o que vós denominades dicir a verdade respecto ao Emperador. E aquel mozo contoume moitas cousas sobre o pobo e sobre o traballo e sobre como os capitalistas roubaban ao pobo. Fíxome ver as cousas doutra maneira e desde aquela son socialista. O que falaba era moi xusto e bo e nunca me esquecín del. Cando vin a Estados Unidos púxenme en contacto cos socialistas. Fíxenme membro dunha sección (eran os tempos do Partido Socialista Laborista). Logo, cando tivo lugar o cisma, entrei no Partido Socialista local. Daquela traballaba en San Francisco, nunha corte de bestas onde alugaban cabalos. Aquilo foi antes do Gran Terremoto. Levo pagando a miña cota durante vinte e cinco anos. Pertenzo aínda ao Partido e estou a pagar a cota, aínda que agora non se pode falar del. Sempre pagarei a miña cota e, en canto chegue e a Confederación Cooperativa, aledareime unha chea.

Cando quedei soa, púxenme a preparar o almorzo na estufa de petróleo e ordenar a miña nova vivenda. Moitas veces, na alborada ou á noite despois de escurecer, Carlson viña ás agachadas até o refuxio onda min e traballaba un par de horas. Ao principio a miña casa constituíase por quela lona impermeábel. Logo montamos unha pequena tenda de campaña. E máis tarde, cando estivemos convencidos de que o sitio era completamente seguro, construímos unha pequena cabana. Quedaba completamente agochado da mirada de calquera que o puidese escudriñar desde o bordo de arriba do burato. A exuberante vexetación daquela guarida formaba un escudo natural. Ademais, a casa construíuse aproveitando a parede de terra perpendicular, e dentro da mesmo parede escarvamos dúas estancias pequenas, secas, ben ventiladas e apuntaladas con troncos resistentes. Oh, crédeme, tiñamos moitas comodidades. Cando máis adiante o terrorista alemán Biedenbach veu ocultarse ao noso agocho, instalounos un aparato que facía desaparecer o fume, un feito que nos permitiu, durante as noites de inverno, sentar ante unha crepitante fogueira de leña.

E aquí teño que falar a favor deste terrorista de alma tenra, cuxa actuación sen dúbida se interpretou dun xeito terribelmente equívoco e a quen se tratou máis inxustamente que a ningún outro revolucionario. O Camarada Biedenbach non traizoou á Causa. Tampouco foi executado polos seus camaradas, tal e como en xeral se supuxo. Foi un bulo que os monicreques da Oligarquía fixeron circular. O Camarada Biedenbach era moi distraído e tiña pouca memoria. Morreu dun tiro dun dos nosos vixilantes no refuxio subterráneo de Carmel porque non lembraba o noso contrasinal. Non foi máis que un erro lamentábel. É absolutamente falso que traizoase o seu grupo de combate. Nunca traballou pola Causa un home que fose máis leal ou máis fiel que el⁹⁸.

Aquel refuxio que escollín para nós leva agora ocupado case constantemente durante dezanove anos, e en todo ese tempo, cunha soa excepción, nunca un só estraño o descubriu. E aínda así non quedaba máis que a un cuarto de milla do pavillón de caza de Wickson e apenas a unha milla da aldea de Glen Ellen. Todas as mañás e todas as tardes ouvía chegar e partir o tren e puña o meu reloxo en hora polo pito da fábrica de ladrillos⁹⁹.

Capítulo 19
Transformación

―Tes que transformarte de novo ―escribíame Ernest―. Tes que deixar de existir. Tes que converterte nunha muller distinta, e non só na túa vestimenta senón tamén debaixo da roupa e no teu interior. Tes que transformarte de novo dun xeito que nin eu te recoñeza, nin á túa voz, nin aos teus xestos, nin á túa maneira de ser, nin ao teu porte, nin á túa forma de andar, todo.

Obedecín esta orde. Practiquei cada día durante horas para enterrar á Avis Everhard de outrora debaixo da pel doutra muller a quen podería chamar a miña segunda personalidade. Só un longo exercicio permitiu lograr semellantes resultados. Simplemente no detalle da entoación da voz ensaiaba case sen descanso, até que a voz da miña nova personaxe xa saía automaticamente. Asumir o rol automaticamente foi a condición imprescindíbel. Ía ter que facelo tan ben que até me enganaría a min mesma. Era como aprender un idioma novo, digamos o francés. Ao principio falas en francés dun xeito consciente, mediante un esforzo de vontade. O estudante pensa en inglés e tradúceo ao francés, ou ben le en francés pero tradúceo ao inglés antes de que o poida entender. Logo, máis tarde, cando xa ten máis coñecementos, o esforzo convértese en algo automático e o estudante le escribe e pensa en francés, sen que se teña que recorrer ao inglés para nada.

E pasou o mesmo cos nosos disfraces. Era necesario ensaiar para que os nosos papeis artificiais se convertesen en reais até que se convertesen en nós mesmos, requiríase un atento e firme exercicio da vontade. Naturalmente, ao principio, andabamos probando e equivocabámonos a miúdo. Estabamos a crear unha arte nova e tiñamos moito por descubrir. Mais estábase a traballar duro por todos os lados, xurdían novos mestres e foise xuntando unha chea de trucos e recursos. Logo reunímolos nunha especie de manual que pasaba dunha man a outra e formaba parte do programa de estudos da escola da Revolución¹⁰⁰.

Foi entón cando desapareceu o meu pai. As súas cartas, que sempre me chegaban con regularidade, deixaron de vir. Non se lle viu máis na nosa vivenda de Pell Street. Os nosos camaradas buscárono por todas as partes. A través do noso servizo secreto rexistramos todos os cárceres que había no país. Con todo, non quedaba rastro del, foi como se a terra o tragase, e até o día de hoxe non se sabe nada do seu destino¹⁰¹.

Pasei seis meses solitarios no refuxio, agora ben, non foron meses sen actividade. A nosa organización progresaba a pasos xigantescos, e sempre había unha chea de traballo amoreado agardando a que alguén o fixese. Ernest e os demais lideres decidían desde as seus prisións o que había que facer; e a nós, que estabamos fóra, quedounos cumprir as súas ordes. Existía unha organización para pasar propaganda de boca en boca; outra que albergaba o noso sistema de espías cunha chea de ramificacións; as nosas imprentas clandestinas; e mais o noso «ferrocarril clandestino», tal como lle chamabamos á comunicación interna que conseguiramos estabelecer entre todos os innumerábeis refuxios que tiñamos e a procura de agochos novos onde faltase un elo intermedio na cadea que atravesaba todo o país.

Así que o traballo nunca acababa. Despois de seis meses, a chegada de dous camaradas interrompeu a miña soidade. Eran dúas mozas, almas valentes e amantes apaixonadas da liberdade: Lora Peterson, que desapareceu en 1922, e Kate Bierce que máis tarde casou con Du Bois¹⁰² e que aínda segue con nós, agardando polo albor do día de mañá que anuncie unha nova era.

Chegaron traendo con elas unha mestura de excitación, perigo e morte repentina. Entre os tripulantes do barco pesqueiro no cal cruzaran a Baía de San Pablo, houbera un espía. Aquel monicreque do Talón do Ferro lograra facerse pasar por un revolucionario e penetrar ben fondo nos segredos da nosa organización. Sen dúbida algunha, estaba sobre a miña pista, xa que había moito que nos informaramos de que a miña desaparición fora causa dunha preocupación seria para o servizo secreto da Oligarquía. Por sorte, tal como o probaron os acontecementos seguintes, non chegara a divulgar o resultado das súas pescudas a ninguén. Evidentemente atrasara o seu informe, preferindo agardar coa esperanza de levar o asunto a un feliz termo descubrindo o meu agocho e capturándome. A súa información morreu con el. Baixo un pretexto calquera, despois de que as raparigas desembarcaran en Petaluma Creek e subiran ao cabalo, o espía conseguiu saír do barco.

Durante a subida ao Monte Sonoma, John Carlson deixou que o seu cabalo en solitario guiase ás raparigas, e el mesmo volveu sobre os seus pasos a pé. Sospeitaba algo. Capturou ao espía e, sobre o que pasou logo, deunos unha explicación clara.

―Despacheino ―foi a súa explicación, que non deixaba lugar a dúbidas―. Despacheino ―repetiu―, mentres un sombrío resplandor lle iluminaba os ollos e as súas enormes mans, deformadas polo traballo, se abrían e fechaban dun xeito elocuente―. Non soltou nin un pío. Agocheino e esta noite volvo alí e entérroo ben profundo.

Daquela estaba abraiada ante a miña propia metamorfose. Por veces semellábame imposíbel tanto que algún día vivise unha vida tranquila e apracíbel nunha cidade universitaria, como que me convertese nunha revolucionaria, inmune ás escenas de violencia e de morte. Unha das dúas cousas non podía ser verdade. Unha era real, a outra un soño, agora ben, cal era cal? Acaso esta vida que estaba a vivir agora como revolucionaria, agochada nun burato, non era un pesadelo? Ou acaso era unha revolucionaria que en algures, por algunha razón, soñara que nunha existencia anterior vivira en Berkeley e nunca coñecera nada máis excitante na vida que o té e o baile, as reunións polémicas da sociedade e as salas de conferencia. Despois de todo, sempre chegaba á conclusión de que debía ser algo que experimentabamos todos os que nos uniamos debaixo da bandeira vermella da fraternidade do home.

Moitas veces aínda lembraba os personaxes daqueloutra vida, e o máis curioso era que de cando en vez aparecían e volvían a desaparecer na miña nova vida. Tal era o caso do bispo Morehouse. Buscámolo en van despois de que xa tivésemos a nosa organización ben en marcha. Cambiárano dun asilo a outro. Seguimos o seu rastro desde o psiquiátrico público de Napa ao de Stockton, e desde aí a un chamado Agnews, no val de Santa Clara, e aí o rastro esvaeceuse. Non existía unha partida de defunción que testemuñase que falecese. Dunha maneira ou outra, tiña que ter fuxido. Non podía nin imaxinar en que terríbeis circunstancias o volvería ver, tiven unha fugaz visión del no remuíño da carnizaría da Comuna de Chicago.

A Jackson, o home que perdera o seu brazo nas fiandeiras Sierra e quen fora o causante de que eu mesma me convertese en revolucionaria, nunca o volvín ver, porén, todos sabiamos o que fixera antes de morrer. Non se uniu en ningún momento aos revolucionarios. Amargado polo seu destino, remoendo na mente as inxustizas que neste mundo lle tocaran, converteuse en anarquista, mais non nun anarquista filósofo senón nun simple animal, tolo de ira e de desexo de vinganza. E ben que se vingou. Unha noite, mentres todo o mundo durmía, burlou aos gardas e fixo estoupar o palacio de Pertonwaithe en mil anacos. Non se salvou nin unha alma, nin sequera os gardas. E na prisión, mentres estaba a agardar polo xuízo, o autor do desastre aforcouse coas súas mantas.

Os destinos dos doutores Hammerfield e Ballingford foron moi diferentes ao de Jackson. Foran fieis á súa procedencia e, polo tanto, recompensados con pazos episcopais onde vivían en paz co mundo. Os dous fixéronse defensores da Oligarquía. Os dous están gordos como bechos. O doutor Hammerfield, explicoume Ernest un día, conseguiu modificar as súas teorías metafísicas co resultado de que ao final Deus seica lle consente ao Talón de Ferro a súa actuación; ademais, a súa teoría agora resalta máis a adoración da beleza e practicamente reduce a unha pantasma invisíbel o gasoso vertebrado descrito por Haeckel. A diferencia entre o doutor Hammerfield e o doutor Ballingford reside no feito de que este último concibe o Deus dos oligarcas un pouco máis gasoso e un pouco menos vertebrado.

Peter Donelly, o capataz crebafolgas das Fiandeiras Sierra, con quen falei cando andaba a investigar o caso de Jackson, deparounos unha sorpresa a todos. En 1918 asistía a unha xuntanza dos Frisco Reds («Os vermellos de San Francisco»). De todos os nosos grupos de combate, este era o máis formidábel, o máis feroz e o que menos piedade tiña. En realidade non formaba parte da nosa organización. Os seus membros eran uns fanáticos, uns tolos de remate. Nós non nos atreviamos a fomentar ese tipo de comportamento. Porén, aínda que non fosen dos nosos, levabámonos ben con eles. O asunto que aquela noite me levara onda eles fora de máxima importancia. Eu, soa no medio daquel grupo de homes, era a única persoa coa cara descuberta. Unha vez arranxado o asunto en cuestión, acompañoume un deles até a porta. Acendeu un misto no escuro corredor e, aguantándoo en fronte a súa faciana, levantou a máscara. Por un intre, fitei as faccións apaixonadas de Peter Donelly. Logo o misto apagouse.

―Só quería que soubese que era eu ―dixo na escuridade―. Lémbrase de Dallas, o capataz?

Deseguida recordei o capataz da cara de raposo das Fiandeira Sierra e acenei coa cabeza.

―Pois mire, o primeiro que fixen foi despachalo ―dixo Donelly fachendoso―. Despois xunteime cos Reds estes.

―Mais como chegou a parar aquí? E a súa muller e os seus rapaces, que hai deles?

―Están todos mortos ―contestou―. Por iso... Non... ―continuou axiña―, isto non che é un desquite pola morte delas, diso nada. Morreron tranquilos nas súas camas, de enfermidade, sabe, un día un, outro día outro. Mentres vivían, eu tiña as mans atadas. E agora que xa non están, voume vingar da miña maldita existencia. Antes eu era Peter Donnelly, o capataz crebafolgas. Mais esta noite sonche o número 27 dos Frisco Reds. Veña xa, vouna sacar de aquí.

Máis tarde ouvín falar del de novo. Á súa maneira contara a verdade, cando dixo que a súa familia morrera. Porén quedaba un dos rapaces, Timothy, mais a este o seu pai o consideraba morto porque se enrolara nos Mercenarios¹⁰³ do Talón de Ferro. Cada membro dos Frisco Reds se comprometía baixo xuramento a levar a cabo doce execucións durante o ano. O castigo por non cumprir o cometido era a morte. O membro que non completaba o seu número tiña que se suicidar. As execucións non se realizaban ao chou. Este grupo de tolos reuníase con frecuencia e pronunciaba sentencias contra os membros e servidores da Oligarquía. Logo rifaban as execucións entre eles.

En realidade, o asunto que esa noite me levara a participar na xuntanza era precisamente un xuízo daqueles. Un dos nosos camaradas que durante anos se conseguira manter como administrativo na oficina local do servizo secreto do Talón de Ferro, caera baixo sospeita dos Frisco Reds e queríano xulgar. Naturalmente, non estaba presente e, naturalmente, os seus xuíces non sabían que el era un dos nosos homes. O meu cometido fora presentar testemuño da súa identidade e da súa fidelidade. Quererán saber como foi que nos decatamos do asunto. Foi moi sinxelo: un dos nosos axentes secretos era membro dos Frisco Reds. Para nós era necesario vixiar tanto os amigos como os inimigos, e este grupo de fanáticos era demasiado importante para que escapase da nosa vixilancia.

Mais volvamos a Peter Donally e ao seu fillo. Para o pai íalle ben todo até o día que no lote de execucións que lle tocara achara o nome de Timothy Donelly. Foi daquela cando se lle espertou o seu sentimento de familia que antes até tan alto grao posuíra. Para salvar ao seu fillo traizoou aos seus camaradas. Os seus plans foron parcialmente abortados, con todo, unha ducia de membros dos Frisco Reds foron executados e o grupo resultou case aniquilado. Como represalia, os sobreviventes impuxéronlle o castigo de morte que merecía pola súa traizón.

Timothy Donelly tampouco durou moito. Os Frisco Reds comprometéronse baixo xuramento a levar a cabo a súa execución. O Talón de Ferro fixo todo o posíbel para salvalo. Trasladárono dunha parte do país a outra. Tres Reds perderon a vida en intentos frustrados para apresalo. O grupo estaba composto só de homes. Ao final recorreron á unha muller, a unha camarada nosa, que non era outra que Anna Roylston. O noso círulco íntimo prohibiulle aceptar a misión; agora ben, ela sempre fora algo rebelde e pouco disciplinada. Ademais tiña moito carácter e facíase querer e nunca conseguimos que obedecese ordes. Era unha persoa á parte e non se adaptaba ao modelo imposto polos revolucionarios.

A pesar da nosa negativa de que Royston cometese o acto, ela persistiu en querelo cumprir. Era unha muller fascinante. Un xesto seu bastaba para que un home se achegase. Rompeu os corazóns dunha recua dos nosos camaradas e prendeu unha recua doutros e atraeunos á nosa organización. Aínda así, testana, negábase a casar. Quería moitísimo aos rapaces mais sostiña que se tivese un cativo, este apartaríaa da Causa, e era a Causa á cal consagrara a súa vida.

Gañar o corazón de Timothy Donelly era coser e cantar para Anna Roylston. Non tiña remorsos, xa que xusto aqueles días tivo lugar o Masacre de Nashville, onde os Mercenarios, ás ordes de Donelly asasinaron literalmente oitocentos tecedores daquela cidade. Con todo, ela non matou a Donelly. Entregouno como prisioneiro aos Frisco Reads. Isto ocorreu tan só hai un ano e desde aquela foi bautizada de novo. En todas as partes os revolucionarios chámana a «Virxe Vermella»¹⁰⁴.

O coronel Ingram e o coronel Van Gilbert son dúas figuras familiares máis, con quen máis tarde me ía topar. O coronel Ingram escalou alto dentro da Oligarquía e foi nomeado embaixador en Alemaña. O proletariado en ambos os dous países detestábao cordialmente. Atopeime con el en Berlín cando, en calidade de espía internacional acreditada polo Talón de Ferro, me recibiu e me prestou unha axuda preciosa. Por certo, que o saibades, no meu dobre papel cheguei a manexar unha chea de cousas de certa importancia para a Revolución.

O coronel Van Gilbert fíxose coñecido como «Van Gilbert o Rabudo». A súa obra máis importante foi a redacción dun novo código, despois dos acontecementos da Comuna de Chicago. Pero antes diso, por ser xuíz de tribunal, recibira merecidamente unha sentencia de morte, pola súa maldade demoníaca. Eu fun unha das persoas que o xulgaron e o condenaron. Anna Roylston levou a cabo a execución.

Outra figura máis xorde da miña antiga vida: o avogado de Jackson. Este señor, Joseph Hurd era de verdade a última persoa que agardaba ver. Foi un encontro estraño. Unha noite, moi tarde, dous anos despois da Comuna de Chicago, Ernest e mais eu chegamos xuntos ao refuxio do Benton Harbor, na beira do lago Michigan, na costa de enfronte a Chicago. Chegamos xusto cando acababa de terminarse o xuízo dun espía. Pronunciárase unha sentencia de morte e levaban ao condenado. Chegamos nese preciso momento. Nun intre, o pobre home ceibárase dos seus captadores e botárase aos meus pés apertándome fortemente pola altura dos meus xeonllos, mentres que desesperadamente imploraba pola miña piedade. Cando ergueu a súa faciana agoniante e mirou para min, recoñecín a Joseph Hurd. De cantas cousas terríbeis vira, ningunha me conmovera tanto como este home desesperado suplicando misericordia. Aferrábase á vida. Foi deplorábel. Non me quería soltar, a pesar das mans dunha ducia de camaradas. E cando, por fin, o levaron a berregar e a rastro polo chan, derrubeime esvaecida. É máis doado ver como morre un home valente que ouvir como un covarde suplica pola súa vida¹⁰⁵.

Capítulo 20
Un oligarca perdido

Cos recordos da miña vida anterior adiantei os acontecementos e falei xa da miña vida de agora. A evasión en masa de prisioneiros non ocorreu até ben entrado 1915. Por moi complicado que fose, levouse a cabo sen problemas e o seu encomiábel éxito foi para nós un estímulo no noso traballo. Desde Cuba até California, desde innumerábeis cárceres, desde prisións militares e desde fortalezas, nunha soa noite liberamos cincuenta e un dos nosos cincuenta e dous congresistas e tamén a máis de trescentos dirixentes. Non obtivemos nin o menor fracaso. Non só conseguiron fuxir senón que cada un deles chegou até o seu refuxio tal e como fora planeado. O único camarada congresista que non conseguimos liberar foi Arthur Simpson, que xa morrera con anterioridade en Cabanas despois de ser cruelmente torturado.

Os dezaoito meses seguintes foron talvez os máis felices da miña vida con Ernest. Durante ese tempo non nos separamos nunca. Máis tarde, cando volvemos ao mundo, tivemos que separarnos a miúdo. Aquela noite agardaba pola chegada de Ernest cunha impaciencia comparábel á que sinto agora cando agardo a que estale a inminente revolución. Non o vira en moitísimo tempo e o simple pensamento de que un erro ou un problema calquera nos nosos plans o podería reter prisioneiro na súa illa, case me volvía tola. As horas semellaban séculos. Estaba soa. Biedenbach e os tres mozos, agochados no noso refuxio saíran ao bosque, armados até os dentes e preparados para calquera eventualidade. Abofé que aquela noite practicamente case ninguén estaba dentro dos refuxios.

Xusto cando comezaba a raiar a alborada, ouvín o sinal desde arriba e contestei. Na escuridade por pouco lle dou unha aperta a Biedenbach, que baixou primeiro, un segundo despois xa estiven nos brazos de Ernest. E nese preciso intre decateime de que tan drásticas fora a miña transformación pois tiven que forzarme para poder ser a Avis Everhard de antes, cos mesmos xestos e sorrisos, frases e entoacións da voz. Tan só grazas a un esforzo enorme conseguín facer prevalecer a miña identidade de antes. Tan fundamental se convertera a nova personalidade que creara que simplemente non me podía permitir que esquecese o meu novo rol nin por un intre.

Unha vez dentro da pequena cabana, distinguín o rostro de Ernest. Á parte da palidez debida ao encerro, non cambiara nada, ou polo menos non moito. Era o mesmo de sempre, meu marido, meu amante e meu heroe. Con todo, existía un certo ascetismo que lle facía semellar máis longas as liñas da súa faciana. Agora ben, non lle sentaba mal, xa que até lle parecía engadir certa dose de refinamento e nobreza a aquel exceso de vitalidade desenfreada que sempre caracterizaran os seus trazos. Se cadra, estaba un pouco máis serio que antes mais, con todo, nos seus ollos aínda escintilaba o riso de sempre. Baixara vinte libras, pero fisicamente estaba en perfecta forma. Seguira facendo exercicio durante todo o tempo que estivera preso e tiña os músculos de ferro. En realidade, estaba en mellores condicións físicas que cando entrara no cárcere. Pasaron horas antes de que a súa cabeza descansase sobre a almofada e el durmise nos meus brazos. Quen non podía durmir era eu. Era demasiado feliz e non compartira nin as fatigas da súa evasión nin a carreira a cabalo.

Mentres Ernest durmía, cambieime de roupa, peiteeime dun xeito distinto e volvín ao meu novo rol adquirido. Logo, cando Biedenbach e os outros camaradas espertaron, axudáronme a organizar un pequeno complot. Todo estaba preparado e estabamos na estancia da cova que servía de cociña e de comedor, cando Ernest abriu a porta e entrou. Nese intre Biedenbach dirixiuse a min e chamoume Mary, e eu vireime para lle contestar. Logo ollei a Ernest coa curiosidade que calquera camarada nova adoita demostrar ao ver por vez primeira un heroe tan destacado da Revolución. Agora ben, a mirada de Ernest apenas se pousou en min e seguía a escrutar a estancia de cabo a rabo. Acto seguido funlle presentado baixo o nome de Mary Holmes.

Para completar a decepción, puxemos na mesa un prato de sobra e, cando sentamos a comer, deixamos unha cadeira baleira. Dábanme ganas de aturuxar do contenta que estaba cando me decatei do nervioso e impaciente que Ernest se estaba a pór. Á fin, el non aguantou máis.

―Onde está a miña muller? ―demandou.

―Creo que está a durmir aínda ―respondín.

Era o momento crucial. Porén, non me recoñecía a voz, non lle soaba nada familiar. Seguimos comendo. Falei moito, entusiasmada, dun xeito no cal supostamente tería falado unha admiradora dun heroe, e estaba claro que o meu heroe era el. Exaltada e devota, antes de que el me adiviñase a intención, boteille os brazos no pescozo e biqueino nos beizos. Apartoume violentamente e ollou ao seu redor irritado e perplexo. Os catro homes botáronse a rir ás gargalladas e confesámoslle o noso engano. Ao principio non o cría. Escrutoume de pés á cabeza e quedou medio convencido, logo sacudiu a testa e de novo non o quería crer. Non me aceptou como a súa esposa real e verdadeira até que me convertín na Avis Everhard de antes e murmureille no ouvido segredos que ninguén, á parte de nós os dous, podía coñecer.

Máis tarde, ese mesmo día, tomoume entre os seus brazos ben avergoñado e con reivindicacións case polígamas.

―Ti es a miña Avis ―dixo― e tamén es outra. Ti es dúas mulleres á vez, así que es o meu harén, non é así? Sexa como for, agora estamos a salvo. Se nos resulta perigoso vivir aquí en Estados Unidos, xa estou cualificado para solicitar a nacionalidade turca¹⁰⁶.

A vida no refuxio fíxoseme moi feliz. É verdade, traballabamos moito e longas horas, mais traballabamos xuntos. Tivémonos o un a outro durante dezaoito preciosos meses e non nos sentiamos sós, xa que sempre había dirixentes e camaradas que ían e viñan, voces estrañas do inferno da intriga e revolución que traían novas aínda máis estrañas sobre conflitos e loitas de toda a nosa fronte da batalla. E houbo cousas divertidas e entrañábeis. Non só eramos uns sombríos conspiradores. Traballabamos duro e sufriamos moito, enchiamos os ocos que quedaban baleiros nas nosas filas e continuabamos a loita e, no medio do todo o traballo e dos golpes que nos preparaba a vida e a morte, aínda atopabamos tempo para rir e amar. Entre nós había artistas, científicos, sabios, músicos e poetas, e naquel burato na terra florecía unha cultura máis nobre e máis refinada que no interior dos palacios dos oligarcas nas cidades-marabilla¹⁰⁷.

Tampouco tiñamos por que estar recluídos dentro do refuxio. De noite moitas veces percorriamos a cabalo as montañas para facer exercicio, e os cabalos eran de Wickson. Se el chegase a saber a cantos revolucionarios transportaron os seus cabalos! Até organizabamos pícnics en lugares recónditos que coñeciamos, onde pasabamos o día enteiro, aos que chegabamos antes da alborada e dos que volviamos despois do solpor. Aproveitamos e consumimos tamén a nata e a manteiga¹⁰⁸ da granxa de Wickson e a Ernest non lle importaba matar algún que outro paspallás ou coello nas súas terras, de cando en vez incluso un cervo.

O refuxio era realmente seguro. Comentara antes que só o descubriron nunca ocasión, e iso lévame a clarexar o misterio da desaparición dun dos fillos de Wickson. Agora que está morto, podo falar con liberdade. No fondo do gran burato había un recuncho onde daba o sol durante varias horas e o cal era imposíbel de albiscar visto desde arriba. Estenderamos aí uns cantos sacos de area que carrexaramos desde o río, así que o sitio estaba seco e gardaba unha temperatura agradábel, ideal para tomar o sol. Daquela, aí estaba eu un día pola tarde, amodorrada, adormecendo cunha obra de Mendenhall¹⁰⁹ na man. Sentíame tan cómoda e segura que nin a súa ardente poesía me conseguiu manter esperta.

Devolveume á realidade un terrón que caeu aos meus pes. Logo ouvín desde arriba un ruído como se alguén se estivese a abrir paso entre a maleza. De pronto, un mozo, tras un longo esvarón pola parede da terra que se derrubaba ao seu paso, aterrou xusto diante de min. Era Philip Wickson, aínda que daquela non o sabía. Olloume serenamente e ceibou polo baixo un asubío de sorpresa.

―Vaia ―exclamou. Deseguida, xa coa gorra na man, dixo―: descúlpeme señora. Non esperaba atopar a ninguén por aquí.

Eu non estaba tan serena como el. Era aínda novata en canto á conduta en circunstancias extremas. Máis tarde, cando xa era unha espía internacional, supoño que me portaría dun xeito menos patético. Así que me puxen de pé como puiden e ceibei ao ar un berro de alarma.

―Que lle pasa? ―preguntoume e escudriñoume con curiosidade―. Por que berra?

Era evidente que non contaba con atoparse connosco cando esvarou polo barranco abaixo. Comprobeino con alivio.

―Por que pensa que berrei? ―repliqueille. Daquela era realmente patética.

―Non o sei ―contestou, sacudindo a cabeza―. Talvez se tivese amigos por aquí. De todos os xeitos, tenme que explicar unhas cantas cousas. Isto non me gusta nada. Está nunha propiedade privada sen permiso. Estas terras perténcenlle ao meu pai e...

Naquel intre, Biedenbach, sempre amábel e cortés, díxolle desde detrás, polo baixo:

―Arriba as mans, meu señoriño!

O Wickson júnior levantou primeiro as mans e logo virou para fitar a Biedenbach, que lle apuntaba cun rifle automático 30-30. Wickson seguía imperturbábel.

―Manda carallo ―exclamou―, un niño de revolucionarios, de certo un verdadeiro avespeiro polo que vexo. Ben, aquí non ides quedar por moito tempo, podedes estar seguros.

―Vaia, semella que vai ser vostede quen quede aquí, e o tempo suficiente para que cambie de parecer. Entrementres, veña comigo por favor, vamos para dentro.

―Para dentro? ―o mozo non saía do seu abraio―. Mais que é o que tendes aquí, acaso unha catacumba? Teño ouvido falar desas cousas.

―Pois entre e mire ―respondeu Biedenbach co seu ton de voz adorábel.

―Mais isto non é legal ―protestou.

―Segundo as súas leis, non ―replicou o terrorista con énfase―, pero segundo as nosas, si. Vostede fágase á idea de que está nun mundo diferente ao de opresión e brutalidade onde antano vivía.

―Non estou moi de acordo con vostede niso ―murmurou Wickson polo baixo.

―Entón, quede aquí connosco e discutimos o asunto.

O mozo botouse a rir e entrou na casa tras o home que o capturara. Foi conducido até a estancia interior das dúas cavadas dentro da terra e un dos nosos camaradas máis novos encargouse da súa vixilancia, mentres debatíamos o asunto na cociña.

Biedenbach, cos ollos cheos de bágoas, sostivo que Wickson debía morrer e quedou notabelmente aliviado cando a maioría votou en contra da súa horríbel proposición. Por outra parte, non podíamos nin soñar con deixar libre ao pequeno oligarca.

―Vouvos dicir o que faremos ―comentou Ernest―. Terémolo aquí e educarémolo un pouco.

―En tal caso, solicito o privilexio de ilustralo en cuestións de xurisprudencia ―berrou Biedenbach.

Deste xeito chegamos todos rindo a un acordo: teriamos como prisioneiro a Philip Wickson e ensinariámoslle os nosos valores éticos e sociolóxicos. Mais antes de nada había algo que facer. Había que borrar todo rastro que quedara tras a entrada do pequeno oligarca. No chan había marcas que deixara ao caer abaixo pola parede do burato que ao seu paso se derrubara. Esta tarefa tocoulle a Biedenbach e, pendurado dunha corda, traballou habilmente durante o resto do día até que non quedou rastro algún. Borráronse tamén todas as pegadas arriba, desde o bordo do burato até a garganta. Logo, co luscofusco, chegou John Carlson que pediu que lle désemos os zapatos de Wickson.

O mozo non quería entregar os seus zapatos e mostrouse case disposto a pelexar por eles, até que probou a forza das mans de ferrador de Ernest. Máis tarde Carlson queixaríase das numerosas bochas e esfoladuras que lle causaran os zapatos, demasiado pequenos para el, así e todo logrou levar a cabo un traballo excelente con eles. Calzounos no punto a partir de onde se borraron as pegadas do mozo e colleu rumbo á esquerda. Camiñou millas enteiras, arrodeou outeiros, cruzou cumes, percorreu gargantas e ao final fixo desaparecer o rastro na auga corrente dun río. Aí descalzouse, seguiu aínda polo leito do río un bo treito e, ao final, púxose os seus propios zapatos. Unha semana máis tarde Wickson recuperou o seu calzado.

Aquela noite ceibaron os sabuxos e no refuxio ninguén durmiu. Ao día seguinte, unha vez tras outra baixaban ladrando até a garganta, xiraron bruscamente á esquerda tras o falso rastro que Carlson lles deixara e logo desapareceron en gargantas máis afastadas monte arriba, volvéndose os ladridos pouco a pouco en imperceptíbeis para o ouvido. E, entrementres, os nosos homes agardaban no refuxio coas armas na man. Tiñan revólveres e rifles automáticos, e non falemos dunha media ducia de máquinas infernais que Biedenbach fabricara. Non se podía nin imaxinar a sorpresa que tería levado un grupo de rescate en caso de se aventurar a baixar até o noso agocho.

Acabo de revelar a verdade sobre a desaparición de Philip Wickson, oligarca antes e, máis tarde, camarada revolucionario. Daquela por fin convertémolo. Posuía unha mente fresca e moldeábel e era san por natureza. Varios meses máis tarde fixémolo cruzar, cabalgando nun dos cabalos do seu pai, as montañas de Sonoma até o río Petaluma, onde embarcou nun pequeno bote pesqueiro. En etapas curtas, doadas de percorrer, fómolo pasando clandestinamente polo noso «ferrocarril secreto» até o refuxio de Carmel.

Alí quedou durante oito meses, ao cabo dos cales, por dúas razóns, xa non nos quería abandonar. Unha das razóns foi que namorara de Anna Roylstone e outra que se convertera nun revolucionario. Tan só despois de que se convencese das poucas esperanzas que tiña de levar a un feliz termo a súa aventura amorosa con Anna Roylston, fixo o que lle rogáramos e volveu onda o seu pai. Desempeñando o papel dun oligarca até a súa morte, era en realidade un dos nosos máis valiosos axentes. Cantas veces ten o Talón de Ferro quedado perplexo debido ao fracaso dos seus plans e operacións dirixidas contra nós. Entenderíao se chegase a saber que cantidade dos seus propios membros eran os nosos axentes! O Wickson júnior nunca fraqueou na súa lealdade á Causa. En realidade, mesmo a súa morte foi consecuencia da súa devoción ao deber. Durante un gran temporal en 1927, mentres participaba nunha xuntanza cos nosos dirixentes, colleu unha pneumonía por culpa da cal faleceu¹¹⁰.

Capítulo 21
O bramar da besta abismal

Durante a nosa prolongada estancia no refuxio estabamos perfectamente ao tanto de canto ocorría no mundo exterior e apreciabamos con claridade a forza da Oligarquía, contra a que librabamos a loita. Desde o cambio incesante xurdían novas institucións cada vez máis claras e con aparencia e características de permanencia. Por moi complicada que fose a tarefa, os oligarcas conseguiran crear unha máquina gobernamental que funcionaba, a pesar de todos os nosos esforzos para dificultar o seu funcionamento.

Esta era unha sorpresa para a maioría dos revolucionarios. Non o concibiran posíbel. A pesar de todo, a actividade no país continuaba. Os que traballaban nas minas e nos campos ineludibelmente non eran máis que escravos. Respecto ás industrias vitais, todas prosperaban. Mantíñanse contentos aos membros das grandes castas obreiras e traballaban de boa gana. Por primeira vez nas súas vidas coñecían a paz industrial. Xa non tiñan por que preocuparse polas horas reducidas, folgas, feches de talleres ou etiquetas dos sindicatos. Vivían en casas máis confortábeis e nas súas propias cidades encantadoras, encantadoras comparadas coas barriadas pobres e os guetos de antano. Comían mellor, traballaban menos, tiñan máis días libres e podían gozar de máis cantidade e variedade de praceres e de lecer. En canto aos seus irmás e irmáns menos afortunados, os traballadores desfavorecidos, o pobo condenado ao abismo, non lles importaban para nada. Era o albor dunha nova era, a era do egoísmo da Humanidade. Porén, non era exactamente a verdade. Tiñamos axentes infiltrados dentro das castas laborais, homes que vían que tras a necesidade dunha panza chea se albiscaba a radiante figura da liberdade e da fraternidade.

Outra institución que collera forma e estaba a funcionar moi ben eran os Mercenarios. Este organismo militar tiña a súa orixe no exército regular e contaba cun millón de homes, á parte das forzas coloniais. Os mercenarios eran unha raza aparte. Vivían nas súas propias cidades que gozaban dunha autonomía case completa e tiñan unha multitude de privilexios. Consumían unha gran parte da molesta excedencia. Estaban a piques de perder todo contacto co resto da xente, cousa que tamén supuña a perda da solidariedade, de aí que desenvolvesen os seu propios principios morais e a súa consciencia. E, non obstante, tiñamos miles de axentes nosos entre as súas filas¹¹¹.

A oligarquía mesma desenvolveuse dun xeito notábel e, hai que confesalo, inesperado. Como clase fíxose máis disciplinada. Cada membro tiña a súa tarefa asignada no mundo e estaba obrigado a levala a cabo. Xa non existían mozos ociosos e ricos. A súa forza era empregada para consolidar a da oligarquía. Servían como líderes das tropas e como lugartenentes e capitáns da industria. Facían carreiras en ciencias aplicadas e moitos deles chegaron a ser enxeñeiros de renome. Entraban nas numerosas administracións do goberno, ocupaban empregos nas posesións coloniais e decenas de miles deles foron recibidos en diferentes servizos secretos. Facían aprendizaxe, se se me permite esta expresión, coa ensinanza, a arte, a igrexa, a ciencia e a literatura; e en todas esas ramas desempeñaban un importante labor para moldear o xeito de pensar da nación e así facilitar a perpetuidade da oligarquía.

Eles foron inculcados e, á súa vez, inculcáronlles aos outros que a súa maneira de proceder era a correcta. Asimilaban o ideario aristocrático desde o mesmo momento no que, de cativos, comezaban a recibir impresións do mundo exterior. Tiñan impreso o ideario aristocrático en cada fibra do seu ser até que se converteu na súa carne e nos seus ósos. Víanse a si mesmos como domadores de animais salvaxes, amos de bestas. Desde debaixo dos seu pés elevábanse sempre murmurios subterráneos de revolución. No medio deles axexaba sempre a morte violenta; as bombas, os coitelos e as balas foron considerados como caninos daquela fera bramante do abismo que estaban obrigados a dominar para que a Humanidade persistise. Eran os salvadores da Humanidade e considerábanse coma traballadores heroicos que se sacrificaban polo ben supremo.

Os oligarcas, como clase, estaban convencidos de que eran eles e só eles os que sostiñan a civilización. Crían que se algún día se debilitasen, a besta grande os enguliría coa súa enorme boca cavernosa e viscosa a eles e a todo o que había de bonito, marabilloso, ledo e bo no mundo. Sen eles, reinaría a anarquía e a Humanidade retrocedería até a noite primitiva desde a que con tanto esforzo emerxera. A horríbel imaxe da anarquía foi sempre posta diante dos ollos dos seus fillos, até que estes, obsesionados por este temor fomentado, puxérona tamén diante dos ollos dos seus descendentes. Esta era a besta que había que esmagar e o deber supremo dun aristócrata era facelo. En resumo, tan só eles, mediante o seu esforzo e sacrificio incesante, mantíñanse entre a débil Humanidade e a besta voraz; iso crían e críano con firmeza.

Non podo insistir bastante sobre esta convicción da rectitude moral común a toda a clase oligarca. Este convencemento ten sido a forza principal do Talón de Ferro e moitos camaradas tardaron demasiado en comprendelo ou non o quixeron comprender. Moitos deles atribuían a forza do Talón de Ferro ao seu sistema de recompensa e castigo. Iso é un erro. Pode que o ceo e o inferno sexan os factores primordiais no celo dun fanático relixioso, porén, para a maioría dos relixiosos o ceo e o inferno son secundarios ao ben e ao mal. O amor ao ben, o desexo polo ben, o descontento ante todo o que non está ben, en breve, unha conduta correcta constitúe o factor principal dunha relixión. E pasa o mesmo coa oligarquía. As prisións, o desterro e a degradación, os honores, os palacios e as cidades-marabilla non son máis que factores secundarios. A gran forza dos oligarcas é a súa convicción de facer o ben. Non teñamos en conta as excepcións, non teñamos en conta a opresión nin a inxustiza, no medio das que a oligarquía foi concibida. Todo iso xa o sabemos. Do que se trata é de que a forza da oligarquía hoxe en día reside na súa concepción satisfactoria sobre a súa propia rectitude¹¹².

En realidade, a forza da Revolución, durante estes terríbeis vinte anos, só residiu na conciencia de ser honrada. É a única maneira en que se poden explicar os nosos sacrificios e os nosos mártires. Foi o único motivo polo cal algo se lle acendeu na alma a Rudolph Mendenhall e fíxoo escribir o seu marabilloso «Canto do cisne» na derradeira noite da súa existencia. Foi o único motivo polo cal Hurlbert morreu en medio de torturas, negándose até o final a traizoar os seus camaradas. Foi o único motivo que fixo a Anna Roylston rexeitar a felicidade de ser nai. Foi o único motivo polo cal John Carlson ficou como fiel garda do refuxio de Glen Ellen, sen que recibise nada a cambio. Vaiamos onde vaiamos entre os camaradas da Revolución, achamos mozos, vellos, homes, mulleres, persoas de posición elevada ou humilde, xenios ou sinxelos, e daquela podemos comprobar que a forza motora de toda aquela xente sempre foi o seu maior e fervente desexo de facer o ben.

Pero volvamos á nosa historia. Ernest e mais eu, xa antes de abandonar o noso refuxio, comprendemos ben en que medida a forza do Talón de Ferro se estaba a incrementar. As castas de traballadores, os mercenarios e os innumerábeis axentes secretos e todos os corpos de policía estaban baixo o seu mando. En xeral, se non consideraban importante a perda da liberdade, vivían mellor que antes. Por outra parte, a gran maioría da xente desamparada, o pobo do abismo, estaba a caer nunha cruel apatía e non lle importaba a miseria en que vivía. En canto calquera proletario de carácter máis forte destacaba no medio daquela masa dun xeito excepcional, os oligarcas se apoderaban del, dábanlle mellores condicións admitíndoo nunha casta laboral ou nos Mercenarios. Dese xeito, aplacábase todo descontento e o proletariado quedaba sen os seus lideres naturais.

As condicións de vida do pobo do abismo eran lamentábeis. Para eles xa non existía a educación básica obrigatoria. Vivían como bestas en grandes e sórdidos guetos de traballadores, podrecían na miseria e na degradación. Xa non lles quedaba nada das súas antigas liberdades. Eran escravos do traballo. Non tiñan dereito a elixir o traballo. Tampouco se lles permitía cambiar de residencia ou levar ou posuír armas. Eran servos, non da terra como os labregos, senón servos das máquinas e do traballo. Cando se precisaba deles para unha tarefa extraordinaria, como construír grandes estradas ou liñas aéreas, canles, túneles, pasos subterráneos ou fortificacións, procedíase a recrutar man de obra nestes guetos obreiros e decenas de miles destes servos, quixesen ou non, eran transportados até os lugares onde se facían as obras. Verdadeiros exércitos deles están agora a obrar na construción de Ardis, aloxados en miserábeis barracóns, onde non hai lugar para a vida familiar e onde a decencia se ve desprazada por unha horrenda bestialidade. Certamente é xusto naqueles guetos de traballadores onde se pode achar aquela besta abismal que os oligarcas tanto temen, mais aquela besta creárona eles mesmos. Non deixarán que morra o mono ou o tigre que cada home alberga no seu interior.

Precisamente neste intre circula o rumor de que se está a recrutar máis xente para a construción de Asgard, unha cidade-marabilla que supostamente vai superar en esplendor a Ardis en canto esta última estea terminada¹¹³. Seremos nós, os revolucionarios, quen continuemos con aquela grande obra; agora ben, non van ser os miserentos escravos os que traballarán nela. Os muros, as torres e mais as columnas daquela fermosa cidade ergueranse ao son dos cantos, e nin na súa beleza nin na súa marabilla se entretecerán suspiros ou lamentos, senón música e risos.

Ernest estaba impaciente por volver ao mundo activo, xa que os tempos parecían maduros para o noso primeiro levantamento, que logo fracasaría na Comuna de Chicago. Con todo, conseguiu manter a calma durante o tormento e mentres o doutor Hadly (a quen mandaran vir expresamente desde Illinois) o foi transformando nun home distinto¹¹⁴; tiña a cabeza chea de grandes plans, de como organizar o proletariado culto e como manter polo menos os principios da educación entre o pobo do abismo, todo isto, claro, no caso de que a Primeira Revolta fose un fracaso.

Non marchamos do refuxio até xaneiro de 1917. Todo estaba previsto. Deseguida tomamos as nosas posicións como axentes provocadores do Talón de Ferro. Eu facía da irmá de Ernest. Os oligarcas e os camaradas, que ocupaban cargos elevados na organización inimiga prepararan os postos para nós e tiñamos acceso a todos os documentos necesarios e até os nosos pasados estaban en regra. Coa axuda desde o interior a tarefa non resultaba difícil xa que, naquel mundo brumoso do servizo secreto, a identidade de cada un era unha cousa pouco clara. Como pantasmas, os axentes ían e viñan, sempre obedecendo ordes, cumprindo co seu deber, seguindo pistas, presentando os seus informes a miúdo a oficiais que nunca vían ou cooperando cos demais axentes que nunca viran e que nunca volverían ver.

Capítulo 22
A comuna de Chicago

A nosa condición de axentes provocadores non só nos permitiu viaxar a miúdo, senón tamén pórnos en contacto co proletariado e cos nosos camaradas os revolucionarios. Así que estabamos en dous bandos á vez, aparentemente a servir ao Talón de Ferro e, en segredo, a traballar con todo o corazón pola Causa. Había moitos como nós en diversos servizos secretos da Oligarquía, e aínda que os servizos secretos levasen unhas cantas limpezas e fosen reorganizados, nunca nos puideron eliminar a todos.

Foi en boa parte Ernest quen planeou a Primeira Revolta e a data da súa execución fixárase para principios da primavera de 1918. No outono de 1917 non estabamos listos; quedaba aínda moito por facer e, se a Revolta estalase prematuramente, estaría condenadas a fracasar. Á forza, como se trataba dunha conxura extremadamente complexa, calquera precipitación botaríaa a perder. Isto fora previsto perfectamente polo Talón de Ferro, que trazara os seus plans en consecuencia.

Tiñamos planeado asestar o primeiro golpe contra o sistema nervioso da Oligarquía. Esta non esquecera a lección da folga xeral e, para previr a falta de telegrafistas, instalara estacións telegráficas sen cable baixo o control dos Mercenarios. Nós, pola nosa parte, contaramos con esta manobra. En canto se dese o sinal, sairían, de todos os refuxios do país, das pequenas e grandes cidades e de todos os barracóns, camaradas fieis á Causa e farían estoupar as estacións de telégrafo sen cable. Con ese golpe de man o Talón de Ferro quedaría derrubado e practicamente desarticulado.

Entrementres, outros camaradas farían estoupar as pontes e os túneles e así crearían problemas en toda a rede de ferrocarrís. Deseguido, outros grupos de camaradas, ao sinal acordado, apresarían aos oficiais dos Mercenarios e da policía, e tamén a todos os oligarcas particularmente hábiles ou aos que ocupaban postos de relevancia. Deste xeito apartaríanse os líderes do inimigo do campo das batallas locais que inevitabelmente se librarían en todo o país.

Moitas cousas tiñan que acontecer de forma simultánea, en canto se dese o sinal. Os patriotas canadenses e mexicanos, que eran moito máis fortes do que o Talón de Ferro soñara, comprometéranse a facer o mesmo que nós. Logo había camaradas (neste caso mulleres, xa que os homes estaban ocupados noutras tarefas) que acordaran pegar os carteis con proclamas que saían das nosas imprentas clandestinas. Aqueles de nós que ocupabamos altos cargos no Talón de Ferro tiñamos que, de inmediato, provocar desconcerto para que reinase a anarquía en todos os nosos departamentos. Contabamos con miles de camaradas nosos entre os Mercenarios. A súa misión era facer estoupar as polvoreiras e destruír os mecanismos delicados de todas as máquinas de guerra. Contábase con que se ían levar a cabo operacións similares nas cidades especiais dos Mercenarios e nas das castas obreiras.

Nunha palabra, tiñamos planeado asestar un golpe repentino, colosal e esmagador. Antes de que a Oligarquía tivese tempo de reaccionar quedaría destruída. Tería suposto tempos terríbeis e perdas de vidas; non obstante, son cousas que non poden facer dubidar a ningún revolucionario. No noso plan dependiamos moito tamén do pobo do Abismo, o cal non se organizou de ningún xeito. A idea era atizalo de xeito que se botase sobre os palacios e e as cidades dos seus amos. Nada importaba a posíbel perda de vidas ou a destrución de bens. Que ruxa a besta do Abismo e que a policía e os Mercenarios carguen sobre ela. De todos os xeitos, a besta do Abismo ía ruxir e a policía e os Mercenarios ían cargar sobre ela. Só ía significar que os diversos perigos que nos axexaban se irían destruíndo un a outro sen causarnos dano algún. Entrementres, nós cumpririamos coa nosa tarefa, sen máis trabas, e obteriamos o control sobre o mecanismo social enteiro.

Ese era o noso plan, tiñamos que elaborar cada detalle en segredo e, a medida que se foi aproximando o día, fómolo comunicando a un número crecente de camaradas. Esta ampliación progresiva era o punto máis perigoso do complot. Porén, nunca o chegamos a alcanzar. A través do seu sistema de espías o Talón de Ferro coñeceu a Revolta e dispúxose a darnos unha máis outra das súas leccións sanguentas. Chicago era a cidade exemplo que elixiron para a ensinanza e vaia se a lección foi boa.

Chicago¹¹⁵ era a máis madura, Chicago, á que chamaran desde antano a «Cidade Ensanguentada» e a que agora ía gañar o seu nome de novo. Entre os seus cidadáns o espírito da revolución estaba moi arraigado. Durante a época do capitalismo demasiadas folgas foran rudamente esmagadas para que os traballadores puidesen esquecer ou perdoar. Demasiadas cabezas foran partidas nas folgas anteriores. Incluso as castas laborais da cidade estaban a favor da revolta. A pesar das condicións favorábeis das que agora gozaban, o seu odio contra a clase dominante non se extinguira. Este espírito chegara a contaminar tamén aos Mercenarios, tres dos cuxos rexementos incluso estaban dispostos a unirse en masa a nós.

Chicago fora sempre o ollo do furacán dos conflitos que estalaban entre o capital e o traballo. Era unha cidade de loitas nas rúas e mortes violentas, con organizacións moi clasistas tanto de capitalistas como de traballadores e onde antano os mesmos mestres da escola pertencían a sindicatos e estaban afiliados, xunto cos peóns de albanel e cos albaneis, na Federación Americana do Traballo. Pois ben, Chicago converteuse no ollo do furacán da prematura Primeira Revolta.

O Talón de Ferro precipitou o estalido do conflito. Fíxoo con moita habilidade. Toda a poboación, incluso as castas de traballadores favorecidos, foi sometida a un trato abominábel. Violáronse compromisos e acordos, e castigos extremadamente severos foron impostos por faltas insignificantes. Sacaron ao «Pobo do Abismo» da súa apatía con torturas. De feito, o Talón de Ferro estaba decidido a facer ruxir a besta abismal. Ao mesmo tempo, comportábase cun descoido inexplicábel. A disciplina relaxárase entre os Mercenarios que aínda quedaban na cidade, mentres que varios rexementos xa foran retirados e enviados a distintas partes do país.

Ao Talón de Ferro non lle levou demasiado pór a andar o seu plan: só unhas cantas semanas. Nós, os revolucionarios, captamos certos rumores do que estaba a ocorrer, mais tampouco había nada concreto que se puidese interpretar. De feito, pensabamos que talvez teriamos que refrear un pouco a espontaneidade da revolta e non se nos ocorreu nunca que todo estaba preparado aposta, e preparado con tanto sixilo no circo dos máis achegados ao Talón de Ferro, que nós non nos decatabamos de nada en absoluto. O contragolpe era unha obra mestra e foi levado a cabo con extrema habilidade.

Eu achábame en Nova York cando recibín a orde de trasladarme inmediatamente até Chicago. O home que ma deu era un dos oligarcas, podíao deducir polo seu xeito de falar, malia que non sabía o seu nome nin lle vira a cara sequera. As instrucións que me deu eran demasiado claras para que me puidese equivocar. Con toda claridade lin entre liñas que o noso complot fora descuberto e o avance da nosa revolta sabotada. Para que todo estoupase só faltaba unha chispa para acender a pólvora, e innumerábeis axentes dentro do Talón de Ferro, eu incluída, xa estabamos o lugar dos acontecementos ou de camiño a alí para aportar aquela chispa. Teño que congratularme polo feito de manter a compostura baixo a mirada escudriñadora do oligarca e, con todo, o corazón latexábame de présa. Cando co meu sangue frío recibín as súas ordes finais, case ceibo un berro e bótolle as mans ao pescozo e apértolle a gorxa.

Unha vez fóra, calculei o tempo que tiña. Con sorte, quedábanme un par de minutos para contactar cun dos dirixentes locais antes de coller o tren. Tomando precaucións para que ninguén me seguise, dirixinme a toda présa ás urxencias dun hospital. Tiven sorte de que me recibise deseguida o camarada Galvin, o cirurxián xefe. Comecei, sen alento, a comunicarlle a nova, mais interrompeume.

―Xa o sei ―dixo polo baixo, aínda que lle lostregaban os seus ollos de irlandés―. Adiviñaba a razón da súa visita. Hai quince minutos que me deron o recado e xa pasei a información aos outros. Imos facer todo posíbel para que os camaradas manteñan a calma. Imos ter que sacrificar a Chicago, mais só a Chicago.

―Intentouse pórnos en contacto cos de Chicago? ―preguntei.

Sacudiu a testa.

―Non hai comunicacións telegráficas. Chicago está completamente illada. Alí vai desatarse un inferno.

Fixo unha pausa e vin como apertaba os puños. Logo de súpeto saltou:

―Por Deus! Oxalá estivese eu alá!

―Aínda existe unha posibilidade de impedir que ocorra ―dixen―, se non lle pasa nada ao tren e se consigo chegar a tempo. Ou se algún outro camarada do servizo secreto se informou da verdade e consegue chegar aí a tempo.

―Esta vez colléronvos a vós, os máis achegados, desprevidos de todo ―recriminoume o camarada.

Acenei humildemente coa cabeza.

―Mantivérono ben en secreto ―respondín―. Até o día de hoxe só o debían saber os xefes máis importantes do Talón de Ferro. Aínda non temos homes tan arriba, así que non puidemos facer nada sen ter a información. Oxalá Ernest estivese aquí! Talvez agora mesmo está en Chicago e non vai pasar nada malo.

O doutor Galvin sacudiu a testa.

―Segundo as últimas noticias, acaba de ser enviado a Boston ou a New Haven. O servizo secreto do inimigo débelle obstaculizar moitísimo o traballo mais, con todo, aínda así é mellor que estar enterrado nun refuxio.

Dispúxenme a marchar e Galvin apertoume a man ben forte.

―Siga resistindo ―foron as súas palabras de despedida―. Se perdemos a Primeira Revolta, que máis dá? Faremos unha segunda e daquela xa saberemos máis. Adeus, e que teña boa sorte! Non sei se nos volveremos ver. Seguro que alá, en Chicago, vaise armar unha boa, pero eu daría dez anos da miña vida por poder estar alí.

O Século XX¹¹⁶ saía de Nova York ás seis da tarde e calculábase que chegaría a Chicago ás sete da mañá seguinte. Porén, esa noite atrasouse. Iamos tras outro convoi. Entre os viaxeiros do meu coche Pullman achábase o camarada Hartman que, igual que eu, pertencía ao servizo secreto do Talón de Ferro. Foi el quen me falou do tren que nos precedía. Era un perfecto duplicado do noso, malia que non levaba pasaxeiros. A idea era que, en caso dun atentado contra o Século XX, estouparía o outro convoi. En realidade, tamén no noso tren ían moi poucos pasaxeiros, se cadra uns doce ou trece no meu vagón.

―Debe haber uns cantos peixes gordos no convoi ―comentou Hartman―. Vin un vagón privado atrás de todo.

Era noite fechada cando paramos por vez primeira para cambiar de locomotora. Baixei do tren e dei unha volta pola plataforma para tomar un pouco de ar fresco e observar o que puidese. A través da xanela do vagón privado conseguín distinguir a tres homes que coñecía. Hartman tiña razón. Un deles era o xeneral Altendorff; os outros dous eran os señores Mason e Vanderbold, os cerebros do circo interior do servizo secreto da Oligarquía.

Era unha noite calma de lúa chea mais eu daba voltas na cama sen poder durmir. Ás cinco da mañá levanteime, vestinme e saín do meu compartimento.

No cuarto de aseo de señoras pregunteille á serventa canto atraso levaba o tren e ela respondeume que dúas horas. Era unha mulata e decateime de que tiña a cara esmirrada, unhas olleiras escuras e os ollos regalados, como se tivese medo de algo terríbel que a axexaba.

―Que lle pasa? ―pregunteille.

―Nada, señorita ―contestou―. Debe ser que non durmín nada ben.

Olleina con detemento, púxena a proba e fíxenlle un dos nosos sinais. Ela respondeu e confirmei que era dos nosos.

―En Chicago vai ocorrer algo terríbel ―díxome―. Temos aquel convoi falso diante de nós. Ese e outros convois que levan tropas estannos a atrasar.

―Convois de tropas? ―preguntei.

Acenou coa cabeza.

―A liña está chea deles. Levamos toda a noite pasándoos. E todos van cara a Chicago. E cando os fan cruzar a fronteira do condado, quere dicir que vai haber lea.

»Teño un noivo en Chicago ―continuou como escusándose―. É dos nosos e está metido nos Mercenarios, e teño moito medo por el.

Pobre rapariga. O seu noivo pertencía a un dos rexementos infieis á oligarquía.

Hartman e mais eu almorzamos xuntos no vagón-restaurante e obrigueime a comer. O ceo cubrírase de nubes e o tren atravesaba a cortina gris do albor como un triste raio. Até os mesmos homes de cor que nos servían sabían que algo terríbel estaba a piques de acontecer. Era como se estivesen agoniados, a lixeireza dos seus caracteres esvaecérase de súpeto; traballaban dun xeito pausado e despistado e cunhas miradas sombrizas rexoubaban polo baixo entre eles no extremo do vagón que quedaba ao carón da cociña. Hartman estaba desesperado ante a situación.

―Que podemos facer? ―preguntábase por enésima vez, alzando os ombreiros cun xesto de impotencia. Sinalou alén da xanela―. Ves? Todo está preparado. Podes estar segura de que os teñen así, a agardar, a trinta ou corenta millas fóra da cidade, por todas as estradas e vías férreas.

Referíase aos convois de tropas que estaban aliñados na vía auxiliar. Os soldados estábanse a preparar o almorzo sobre fogueiras feitas no chan a carón dos raís e ollábannos con curiosidade cando o noso tren pasou entre eles con grande estrondo e sen aminorar a súa velocidade de lóstrego.

Cando entramos en Chicago, todo estaba en calma. Era evidente que aínda non ocorrera nada. Nas aforas cargaron no tren os xornais do día. Non contiñan nada especial e, pola contra, si o facían para aqueles lectores que estaban habituados a ler entre liñas, cousas que a un lector normal se lle escapaban. A sutil man do Talón de Ferro notábase en cada columna. Dábase a entender que existía unha certa debilitación na coiraza que protexía á Oligarquía. Desde logo, non se falaba de nada definitivo. A intención era que o lector por si mesmo achase estas vagas alusións. Fixérono con moita habilidade. Como novelas de intriga, aqueles diarios da mañá do 27 de outubro eran obras mestras.

Faltaban as novas locais. Este feito en si foi un golpe mestre. Envolveu a Chicago nun veo de misterio e a un lector medio lle daba a entender que a Oligarquía non se atrevía a dalas a coñecer. Facíanse circular rumores (que evidentemente eran falsos) sobre actos de insubordinación cometidos por todo o país, mentiras vulgarmente disfrazadas baixo alusións suaves ás medidas de represión que se ían tomar. Había reportaxes sobre atentados contra varias estacións da telegrafía sen cable nas que se ofertaban recompensas xenerosas para dar cos seus autores. Naturalmente, non se perpetraran tales atentados. Anunciábanse moitas outras falcatruadas que sempre encaixaban cos plans dos revolucionarios. A impresión que se procuraba crear nas mentes dos camaradas de Chicago era que comezaba a revolución xeral, aínda que con algún confuso fracaso parcial. Era imposíbel, para unha persoa que non estivese ao corrente dos asuntos, fuxir da vaga sensación mais ao mesmo tempo certeira, de que todo o país estaba maduro para a revolta que xa comezara a estalar.

Un artigo dicía que a deserción nas filas dos Mercenarios de California chegara a tal punto que media ducia de rexementos foran disolvidos e destruídos e que os seus membros e as súas familias foran expulsados das súas propias cidades e obrigados a buscar abeiro nos guetos de traballadores. E en realidade os Mercenarios de California eran os máis fieis aos seus superiores! Mais como o ían saber en Chicago, illada do resto do mundo? Saíu á luz tamén un telegrama, mutilado na transmisión, que describía un levantamento do populacho en Nova York ao cal se estaban a unir as castas laborais, e que acababa coa afirmación (destinada a ser tomado como un farol) de que as tropas estatais controlaban a situación.

E o mesmo que os oligarcas fixeran cos xornais da mañá, fixérano en mil outras maneiras. Sobre elas informámonos máis tarde, como por exemplo sobre as mensaxes «secretas» que os oligarcas foron mandando de cando en vez durante a primeira parte da noite, co único propósito de que chegasen aos ouvidos dos revolucionarios.

―Dáme a impresión de que o Talón de Ferro non necesitará dos nosos servizos ―comentou Hartman ao recoller o xornal que acababa de ler, cando o tren entrou na estación central―. Non fixeron máis que perder o tempo ao mandarnos aquí. Evidentemente os seus plans saíronlles moito mellor do que agardaban. Isto vai estoupar en calquera momento.

Cando baixamos do tren, virou atrás e escudriñou o convoi.

―Xa me parecía ―murmurou―. Desengancharon o vagón privado cando subiron os xornais ao tren.

Hartman estaba completamente abatido. Intentei animalo mais, con todo, el ignoraba os meus esforzos e de súpeto púxose a falar polo baixo moi rápido, mentres cruzabamos a estación. Ao principio non comprendín.

―Non estaba seguro ―dicía―, e non llo contei a ninguén. Levo semanas dándolle voltas e non son quen de asegurarme de que é certo. Coidado con Knowlton. Sospeito del. Sabe onde están a maioría dos nosos refuxios. Ten nas súas mans a vida de centos de nós e creo que é un traidor. Máis que nada é unha sensación que teño. Pero pareceume notar nel un cambio hai uns días. Existe o perigo de que nos teña vendido ou que nos pensase vender. Estou case seguro diso. Non lle quería falar a ninguén das miñas sospeitas, mais dalgunha maneira teño o presentimento de que non sairei vivo de Chicago. Non lle quites a vista de enriba. Cólleo. Infórmate. Non sei nada máis. Só é unha intuición miña e, até agora, non conseguín achar nin a máis mínima pista.

Nese intre saímos fóra do edificio e puxémonos a camiñar polo paseo.

―Lembra ―concluíu cun ton de voz case suplicante―, non perdas de vista a Knowlton!

E Hartman tiña razón. Antes de que pasase un mes, Knowlton pagaba coa vida a súa traizón. Foi executado con todas as formalidades polos camaradas de Milwaukee.

Todo estaba en calma nas rúas, demasiado en calma. Chicago estaba morta. Non se ouvía o ruído do tráfico. Nas rúas nin sequera había taxis. Os tranvías non circulaban. Só de moi de cando en vez se atopaba algún que outro peón e estes peóns non perdían o tempo. Andaban moi de présa e cun fin evidentemente definido; porén, nos seus movementos intuíase unha curiosa indecisión, como se estivesen a temer que os edificios se lles derrubasen enriba ou os paseos se fundisen baixo os seus pés ou estoupasen polos ares. Porén, había tamén uns cantos individuos que, cunha mirada ansiosa e esquiva, roldaban polas esquinas agardando a que algo marabilloso e excitante ocorrese.

Desde o sur, de moi lonxe, chegou até os nosos ouvidos o ruído xordo dun estoupido. Iso foi todo. Logo outra vez a calma, aínda que aqueles individuos se puxeran en alerta e escoitaban o ruído como cervatos. As portas de todos os edificios estaban fechadas; as persianas metálicas das tendas estaban baixadas. En cambio, había unha chea de policías e gardas privados e, de cando en vez, pasaba unha patrulla de Mercenarios en coche a alta velocidade.

Hartman e mais eu decidimos que era inútil presentarnos ante os xefes locais dos servizos secretos. Esta omisión, sabiámolo, seríanos escusada dadas as circunstancias. Así que collemos rumbo cara ao gran gueto de traballadores do barrio sur coa esperanza de poder contactar con algúns dos nosos camaradas. Demasiado tarde! Sabiámolo. Non obstante, non podíamos ficar cos brazos cruzados naquelas rúas horríbeis e silenciosas. «Onde estaría Ernest? ―preguntábame―. Que estaría a pasar nas cidades das castas laborais e dos Mercenarios? Ou na fortaleza?»

Como resposta, ceibouse no ar un ruxido prolongado, un fragor apagado pola distancia, salpicado por detonacións consecutivas.

―É a fortaleza! Que Deus teña piedade deses tres rexementos!

Desde un cruzamento enxergamos unha xigantesca columna de fume que se elevaba sobre o barrio industrial. Desde o seguinte cruzamento percibimos varias outras que subían ao ceo desde a dirección de West Side. Vimos como un gran globo de ar quente se bambeaba sobre a cidade dos Mercenarios e estoupaba xusto cando o estabamos a mirar; os restos flamexantes esparexéronse sobre o barrio. Ignorabamos a causa desta traxedia aérea. Non sabiamos se o globo estaba tripulado polos nosos camaradas ou polos inimigos. Aos nosos ouvidos chegou un ruído impreciso, como o fervor afastado dunha caldeira xigantesca, e Hartman explicoume que se trataba do crepitar das metralladoras e dos rifles automáticos.

Pola contra, todo estaba en calma por onde camiñabamos. Ao noso redor non estaba ocorrendo nada extraordinario. Pasaron axentes de policía e patrullas en coche e, unha vez, media ducia de coches de bombeiros que evidentemente volvían dun incendio calquera. Un oficial, desde un coche militar, preguntáballe a un bombeiro algo e este respondeulle cun berro:

―Non hai auga! Fixeron voar os canos de auga principais!

―Destruímos o aprovisionamento da auga! ―exclamou Hartman entusiasmado―. Se podemos facer todo isto nun prematuro e illado intento de rebelión que, aínda por enriba, está condenado a fracasar, imaxina do que seremos capaces cando levemos a cabo unha rebelión madurada e ben coordinada por todo o país.

O automóbil do oficial que formulara a pregunta arrancou a toda presa. De súpeto ouviuse un estalido enxordecedor. O coche e mais os seus ocupantes eleváronse do chan en medio dun estoupido de fume e volveron caer en forma de anacos de ferro e de carne ensanguentados.

Hartman estaba exultante.

―Ben feito, ben feito! ―repetía polo baixo unha vez tras outra―. Hoxe o proletariado recibirá unha lección, mais dará outra.

Até o lugar do atentado chegaban axentes de policía a todo correr. Detivérase outro patrulleiro. En canto a min, estaba algo apampada. A rapidez dos acontecementos era incríbel. Como ocorrera? Non sabía a resposta malia telo visto todo ante os meus propios ollos. Tan pampa estaba naquel intre que apenas me decatei do feito de que a policía acababa de deternos. De súpeto vin que un axente se dispuña a disparar contra Hartman. Non obstante, este, sempre de sangue fría, estaba dando o contrasinal correcto. Vin como o revolver que o apuntaba vacilaba, logo baixaba e ouvín ao oficial fungar a súa desculpa, decepcionado. Mostrábase alporizado e maldicía ao servizo secreto enteiro. «Sempre está no medio», rosmaba mentres Hartman lle respondía coa suficiencia dun axente do servizo secreto explicándolle o torpe que ás veces era a policía.

Logo decateime do ocorrido. Ao redor dos restos do automóbil amoreábase unha chea de xente e dous homes estaban levantando ao oficial ferido para trasladalo até outro coche. Decontado, presos de pánico abandonaron ao ferido que, con rudeza, deixaran caer ao chan e saíron correndo espavorecidos en todas as direccións. O axente rosmón botouse a correr tamén ao meu carón, e Harman e mais eu corremos, sen saber por que, impulsados polo mesmo terror cego que nos obrigaba a afastarnos daquel sitio particular.

Logo, en realidade, non pasou nada; porén, xa o entendera. Os que fuxiran foron volvendo timidamente mais, de cando en vez, alzaban a mirada inquietos contra os altos edificios de grandes ventás que, como se de paredes dunha profunda garganta se tratase, se erguían en ambas as dúas beiras da rúa. Desde unha daquelas innumerábeis xanelas alguén tirara a bomba, mais desde cal? Non houbo unha segunda bomba, malia que se temera.

Nós tamén observabamos as ventás con atención, facendo cábalas. Calquera delas contiña unha morte posíbel. Cada edificio significaba unha posíbel emboscada. Era a guerra naquela xungla moderna, a gran cidade. Cada rúa era unha garganta, cada edificio unha montaña. Non cambiaramos moito desde os tempos do home primitivo, a pesar dos coches militares que pasaban adiante e atrás.

Á volta da esquina achamos a unha muller. Xacía sobre o chan no paseo, no medio dun charco de sangue. Hartman agachouse sobre ela e examinouna. En canto a min, dábanme ganas de trousar. Aquel día tocaríame ver moitos mortos; porén, toda aquela matanza ía afectarme menos que este primeiro pobre corpo abandonado, tirado sobre o paseo xusto en fronte de min.

―Matárona dun tiro no peito ―declarou Hartman.

A muller apertaba nos seus brazos, como se aperta a un bebé, un vulto de folletos. Incluso despois da morte semellaba resistirse a abandonar aquilo que fora o causante da súa morte xa que, cando Hatman lle conseguiu arrebatar o vulto, decatámonos de que consistía en grandes follas impresas, as proclamas dos revolucionarios.

―Unha camarada! ―exclamei.

Hartman limitouse a maldicir ao Talón de Ferro e seguimos o noso camiño. Os axentes de policía e as patrullas militares fixéronnos parar en varias ocasións, pero os nosos contrasinais sempre nos permitían continuar. Das ventás non caeron máis bombas, os últimos transeúntes semellaban terse esvaecido das rúas e o silencio e a calma ao noso redor era cada vez máis profundo malia que, na distancia, a caldeira xigantesca seguía en ebulición e o ruxir xordo de explosións chegaba até nós desde todas as direccións e as columnas de fume erguíanse cara ao ceo cada vez máis ameazantes.

Capítulo 23
O pobo do abismo

De súpeto cambiaron as cousas. O ar encheuse de excitación. Pasaron coches a toda velocidade, dous, tres, unha ducia e os seus ocupantes alertábannos do perigo a berros. Na próxima esquina un dos coches virou bruscamente a alta velocidade e, un segundo despois, no lugar onde acababa de estar este que, por sorte, deixaramos ben atrás, a explosión dunha bomba abriu un gran burato na calzada. Vimos desaparecer policías correndo polas rúas transversais e sabiamos que se achegaba algo terríbel. Percibiamos cada vez mellor o seu fragor.

―Son os nosos camaradas ―comentou Hartman.

Podiamos ver xa a cabeza da columna de persoas que fechaba a rúa desde un paseo a outro cando pasou o último coche dos militares. Parou un momento adiante de nós. Del apeouse apresuradamente un soldado que, con sumo coidado, levaba nas mans un vulto. Co mesmo coidado depositouno no bordo do paseo. Logo chimpou ao seu asento de novo e o coche arrancou a toda velocidade, virou na esquina e desapareceu da vista. Hartman foi correndo até o borde do paseo e agachouse sobre o obxecto para examinalo.

―Fica onde estás ―avisoume.

Vin como traballaba febrilmente coas mans. Cando volveu onda min tiña a fronte empapada de suor.

―Desconecteina ―dixo―, e xusto a tempo. Aquel soldado foi torpe. Preparouna para os nosos camaradas, mais non lle deu tempo suficiente. Xa antes tería estoupado. Agora non estoupará.

Daquela os acontecementos precipitáronse. Na beira oposta da rúa e medio bloque máis abaixo cheguei a observar cabezas de xente que se asomaba desde as xanelas superiores do edificio. Acababa de sinalarllas a Hartman cando unha cortina de lapas e fume varreu a fachada onde apareceran as cabezas e unha forte explosión sacudiu o ar. Houbo sitios onde o revestimento de pedra rebentou e deixou ao descuberto o armazón de ferro. Uns momentos despois cortinas similares de lapas e fume varrían a fachada do edificio de enfronte. Entre as explosións ouvíase o crepitar dos rifles e das pistolas automáticas. Este combate semi-aéreo continuou durante varios minutos, logo detívose. Era evidente que os nosos camaradas se achaban nun dos edificios e os Mercenarios no outro e que estaban a combater a través da rúa. Mais non sabiamos cales eran cales, en cal dos edificios estaban os nosos camaradas e en cal os Mercenarios.

Nese intre a cabeza da manifestación case chegaba onda nós. No momento en que a primeira fileira pasaba polos edificios rivais, os dous comezaron a loitar de novo: dun edificio tiraban bombas á rúa, do outro lanzábanas contra o edificio de enfronte que, á súa vez, replicaba ao ataque. Dese xeito soubemos cal dos edificios ocupaban os nosos camaradas. Facían un bo traballo ao salvar os manifestantes das bombas do inimigo.

Hartman colleume da man e levoume a unha canella sen saída.

―Non son camaradas nosos ―berroume no ouvido.

As portas que daban á canella estaban fechadas e atrancadas. Non podiamos fuxir. Nese momento acababa de pasar á fronte da manifestación. Non era unha manifestación, era chusma, un horríbel río que enchía a rúa, o pobo do abismo, tolo a causa da bebida e a causa das inxustizas, farto até non poder aguantar máis, clamando polo sangue dos seus amos. Vírao antes, entrara nos seus guetos e pensei que o coñecera, non obstante, decateime de que o estaba enfrontado por vez primeira na miña vida. A súa muda apatía esvaecérase ante un desbordante dinamismo, un fascinante espectáculo de terror. Vin como pasaba por diante dos meus ollos formando ondas de cólera, griñindo e ruxindo, carnívoro, bébedo do whisky dos almacéns saqueados, bébedo de odio, bébedo da sede de sangue; homes, mulleres, rapaces, sucios e farrapentos, seres feros de escasa intelixencia, sen rastro de semellanza a Deus nos seus rostros malignos, monos e tigres, mortos de fame e grandes e peludas bestas de carga, pálidas facianas cuxos fluídos vitais a sociedade vampiro chuchara, formas que directamente reflectían vulgaridade e vicio, bruxas e caveiras barbudas que parecían patriarcas, unha xuventude corrompida e unha vellez corrompida, rostros desalmados, desfeitos, retortos monstros deformes polos estragos da enfermidade e pola horríbel fame eterna; as escouras da vida, unha colérica horda vociferante, berreante e demoníaca.

E por que non ía ser así? O único que o pobo do abismo tiña que perder era a súa miseria e a súa dor de vivir. E que podería gañar? Nada, salvo unha última e horríbel orxía de vinganza. Así que, mentres o observaba, ocorréuseme que no medio daquel torrente de lava humana que non paraba de avanzar había homes, camaradas e heroes, cuxo cometido consistira en espertar aquela besta abismal e manter o inimigo ocupado en abatela.

Entón pasoume algo estraño. Xa non lle tiña medo á morte, nin por min, nin por outros. Sentíame exaltada dun xeito raro, como outro ser noutra vida. Nada me importaba. Perdérase a Causa por hoxe, mais mañá estaría aquí de novo, a mesma Causa, sempre fresca e sempre ardente. De modo que, na orxía aterradora que se estaba desatando, puiden observar todo a sangue frío. A morte nada significaba, a vida nada significaba. Ora observaba con interese, ora engulida polo torrente, convertíame nunha participante curiosa. Todo debido a que agora tiña a mente fría como as estrelas e comprendía a nova escala pouco apaixonada de valores. Se non chego a facer isto, sei que puiden ter morto alí.

Descubríronnos cando a chusma avanzara case media milla. Unha muller, vestida con farrapos inverosímiles, coas fazulas afundidas no cranio que parecían cavernas e cuns ollos negros e achinados que penetraban como lóstregos desde as súas cuncas profundas viunos, a Hartman e a min. Ceibou un berro estridente e botouse enriba de nós. Unha parte da chusma separouse da columna e precipitouse contra nós seguíndoa. Podo vela agora que escribo estas liñas, como se abalanzou contra nós, o seu cabelo gris en enmarañadas crechas desgastadas voando ao vento, o sangue manándolle pola fronte desde algunha ferida no coiro cabeludo, cunha machada na man dereita, a súa man esquerda, seca e engurrada como a pouta dunha ave rapaz, agarrando o ar convulsivamente. Hartman colocouse diante de min dun chimpo. O momento non era para dar explicacións. Estabamos ben vestidos e con iso bastaba. O seu puño alcanzou á muller no medio daqueles ollos penetrantes. O impacto do golpe botouna cara atrás, deu contra o muro formado polos seus compañeiros e rebotou cara adiante de novo, atordada e desamparada, e a machada que brandira na man caeu sobre o ombreiro de Hartman sen forza.

A partir daquel intre non souben o que estaba a pasar. A multitude cubriume por completo. O reducido espazo que me quedaba encheuse de berros, ouveos e maldicións. Caeron golpes sobre min. Moitas mans resgaban e esgazaban as miñas vestimentas e mais a miña carne. Sentía que me estaban a escachizar. Cada vez tiña menos sitio, afogábame. No máis intenso do tropel unha man férrea agarroume do ombreiro e turrou de min ferozmente. Entre a dor e aquela presión esvaecinme. Hartman non saíu vivo desa canella. Protexérame co seu corpo e recibira a primeira acometida. Foi o que me salvou xa que de aí a nada a multitude xa fora demasiado densa para permitir outra cousa que non fose un agarrar ou un turrar de mans a cegas.

Recobrei o sentido en medio do movemento desenfreado. Todo ao meu redor era o mesmo movemento. Estaba atrapada nun monstruoso torrente de persoas que me arrastraba, sabe Deus onde. O ar fresco acariñábame as meixelas e enchíame con dozura os pulmóns. Medio esvaecida e atordada decateime vagamente da existencia dun brazo forte que me cinguía por debaixo dos brazos e case me levantaba e impulsaba cara adiante. As miñas propias pernas axudábanme debilmente. Adiante de min vía moverse a parte traseira dunha chaqueta de home. Estaba resgada desde arriba até abaixo ao longo da costura de atrás e movíase ritmicamente, a rachadura abríase e fechábase ao compás con cada paso do seu propietario. Este fenómeno fascinoume un bo anaco mentres fun recobrando o sentido. Despois deime de conta de que me ardían as meixelas e mais o nariz e podía sentir como o sangue pingaba sobre o meu rostro. Non tiña sombreiro. O meu peiteado estaba desfeito e o meu cabelo voaba solto co vento. O proído do meu coiro cabeludo recordoume unha man que, no amoreamento da canella, me turrara dos pelos. Tiña o peito e mais os brazos cheos de mazaduras e doíame en varios sitios.

Comecei a pensar máis claro e, mentres seguía correndo, virei para atrás e ollei ao home que me sostiña. Foi quen me arrincara de debaixo da multitude e me salvara. El decatouse do meu movemento.

―Todo está ben ―berrou roufeño―. Recoñecina deseguida.

Non sabía quen era mais, antes de que me dese tempo de contestar, pisei algo que estaba vivo e que se retorceu debaixo do meu pé. Empurrada polos que viñan detrás non puiden baixar para mirar, así e todo, sabía que era unha muller que caera e a quen agora millares de pés, uns tras outros, esmagaban contra o pavimento.

―Todo está ben ―repetiu o home―. Son Garthwaithe.

Tiña barba de varias semanas, estaba esmirrado e sucio, non obstante, recoñecino e decateime de que era o robusto mozo que tres anos antes pasara varios meses no noso refuxio de Glen Ellen. Fíxome os contrasinais do servizo secreto do Talón de Ferro para demostrarme que el tamén traballaba alí.

―Sacareina de aquí en canto se me presente unha ocasión ―afirmou―. Mais preste atención a por onde se move. Se dá un paso en falso témolo todo perdido!

Naquel día todo ocorreu subitamente e, cunha brusquidade case enfermiza, tamén a chusma parou. Tropecei violentamente contra unha muller alta que ía adiante de min (o home da chaqueta rachada desaparecera), mentres os que viñan detrás tropezaron contra min. Desencadeárase un caos infernal: alaridos, maldicións, berros de agonía, mentres que sobre todos os ruídos se elevaba o repetitivo crepitar das metralladoras e mais os sucesivos disparos dos rifles. Ao principio non comprendía nada. Ao meu redor, tanto á dereita como á esquerda, caía a xente. A muller diante de min dobrouse e derrubouse agarrando o seu ventre como tola. Un home, no chan aos meus pés, sacudíase en convulsións mortais.

Deime de conta de que estabamos nas primeiras filas da columna da xente. Media milla dela desaparecera; onde ou como, nunca o cheguei a saber. Aínda hoxe non sei o que lle pasou a aquela media milla de masa humana, se foi aniquilada por algunha aterradora arte de guerra ou se foi dispersada e destruída pouco a pouco ou se conseguiu fuxir. De todos os xeitos, aí estabamos nós, na cabeza da columna, en vez de estar no medio, e estaban a nos liquidar por medio dunha estridente choiva de chumbo.

En canto a morte fixo estragos no tumulto, Garwaithe, aínda agarrándome polo brazo, guiou a un grupo de sobreviventes até a entrada espazosa dun edificio de oficinas. Nesta entrada unha masa arquexante e exhausta de criaturas forzábannos contra as portas. Durante un anaco ficamos así, sen que houbese un cambio na situación.

―Vaia se o fixen ―lamentábase Garthwaite―. Tróuxena directamente á trampa. Na rúa aínda tiñamos algunha posibilidade, porén aquí, non temos ningunha. Non queda máis que pórse a berrar: vive la révolution!

O que el agardara comezou axiña. Os Mercenarios mataban sen dar cuartel. Primeiro a presión que a xente exercía sobre nós era esmagadora mais, a medida que a carnicería continuaba, a presión ía a menos. Os mortos e os moribundos derrubáronse e foi quedando un pouco máis de sitio. Garwaithe berroume algo no ouvido pero naquel barullo invernal non captei as súas palabras. Non esperou máis. Botouse sobre min e derruboume. Logo arrastrou a unha muller moribunda onda min e colocouma enriba e, á forza de empurrar a apancar, colocouse ao meu carón tapándome en parte co seu propio corpo. Unha morea de mortos e moribundos comezaba a caer sobre nós e, enriba desta morea, arrastrábanse os sobreviventes. Agora ben, destes pronto non houbo máis e no lugar reinaba un silencio a medias que só as queixas, os suspiros e os estertores interrompían.

A min teríanme esmagado se non fose por Garthwaite. Aínda hoxe paréceme inconcibíbel que puidese soportar todo aquel peso e sobrevivir. Non obstante, á parte da dor, o único sentimento que tiña era curiosidade. Como ía rematar aquilo? Como sería a morte? Foi así como recibín o meu bautismo de sangue na carnicería de Chicago. Antes diso considerara a morte como unha teoría; porén, desde entón converteuse para min nun feito sen importancia, polo doado que era.

Con todo, os Mercenarios non se contentaran co que fixeran. Invadiron a entrada matando aos feridos e buscando aos que estaban vivos mais, igual que nós, facíanse os mortos. Lembro un home a quen arrastraron fóra da morea e que imploraba clemencia até que un tiro de revólver acabou coas súas súplicas. Tamén había unha muller que se ergueu dunha das moreas gruñindo e disparando unha arma. Disparou seis veces antes de que a matasen, sobre o dano que puido causar non sabemos nada. Só puidemos seguir estas traxedias polo seu son. Cada tanto tiñan lugar escenas como esta, cada unha delas culminando cun certeiro tiro de revólver que resolvía o asunto. De cando en cando ouviamos como os soldados falaban e maldicían ao rebuscar entre os cadáveres namentres os seus oficiais os instaban a darse présa.

Ao final comezaron a traballar na nosa morea, e puidemos sentir como a presión diminuía a medida que nos foron sacando de enriba mortos e feridos. Garthwaite comezou a repetir os contrasinais en voz alta. Ao principio non o ouvían. Logo levantou a voz.

―Escoitade! ―dicía un soldado.

Deseguida escoitouse a orde breve dun oficial:

―Atención por aí! Anden con coidado!

Ah, aquela primeira bafarada de aire cando nos arrastraron fóra! Ao principio falou Garthwaite, porén, eu tamén tiven que pasar un breve interrogatorio para probar que estaba no servizo do Talón de Ferro.

―Non hai dúbida, son axentes-provocadores ―foi a conclusión do oficial. Era un mozo sen barba, un cadete probabelmente pertencente a algunha gran familia de oligarcas.

―Vaia traballo de merda ―protestou Garthwaite―. Vou renunciar a isto e enrolarme no exército. Tíos, vós si que o pasades ben!

―Si que o ten gañado ―respondeu o oficial―. Teño algúns amigos por aí, a ver se o podemos arranxar. Pódolles contar como o achei.

Apuntou o nome e o número de Garthwaite, logo dirixiuse a min.

―E vostede?

―Oh, eu vou casar pronto ―contestei desenfadada―, e logo todo isto será auga pasada.

E así seguimos conversando, mentres continuaba a matanza dos feridos. Agora, cando miro para atrás, todo aquilo non é máis que un soño; porén, daquela resultaba a cousa máis natural do mundo. Garthwaite e o oficial ensimesmáronse nunha animada conversa sobre as diferenzas entre unha guerra convencional e as batallas nas rúas como a que acababamos de presenciar, e a loita desde os rañaceos como as que estaban a suceder por toda a cidade. Escoitábaos con atención mentres arranxaba o meu peiteado e prendía alfinetes na miña saia rachada. E todo ese tempo continuaba a matanza dos feridos. Ás veces os estoupidos dos revólveres afogaban as voces de Garthwaite e do oficial e non lles quedaba máis remedio que repetir o que acababan de dicir.

Vivín estes tres días de loita da Comuna de Chicago e só se pode imaxinar o seu alcance cando reafirmo que en todo aquel tempo practicamente o único que vin foron matanzas do pobo do abismo e loitas por enriba das rúas entre un rañaceos e outro. En realidade non percibín nada do traballo heroico levado a cabo polos nosos camaradas. Podía ouvir os estoupidos das súas minas e bombas e ver o fume dos incendios que provocaban, e iso foi todo. Porén, seguín os episodios dunha gran batalla aérea a media altura: o ataque en globo que os nosos camaradas perpetraron contra as fortalezas. A acción tivo lugar o segundo día. Os tres rexementos que se rebelaran contra o Talón de Ferro foran destruídos até o derradeiro home. Os Mercenarios ocuparon as fortalezas, o vento sopraba nunha dirección favorábel mentres os nosos globos aerostáticos partían dun edificio de oficinas do centro.

O noso amigo Biedenbach, despois de saír do refuxio de Glen Ellen, inventara un explosivo moi poderoso que bautizara co nome de «expedito». Os globos foron cargados con este material. Non eran máis que uns globos de aire quente, rudimentarios e construídos ás présas e, non obstante, cumpriron a súa misión. Vino todo desde a azotea dun alto edificio de oficinas. O primeiro globo fallou o seu destino, deixou atrás as fortalezas e desapareceu no campo; logo saberiamos máis da súa fin. Foi pilotado por Burton e Sullivan. Mentres descendían á deriva, cruzaron a liña férrea e pasaron xusto por enriba dun convoi militar que, cargado de tropas, se dirixía a toda velocidade cara a Chicago. Deixaron caer toda a carga de explosivos enriba da máquina do tren. O conseguinte descarrilamento bloqueou a liña durante varios días. O mellor do caso foi que ao ceibarse do lastre, o globo subiu de golpe e non baixou até a unhas seis millas de distancia e os nosos dous heroes fuxiron sans e salvos.

O segundo globo foi un fracaso. O fogo non ardeu ben. Non colleu altura e enchérono de buratos e tirárono abaixo antes de que puidese alcanzar as fortalezas. Levábano Herford e Guinnes que estouparon en anacos que se esparexeron por todo o campo onde caeron. Biedenbach estaba desesperado (logo nos contarían todo iso) e subiu só no terceiro globo. Tamén voou mal, mais tivo sorte xa que os inimigos non acertaron a botalo abaixo. Parece que o estou a ver agora, tal como o vin ese día desde o alto do tellado dese edificio, aquela especie de bolsa inflada no ar, movéndose a devagar empurrada polo vento e, debaixo, aquel minúsculo punto (o home) suspendido das cordas. Non chegaba a divisar a fortaleza mais a xente que estaba comigo no tellado dicía que o globo se encontraba xusto por enriba dela. Non vin caer a carga de «expedito» cando a ceibou. Porén, vin como o globo de súpeto deu un gran salto e saíu despedido cara ao ceo. Ao cabo duns segundos unha gran columna de fume se ergueu polos ares e despois ouvín o ruído do estoupido. O tenro Biedenbach acababa de destruír a fortaleza. Dous globos máis saíron ao mesmo tempo. Os explosivos dun deles estouparon prematuramente e o globo destruíuse, o estoupido serviulle de impulso ao outro que caeu xusto dentro da fortaleza que quedaba en pé e fíxoa saltar polos ares. Por moi ben que conseguisen calcular o ataque o resultado non puido ser mellor, aínda que nel dous camaradas sacrificaron as súas vidas.

Mais volvamos de novo ao pobo do abismo. Era sobre eles que quería falar. Mataron, destruíron e devastaron por toda a cidade e foron, á súa vez, destruídos; agora ben, nunca conseguiron entrar na parte oeste onde vivían os oligarcas. Estes tiñan a súa protección ben garantida. Por moi grandes que fosen os estragos causados no centro da cidade, nin os oligarcas nin as súas esposas ou os seus fillos se viron afectados. A min contáronme que os seus fillos xogaban nos parques durante aqueles días terríbeis e o seu xogo favorito era imitar aos seus pais esmagando ao proletariado.

Non obstante, aos Mercenarios non lles foi unha tarefa doada facerlles fronte ao pobo do abismo e, entrementres, soster a loita contra os nosos camaradas. Chicago era fiel ás súas tradicións e, aínda que unha xeración de revolucionarios foi varrida da face do mundo, esta levou por diante case unha xeración dos seus inimigos. Naturalmente, o Talón de Ferro non publicaba as cifras das perdas mais, calculando polo baixo, houbo polo menos cento trinta mil Mercenarios mortos. Pero os nosos camaradas non tiñan ningunha posibilidade. En lugar de que todo o pobo apoiase a revolución, estaban sós e este feito facilitaba, en caso de que fose necesario, dirixir contra eles toda a forza da Oligarquía. E así foi, hora tras hora, día tras día, en convois interminábeis, por centos de miles, os Mercenarios foron carrexados a Chicago.

E canta xente había que pertencía ao pobo do abismo! Cansos de matar, os militares comezaron, en gran escala, a xuntalos coa idea de guiar a chusma das rúas, como se de gando se tratase, até o Lago Michigan e afogalos nel. Foi no comezo deste movemento cando Garthwaite e mais eu atoparamos ao oficial aquel. Este plan resultou practicamente un fracaso grazas ao traballo espléndido dos nosos camaradas. En vez da gran masa humana que os Mercenarios esperaban poder reunir, conseguiron guiar e guindar ao lago como moito uns corenta mil deses miserábeis. De cando en vez, en canto tiñan a chusma xuntada e se dirixían ao lago con eles, os nosos camaradas distraíanos e a chusma aproveitaba a ocasión para fuxir por algún oco que quedara sen garda.

Garthwaithe e mais eu vimos un exemplo disto pouco despois do noso encontro co oficial. A chusma da que formaramos parte e que foi obrigada a volver sobre os seus pasos achou que a súa retirada no sur e no leste estaba cortada por fortes continxentes. As tropas coas que nos atoparamos impedíronlle seguir cara ao oeste. A única saída estaba no norte, así que foi a onde se dirixiu, contra o lago, fustrigada desde o leste, o oeste e o sur polo fogo das metralladoras e os rifles automáticos. Ignoro se presentiu que a estaban conducindo cara ao lago ou se simplemente era unha cega serpe monstruosa, o certo é que aquela columna de xente do abismo precipitouse de súpeto por unha rúa transversal contra o oeste, logo deu a volta na primeira esquina, volveu sobre os seus pasos e dirixiuse ao sur, en dirección do gran gueto.

Daquela Garthwaite e mais eu estabamos tratando de desprazarnos cara ao oeste para saír da zona onde se libraban batallas polas rúas, e de novo caemos en plena refrega. Ao chegar a unha esquina, vimos como a chusma se abalanzaba bramando sobre nós. Garthwaite asiume polo brazo e estivemos a piques de saír a todo correr cando de novo turrou de min para impedir que caese debaixo das rodas de media ducia de coches militares que acudían ao lugar a toda velocidade, equipados con metralladoras. Tras eles viñan os soldados cos seus rifles automáticos. Mentres tomaban posición, a chusma xa os estaba atacando e semellaba que quedarían esmagados antes de que tivesen tempo de entrar en acción.

Aquí e acolá un soldado descargaba o seu rifle, mais estes disparos illados non tiñan efecto ningún para manter a chusma baixo control. Viña cara a nós, bramando de rabia bruta. Semellaba que as metralladoras non daban comezado a disparar. Os coches sobre os que estaban montadas bloqueaban a rúa, obrigando aos soldados a buscar posicións dentro destes, entre eles ou nos paseos. Estaban chegando cada vez máis tropas e, naquel tumulto, non eramos quen de fuxir. Garthwaite agarrábame polo brazo e ambos apertabamos os nosos corpos contra a fachada dun edificio.

A columna humana non estaba a máis de vinte e cinco pés de distancia cando as metralladoras empezaron a funcionar. Ante esa cortina mortal de fogo non había nada que puidese sobrevivir. A chusma seguía entrando mais non podía avanzar. Derrubábase, amoreábase, cada vez nun montículo máis alto, unha enorme crista de onda formada por mortos e feridos que crecía sen parar. Os que estaban atrás empurraban os que ían diante e unha fileira, por todo o ancho da rúa, derrubábase sobre a anterior. Algúns feridos, homes e mulleres, caían a tombos desde enriba daquela horríbel crista e rodaron até abaixo onde quedaron mallados debaixo dos coches ou contra as pernas dos soldados. Estes últimos remataron logo aos pobres infortunados que xa non podían máis, aínda que vin a un que conseguiu pórse de pé e lanzouse á gorxa dun dos soldados intentándoo trabar. Xuntos caeron os dous, o soldado e mais o escravo, dentro daquel mar de sangue.

O fogo cesou. O traballo estaba feito. Xa abortaran o intento desesperado da chusma de abrirse paso. Estaban a dar ordes de limpar de cadáveres as rodas dos automóbiles blindados. Non ían poder subir aquela enorme crista de morte así que o plan era saír con eles pola rúa transversal. Os soldados estaban retirando os corpos de diante das rodas cando ocorreu aquilo. A nós contáronos despois como pasou. No seguinte bloque uns cen camaradas nosos mantiñan un edificio baixo o seu control. Abriron o seu camiño polas azoteas e a través dos edificios até ficar xusto enriba dos soldados apiñados. O que pasou logo foi unha contramatanza.

Sen previo aviso, unha choiva de bombas caeu desde o alto do edificio. Os coches saltaron en anacos polo ar, o mesmo que varios soldados. Nós, co resto dos superviventes, botámonos a unha louca carreira de retirada. Desde un edificio medio bloque abaixo abriron fogo contra nós. Do mesmo modo que os soldados alfombraran a rúa de escravos mortos, eles á súa vez convertéronse naquela macabra alfombra. Parecía que Garthwaite e mais eu tiñamos sorte na vida. Tal e como fixeramos na ocasión anterior, de novo refuxiámonos nun portal. Esta vez o meu camarada non estaba disposto a que o collesen. En canto o estoupido de bombas amainou, púxose a escudriñar a todos os lados.

―Volve a chusma! ―berroume―. Temos que saír de aquí!

Corremos polo ensanguentado paseo agarrados da man, esvarando e escorregando e dirixímonos á volta da esquina. Vimos que na rúa transversal aínda corrían soldados. Nada lles ocorría. A vía estaba libre. Así que nos detivemos un anaco e miramos para atrás. A chusma estaba chegando aos poucos. Estaba ocupada en aprovisionarse das armas dos mortos e en rematar os feridos. Vimos a fin do oficial que nos rescatara. Incorporouse penosamente sobre un cóbado e comezou a descargar ao chou a súa pistola automática.

―Aí che van as miñas posibilidades de promoción ―riu Garthwaite cando unha muller se inclinou sobre o ferido brandindo un coitelo de carniceiro na man―. Veña, vamos! Non é a dirección correcta mais dalgún xeito xa sairemos.

Fuximos cara ao leste a través de rúas tranquilas e, en cada cruzamento, estivemos preparados por se pasaba algo. Contra o sur un enorme incendio escurecía o ceo e sabiamos que era o «gran gueto» que ardía. Por fin derrubeime no bordo do paseo. Estaba esgotada, non podía máis. Estaba chea de mazaduras e doíame todo o corpo; aínda así, non puiden evitar botar un sorriso cando Garthwaite, que se estaba liando un cigarro, dixo:

―Xa sei que estou desconcertado con todo isto de salvala a vostede e tal, pero para min esta situación non ten nin pés nin cabeza. Está todo feito un desastre. Cada vez que intentamos saír, pasa algo e temos que volver. Non estamos agora máis que a un par de bloques de onde a saquei daquela canella. Non sabemos quen é o noso amigo ou inimigo. É un caos total. Non sabemos quen diaños está ocupando os edificios. Intentámolo descubrir e cáenos unha bomba na cachola. Imos pola rúa tranquilamente e coincidimos coa chusma e alguén nos quere matar a tiros de metralladora, ou tropezamos cos Mercenarios e son os nosos propios camaradas os que nos intentan matar desde un tellado calquera. E por se non fose pouco, despois vénnos a chusma e quérenos matar tamén.

Sacudiu melancolicamente a cabeza, acendeu o pito e sentou ao meu carón.

―E, aínda por riba, teño unha fame que non vexo ―engadiu―. Podería comer lastros.

Incorporouse decontado e púxose a escudriñar no medio da rúa a ver se achaba un lastro. Colleu un na man e guindouno contra o escaparate da tenda que estaba detrás de nós.

―É de planta baixa e non semella gran cousa ―explicoume mentres me axudaba a entrar polo burato que fixera―, mais algo é algo. Vostede pode durmir un chisco e eu fago un percorrido por aquí, a ver o que atopo. Xa a sacarei de aquí, mais para iso preciso tempo, moito tempo, e algo para comer.

A tenda onde estabamos era unha talabartería e Garthwaite improvisoume unha cama nas oficinas do fondo con mantas para cubrir os cabalos. Para colmo de males estaba a comezarme unha xaqueca espantosa e non desexaba máis que fechar os ollos e tratar de durmir.

―Volverei ―foron as súas palabras de despedida―. Non creo que poida conseguir un coche mais seguro que algo que levar á boca si.

Non volvín ver a Garthwaite até despois de tres anos. En vez de regresar, foi levado ao hospital cunha bala metida nos pulmóns e outra na parte de atrás do pescozo.

Capítulo 24
O pesadelo

Estaba desfeita xa que a noite anterior no tren non fechara ollo, así que durmín profundamente. A primeira vez que espertei era de noite. Garthwaite non regresara. Perdera o meu reloxo e non tiña nin a menor idea de que hora podía ser. Mentres estiven alí deitada cos ollos fechados ouvía o mesmo xordo rebumbio das explosións de antes. O inferno seguía desatado. Crucei sixilosamente a tenda até chegar á súa parte dianteira. Os reflexos dos incendios no ceo iluminaban a rúa de xeito que case parecía de día, mesmo podíanse ler os caracteres máis pequenos con toda facilidade. Desde alén de varios bloques de edificios chegaban os estoupidos das pequenas granadas de man e o crepitar das metralladoras, e desde máis lonxe ouvíanse unha longa serie de estoupidos fortes. Volvín con todo sixilo até a miña cama de mantas de cabalo e fiquei durmida de novo.

Cando espertei de novo filtrábase no cuarto unha luz amarela e enfermiza. Era o albor do segundo día. Fun outra vez con coidado até a parte dianteira da tenda. Unha cortina de fume chea de reflexos refulxentes cubría o ceo. Un escravo miserábel cambaleaba polo paseo de enfronte. Apertaba unha man fortemente contra o seu costado e, tras el deixaba un regueiro de sangue. Botaba olladas de terror e receo a todos lados. Durante un segundo miroume en fite e no seu rostro reflectía a expresión patética e muda dun animal ferido e acosado. Decatouse da miña presencia mais entre nós, ou polo menos pola súa parte, non existía ningún lazo de entendemento nin a menor simpatía xa que el se encolleu de medo visibelmente e seguiu a arrastrarse pola rúa. Non podía esperar que ninguén neste mundo de Deus lle botase unha man para axudalo. Non era máis que un escravo nunha cacería de escravos organizada polos amos. O único que podía pedir, o único que buscaba, era unha toba onde meterse e onde agocharse como calquera animal. A sirena estridente dunha ambulancia espeliuno. As ambulancias non eran para a clase de persoas como el. Ceibou un laio de dor e botouse dentro dun portal. De aí aos poucos saíu de novo e, ranqueando desesperadamente, seguiu o seu camiño.

Eu volvín até as miñas mantas de cabalo e agardei por Garthwaite durante unha hora. A miña dor de cabeza non desaparecera. Pola contra, estaba aumentando. Só para abrir os ollos e fixar a mirada en calquera obxecto precisaba dun esforzo moi grande. E só o feito de abrir os ollos e mirar converteuse nun tormento intolerábel. O pulso latexábame no cerebro con marteladas precisas. Gabeei para fóra como puiden a través do escaparate esnaquizado e seguín, débil, pola rúa cara abaixo, buscando, dun xeito instintivo e ao chou, a maneira de fuxir daquela carnicería terríbel. E logo todo foi un pesadelo. O meu recordo de todo o que sucedeu durante as seguintes horas é como o recordo que se ten cando se acaba de ter un pesadelo. Hai unha chea de acontecementos que están gravados nitidamente na miña memoria, mais entre estas imaxes imborrábeis existen intervalos de inconsciencia. O que pasou durante aqueles intervalos non o sei e nunca o saberei.

Lembro que na esquina tropecei coas pernas dun home. Era aquel pobre atormentado que había pouco aínda pasara arrastrándose polo meu agocho. Con que claridade lembro as súas mans, que pena me daba só miralas, retorcidas e nodosas, mentres el xacía no paseo, unhas mans que máis ben semellaban pezuños ou gadoupas, retorcidas e deformadas polo traballo diario, coas palmas das mans cubertas de grosas calosidades. E cando recobrei o equilibrio para proseguir o meu camiño, mireille á faciana a aquel ser e vin que aínda vivía xa que os seus ollos, nos que se podía entrever intelixencia, fitábanme e víanme.

Despois daquilo, grazas a Deus, fiquei en branco. Non sabía nada, non vía nada, só fun cambaleando cara adiante na procura dun refuxio. A próxima visión-pesadelo que tiven foi unha silenciosa rúa de cadáveres. Atopeime con ela de súpeto, como un trotamundos calquera no campo que se atopa cun río que flúe no seu curso, coa diferenza de que este río que eu estaba a contemplar non fluía. Solidificárano os mortos. Por toda a calzada, desde un extremo até o outro, incluso tapando os paseos, estendíase uniforme aquel río de cadáveres, só de cando en vez un pequeno montículo ou unha morea de mortos quebraba a superficie. Pobre xente do abismo, os escravos acosados, estaban aí tirados como coellos despois dunha batida en California¹¹⁷. Ollei rúa arriba e rúa abaixo. Non había nin un movemento, nin un son. Os edificios coas súas innumerábeis xanelas contemplaban mudos aquela escena. Só nunha ocasión, nunha única ocasión, vin como un brazo se movía naquel río de morte. Xuro que vin que se movía, retorcíase cun estraño aceno de agonía e, a continuación, ergueuse unha cabeza ensanguentada, un rostro de horror indicíbel que me farfallou algo, logo volveu caer e xa non se moveu máis.

Lembro a outra rúa, flanqueada por edificios sen vida en ambos os dous lados, e o pánico que me fixo recobrar o sentido ao ver de novo xente do pobo do abismo, mais esta vez nun torrente que fluía e avanzaba na miña dirección. E logo decateime de que nada tiña que temer. Este río avanzaba lentamente mentres que del se alzaban xemidos e lamentos, maldicións, balbucidos de senilidade, histeria e insensatez; con todo, daquela, estes eran os rapaces e os vellos, os débiles e os enfermos, os que xa non valían por si mesmos e os que non tiñan remedio, todos os desfeitos do gueto. O incendio do gran gueto do barrio sur vomitáraos ao inferno das loitas que se levaba a cabo polas rúas, a onde foron parar ou o que foi deles non o souben nin tampouco ninguén nunca mo contou¹¹⁸.

Teño un recordo vago de romper un escaparate e agocharme nalgunha tenda para pórme a salvo da chusma que os soldados perseguían. Tamén unha vez estalou unha bomba ao meu carón, foi nalgunha das rúas tranquilas onde eu non puiden, por moito que o intentase, achar nin un ser humano. O seguinte recordo claro que teño comeza cun tiro de rifle e coa consciencia repentina de que servía de branco para un soldado que pasaba nun automóbil. O tiro errou e, deseguida, púxenme a bracear o contrasinal. O recordo que teño de ir en coche resúltame moi confuso, aínda que unha imaxe clara, á súa vez, tamén irrompe nesta viaxe. O disparo do rifle do soldado que estaba sentado ao meu carón fixo que abrise os ollos e vin como George Milford, a quen coñecía desde os días de Pelm Street, se derrubaba lentamente sobre o paseo. Incluso mentres caía, o soldado volveu disparar e Milford dobrouse sobre si mesmo, logo estirou todas as extremidades e caeu de fociños ao chan. O soldado ría e o automóbil partiu a toda velocidade.

O seguinte que lembro despois é que un home me espertou dun profundo soño, que andaba preto de min adiante e atrás. Tiña a faciana mirrada e crispada e a suor caíalle desde a fronte polo nariz cara abaixo. Apertaba con forza unha man contra o peito coa outra e, ao seu paso, pingas de sangue caían ao chan. Vestía o uniforme dos Mercenarios. Desde fóra, como a través dunhas grosas paredes, chegaba o ruxido atenuado das bombas a estoupar. Era evidente que o edificio onde me achaba sostiña unha loita contra algún outro edificio.

Entrou un cirurxián para vendar ao soldado ferido e comentoume que eran as dúas da tarde. A miña dor de cabeza non mellorara e o cirurxián deixou o seu traballo un momento para darme unha potente droga que me aliviaría e calmaría a dor. Fiquei durmida de novo e o seguinte que souben era que estaba na azotea dun edificio. Nos arredores a loita cesara e estaba contemplando un ataque dos globos contra as fortalezas. Alguén colocara o seu brazo ao meu redor e eu acurrunchábame contra el. Parecíame completamente natural que aquel tiña que ser Ernest e deime de conta de que me estaba a preguntar por que tería o cabelo e mais as cellas tan chamuscadas.

Foi a maior das casualidades que nos atopásemos un ao outro naquela terríbel cidade. El nin sequera sabía que eu saíra de Nova York e, ao pasar pola estancia onde eu estaba a durmir, ao principio non podía crer que aquela fose eu. Pouco máis vin da Comuna de Chicago. Despois de ter observado o ataque dos globos, Ernest levoume ao interior do edificio onde durmín toda a tarde e a noite seguinte. Pasamos aí o terceiro día e, ao cuarto, despois de que as autoridades lle concedesen a Ernest un permiso e un automóbil, saímos de Chicago.

A miña xaqueca desaparecera mais, así e todo, estaba rendida en corpo e alma. Apoieime contra Ernest no coche e ollaba cunha mirada indiferente como os soldados intentaban sacar o vehículo da cidade. As loitas continuaban, porén, só en lugares illados. En varios sitios, distritos enteiros estaban aínda en posesión dos nosos camaradas, mais aqueles distritos estaban arrodeados e vixiados por fortes continxentes de tropas. Deste xeito, os camaradas estaban encerrados en cen trampas illadas cada un doutro, mentres o traballo de reducilos seguía o seu curso. Iso significaba a morte xa que non se daba cuartel e pelexábase heroicamente até o último home¹¹⁹.

Cada vez que nos aproximabamos a un lugar destes, os gardas parábannos e obrigábannos a facer un gran rodeo. Unha vez, a única maneira de pasar por dous distritos onde os nosos camaradas mantiñan fortes posicións foi atravesar un barrio arrasado que quedaba entre os dous. De ambos os dous lados ouviamos o troupeleo e o ruxir da guerra, mentres o automóbil sorteaba ruínas fumegantes e paredes a piques de caer. A miúdo as rúas estaban bloqueadas por moreas de escombros que nos obrigaban a dar máis rodeos. Estabamos nun labirinto de ruínas e o noso avance facíase lento.

Da parte industrial de Chicago (a zona dos guetos, talleres, etc.) non quedaba máis que unhas ruínas fumegantes. Ao lonxe, a man dereita, unha ancha cortina de fume escurecía o horizonte, era a cidade de Pullman, polo que nos dixo o soldado que conducía o coche, ou polo menos o que quedaba dela xa que estaba completamente destruída. Fora aí ao terceiro día pola tarde para levar algunhas mensaxes. Era, segundo el, o lugar onde se libraran as batallas máis encarnizadas e unha chea de rúas quedaran intransitábeis debido ás moreas de cadáveres que nelas se achaban.

Cando, no distrito industrial, o coche virou na esquina dun edificio de paredes medio derruídas, tivo que deterse ante unha vaga de mortos. Era idéntica ás vagas que saen das profundidades do mar. O transcurso dos acontecementos era evidente. Cando a chusma en pleno ataque dobrara a esquina, varrérana, coas metralladoras colocadas na rúa transversal, desde ángulos axeitados e a queimarroupa. Con todo, tampouco os soldados se libraran dun desastre. O máis probábel era que unha bomba errante estoupara entre eles. A vaga formouna a chusma que, acurralada, antes de morrer, se detivo en seco e cuspiu do seu interior a branca escuma da vida, aos escravos en loita. Os soldados e os escravos xacían xuntos, esgazados e mancados enriba e no medio dos restos de automóbiles e metralladoras.

Ernest saíu fóra do coche dun chimpo. Unha franxa familiar de cabelos brancos sobre os ombros cubertos dunha camisa de algodón chamaran a súa atención. Non o quixen mirar e non dixo nin unha palabra até que estivo de novo sentado ao meu carón e saímos do lugar a toda velocidade.

―Era o bispo Morehouse.

Pronto estivemos en pleno campo e, por última vez, ollei cara atrás ao ceo cuberto de fume. O estoupido apenas perceptíbel dunha explosión chegou ao meu ouvido. Logo agochei o meu rostro contra o peito de Ernest e chorei docemente pola Causa perdida. O brazo de Ernest ao meu redor era unha proba elocuente de amor.

―Perdida por esta vez, meu corazón ―dixo―, pero non para sempre. Aprendemos. Mañá a Causa erguerase de novo, máis forte, máis sabia e máis disciplinada.

O coche chegou a unha estación de ferrocarril. Aquí podiamos coller o tren até Nova York. Mentres agardabamos na plataforma, pasaron tres convois con dirección ao oeste, a Chicago, cun ruído infernal. Estaban cheos de peóns, envolvidos en farrapos, o pobo do abismo de novo.

―Levas de escravos para a reconstrución de Chicago ―comentou Ernest―. É que todos os escravos da cidade están mortos.

Capítulo 25
Os terroristas

Até varias semanas despois, cando xa estabamos en Nova York, non fomos quen de apreciar en toda a súa extensión o desastre que sufrira a Causa. A situación era dolorosa e cruenta. En varios lugares, dispersos por todo o país, aconteceran revoltas e masacres de escravos. A lista dos mártires crecía con rapidez. Houbo innumerábeis execucións en todas as partes. As montañas e os desertos enchéronse de proscritos e refuxiados aos que se lles daba a caza sen piedade. Os nosos propios refuxios abarrotábanse de camaradas que xa tiñan prezo polas súas cabezas. O Talón de Ferro asaltou unha chea de refuxios nosos debido á información que obtiveran os seus espías.

Un gran número de camaradas nosos desanimáronse e reaccionaron cunha táctica terrorista. A postergación das súas esperanzas fixo que se puxesen fóra de si. Varias organizacións terroristas, ás que os nosos afiliados nunca pertenceran, engordaron as súas filas e causáronnos unha chea de problemas¹²⁰. Esta xente descarrilada sacrificou as súas vidas sen miramentos e en varias ocasións abortaron os nosos plans e retardaron a reconstitución da nosa organización.

E entre isto camiñaba o Talón de Ferro, seguro e impasíbel pisaba todo e sacudía a estrutura enteira da sociedade na procura dos nosos camaradas. Rastreaba entre os Mercenarios, as castas laborais e entre todo o seu servizo secreto, castigaba sen odio e sen piedade, mantivo silencio ante os contraataques que lle caeron enriba e enchía os ocos na súa liña de combate tan pronto como se ían producindo. Paralelamente, Ernest e o resto dos dirixentes do partido traballaban duro para reorganizar as forzas da Revolución. Comprenderase a magnitude da tarefa no momento no que sexa levada...¹²¹

Notas

1A Segunda Revolta foi na maior parte obra de Ernest Everhard aínda que, naturalmente, en cooperación con líderes europeos. A captura e execución secreta de Everhard constituíron o acontecemento máis notábel do ano 1932 A.D. Non obstante, preparárase para o levantamento con tanta minuciosidade que os seus compañeiros-conspiradores lograron, sen demasiada confusión e demora, levar a cabo os seus plans. Despois da execución de Everhard, a súa esposa retirouse a Wake Robin Lodge, a unha pequena cabana nas montañas de Sonoma, en California.

2Sen dúbida se refire á Comuna de Chicago.

3Con todo, respecto ao que a Avis Everhard se refire, hai que sinalar que era só un dos moitos dirixentes que planearon a Segunda Revolta e que estaban capacitados para levala ao cabo. Hoxe en día nós, se miramos atrás a través dos séculos, podemos dicir con seguridade que, aínda que Everhard non chegase a falecer, a Segunda Revolta non tería resultado máis calamitosa na súa execución do que xa foi.

4A Segunda Revolta foi certamente internacional. Era un plan colosal ―demasiado colosal para ser tramada pola intelixencia dun so home―. En todas as oligarquías do mundo os traballadores estaban listos para levantarse a un sinal acordado. Alemaña, Italia, Francia e toda Australasia eran países con maioría traballadora ―estados socialistas― e estaban dispostos a prestarlle axuda á revolución. Con galantería fixérono, e foi por esta razón que cando a Segunda Revolta foi reprimida, eles mesmos foron tamén esmagados pola alianza mundial das oligarquías e os seus gobernos socialistas foron substituídos por gobernos oligárquicos.

5John Cunningham, o pai de Evis Everhard, era profesor da Universidade de Estado en Berkeley, California. A súa especialidade era a física e ademais realizaba investigacións orixinais e, como científico, era moi distinguido, A súa máis importante contribución á ciencia foron os seus estudos sobre o electrón, e a súa obra monumental sobre A identificación da materia e da enerxía, onde estabeleceu, sen refutación posíbel, que a última unidade da materia e a última unidade da enerxía son unha e a mesma. Antes del, esta teoría xa fora estudada por sir Oliver Lodge e outros investigadores do novo campo da radioactividade, porén a súa veracidade nunca fora demostrada.

6Daquela, os homes adoitaban combater por cartos. Pelexaban cos puños. Cando un caía ao chan, sen sentido ou morto de tanta puñada, o que ficaba de pé levaba os cartos.

7Nesta mención pouco clara refírese a un cego músico negro que tivo moita popularidade en todo o mundo a finais do século XIX da Era Cristiá..

8Friedrich Nietzsche, o filósofo tolo do século XIX da Era Cristiá que tiña fugaces visións da verdade, mais quen, antes de que acabase de desenvolvelas, perdeuse na gran maraña do pensamento humano e volveuse tolo.

9Profesor célebre de finais do século XIX e principios do século XX da época cristiá. Foi o reitor da Universidade de Stanford, unha institución daquela financiada con fondos privados.

10Monista idealista que, durante un longo período, desconcertou aos filósofos daqueles tempos, ao negar a existencia da materia, mais cuxos argumentos sutís acabaron por derrubarse cando os novos datos empíricos da ciencia se xeneralizaron na filosofía.

11O Gran Terremoto que destruíu San Francisco en 1906 D.C.

12Esta expresión procede dos costumes de antano, cando entre os homes que loitaban até a morte do seu xeito salvaxe, o perdedor deixaba caer as armas, aquilo significaba que o vencedor tiña dereito de matalo ou de perdoarlle a vida.

13Durante este período, varios prelados foron expulsados da igrexa por predicar doutrinas inaceptábeis. Foron expulsados sobre todo cando os seus sermóns comezaron a contaminarse de socialismo.

14Un corpo de gardas de orixe helvética que se encargaba da seguridade do rei Luís XVI, de Francia, a quen o seu propio pobo guillotinou máis tarde.

15Daquela distinguíase dunha forma moi marcada e ás veces inxusta se unha persoa nacera fóra ou dentro do país.

16Continuaron imprimindo este libro durante os tres séculos que durou o Talón de ferro. Existen varias copias das distintas edicións na Biblioteca Nacional de Ardis.

17Daquela, grupos de individuos depredadores controlaban todas as formas de transporte e, polo seu uso, cobrábanlle á xente.

18Estes conflitos eran moi comúns naqueles tempos irracionais e anárquicos. Ás veces os obreiros negábanse a traballar. Ás veces os capitalistas negábanse a deixar que os obreiros traballasen. Entre a violencia e a turbulencia desa clase de conflitos destruíanse moitos bens e perdíanse moitas vidas. Para nos, todo isto é inconcibíbel, tan inconcibíbel como outro costume daquela época, en concreto o costume que tiñan os homes das clases inferiores de esnaquizar mobles mentres discutían coas súas esposas.

19Proletariado, palabra derivada orixinalmente do latín Proletarii, o nome que no censo de Servius Tullius se lle deu a aqueles que tiñan valor ao Estado só para que tivesen descendencia (Proles); é dicir, os que non eran importantes nin polas riquezas, nin pola posición, nin por unha habilidade excepcional.

20Austin Lewis,candidato ao cargo de Gobernador de California polo Partido Socialista nas eleccións do outono de 1906 da Era Cristiá. De orixe inglesa, autor de varias obras sobre economía e filosofía política e un dos destacados líderes socialistas daquela época.

21Non existe unha páxina máis horrenda na historia do home que a do trato dos rapaces e as mulleres sometidos á escravitude nas fábricas inglesas durante a segunda metade do século XVIII da Era Cristiá. Daqueles infernos industriais naceron algunhas das fortunas máis magníficas daqueles tempos.

22Everhard puido ter presentado un exemplo aínda mellor sobre a actitude adoptada pola Igrexa do Sur antes da Guerra coñecida como «A Guerra de Secesión», cando esta asumía abertamente a defensa de escravitude en propiedade. Aquí achegamos varios exemplos, seleccionados de documentos daquela época. En 1835 a Asemblea Xeral da Igrexa Presbiteriana declarou: «a escravitude está recoñecida tanto no Antigo como no Novo Testamento e a autoridade divina non a condena». A Asociación Bautista de Charleston fixo público o seguinte comunicado en 1835 D.C.: «o Deus Creador de todas as cousas recoñece con claridade o dereito dos amos de dispor do tempo dos seus escravos e El sen dúbida está libre de conferir o dereito á propiedade sobre calquera obxecto a quenquera que lle praza». O reverendo E.D. Simon, doutor en divindade e profesor do Colexio metodista Randolf-Macon de Virxinia, expuxo: «os extractos das Santas Escrituras afir1man dun xeito inequívoco o dereito da propiedade sobre os escravos, con todas as consecuencias derivadas del. O dereito de comprar e vender está claramente nomeado. En resumo, se consultamos xa sexa a política xudía, que Deus mesmo estabeleceu, xa sexa a opinión e práctica da Humanidade de todos os tempos, ou xa sexa os mandamentos do Novo Testamento e da lei moral, chegamos á conclusión de que a escravitude non é inmoral. Despois de chegar á conclusión de que os primeiros escravos africanos foron sometidos á escravitude legalmente, o dereito de reter os seus fillos na escravitude despréndese como consecuencia natural. Así que nos damos de conta de que a escravitude existente en América fúndase no dereito».

Non hai que estrañarse de que a Igrexa, unha ou dúas xeracións máis tarde, retomase esta mesma idea na defensa da propiedade capitalista. No gran museo de Asgard atópase un libro titulado Ensaios en aplicación, escrito por Henry van Dyke. O libro foi publicado en 1905 da Era Cristiá. Segundo o que puidemos indagar, Van Dyke foi, con toda probabilidade, un clérigo. O libro é un bo exemplo do que Everhard chamaría «mentalidade burguesa». Observen a similitude entre o comunicado da Asociación Bautista de Charleston que citamos anteriormente, e o seguinte comunicado de Van Dyke, setenta anos despois: «a Biblia ensínanos que Deus posúe o mundo. El reparte a cada home segundo a Súa boa vontade, conforme aos leis xerais».

23Daquela existían varios miles de pobres vendedores ambulantes, a quen chamaban quincalleiros. Portaban nas costas de porta a porta todas as mercadorías que tiñan para vender. Era un verdadeiro dispendio de enerxías. A distribución de xéneros era igual de confusa e irracional que no sistema xeral da sociedade enteira.

24«Unha miserábel chabola a piques de caer», expresión descritiva referente a casas arruinadas e miserábeis nas que moitos traballadores se abeiraban naquela época. Pagábanlle sempre unha renda ao propietario e, dado o escaso valor de tales casetos, a renda era desproporcionada.

25Naquela época o roubo estaba á orde do día. Todo o mundo lle roubaba a todo o mundo. A xente importante roubaban legalmente ou facían legais os seus roubos, mentres que as clase pobres roubaban ilegalmente. Nada estaba a salvo se non estaba baixo custodia. Empregaban moitísimos homes como serenos, para protexer propiedades. As casas da xente acomodada eran combinacións de cámaras acoirazadas e fortalezas. A tendencia de apropiarse do ben alleo, que aínda hoxe en día percibimos entre os nosos propios fillos, considérase como supervivencia rudimentaria desta tendencia ao roubo, que naqueles tempos remotos era universal.

26Mandaban aos obreiros a traballar e a retirarse mediante uns asubíos arrepiantes que funcionaban a vapor e que puñan os nervios de punta.

27A misión dun avogado de empresa era servir, mediante métodos corruptos, aos instintos que as corporacións tiñan para apropiarse dos cartos. Consta en acta que Theodore Roosevelt, presidente dos Estados Unidos daquela, pronunciou no seu discurso de apertura da Universidade de Harvard en 1905 D.C.: «todos sabemos que, no estado actual das cousas, varios membros máis influentes e máis remunerados da avogacía, dentro de calquera concentración de riquezas, se especializan para tramar plans ousados e enxeñosos, mediante os cales os seus clientes ricos, xa sexa individuos ou empresas, poidan evadir as leis que foron ditadas polo interese xeral, para regular o poder das grandes fortunas».

28Un exemplo dun conflito de aniquilación recíproca que estaba presente en toda a sociedade. Os homes aproveitábanse uns dos outros como lobos voraces. Os lobos grandes comían os lobos pequenos e, na escala social, Jackson era o máis insignificante dos lobos pequenos.

29É interesante observar a virilidade da linguaxe que se empregaba na fala común e que revela a bestialidade da vida que se levaba daquela. Aquí refírese, naturalmente, ao verbo «ceibar» empregado por Avis Everhard e non ao xuramento de Smith.

30Aquí refírese ao voto socialista emitido nos Estados Unidos en 1910. O aumento deste voto demostra claramente o crecemento rápido do Partido da Revolución. O seu número de votantes era 2068 en 1888, 127713 en 1902, 435040 en 1904, 1108427 en 1908 e 1688211 en 1910.

31Na loita terríbel por sobrevivir de aqueles séculos, ninguén estaba sempre a salvo, por moita fortuna que tivese. Ao temer polo benestar das súas familias os homes inventaron o sistema dos seguros. Para nós, nesta era de intelixencia, tal dispositivo parécenos absurdo, ridículo e primitivo. Porén, naquela época era unha cousa moi seria. O máis gracioso do asunto é que a mesma xente, encargada de administrar os fondos das compañías de seguros, roubábaos e dilapidábaos.

32Contradicións verbais, chamadas «Irish bulls», foron durante moito tempo un afábel defecto dos antigos irlandeses.

33Os xornais da época, en 1902, atribuían a George F. Baer, o presidente de Anthracite Coal Trust, o enunciado do seguinte principio: «os dereitos e os intereses dun obreiro serán protexidos por homes cristiáns a quen Deus, na súa sabedoría infinita, confiou os intereses de propiedade neste país».

34Os xornais da época, en 1902, atribuían a George F. Baer, o presidente de Anthracite Coal Trust, o enunciado do seguinte principio: «os dereitos e os intereses dun obreiro serán protexidos por homes cristiáns a quen Deus, na súa sabedoría infinita, confiou os intereses de propiedade neste país».

35A palabra Sociedade úsase aquí nun sentido limitado, un uso común naquela época para referir aos abellóns dourados que non traballaban senón que só comían a fartarse nas celas do mel das abellas obreiras. Nin os homes de negocios nin os traballadores tiñan tempo ou oportunidade para dedicarse a isto. A Sociedade era a creación dos ricos que non facían nada e deste xeito entretíñanse.

36«Que entren os cartos sucios», era o sentimento que a Igrexa expresaba nesta época.

37Nas columnas de Outlook, revista de crítica semanal daquela época, no exemplar do 18 de agosto de 1908, relátase o caso dun obreiro que perdeu o seu brazo en circunstancias similares ás do caso de Jackson, ao que Avis Everhard se refire.

38Daquela a xente aínda tiña o costume de encher ao salón con trapalladas. Non descubriran un xeito sinxelo de vivir. Esa clase de cuartos eran como museos que requirían un traballo interminábel de limpeza. O Demo Po era o dono da casa. Existían miles de tipos de medios para atraer o po mais só uns poucos para librarse del.

39A invalidación de testamentos era un trazo particular da época. Para os que acumularan grandes fortunas resultaba un problema desconcertante decidir sobre o seu uso despois da morte. O facer e o invalidar o testamento convertéronse en labores complementarios, como a fabricación de blindados e armas. Recorríase aos especializados avogados máis hábiles para redactar testamentos que non se podían invalidar. Mais estes testamentos sempre se invalidaban e, con moita frecuencia, facíano os mesmos avogados quen os redactaran. Porén, na clase adiñeirada existía unha ilusión de que se podía facer un testamento que fose imposíbel de anular; daquela, a través de xeracións os clientes e avogados perseguiron aquela ilusión. Foi unha procura semellante a aquela da hipotética Panacea Universal polos alquimistas da Idade Media.

40Curioso e sorprendente xénero de literatura que servía para que a clase traballadora interpretase mal a natureza da clase ociosa.

41Os homes daquela época eran escravos de frases feitas. Este desprezábel servilismo é incomprensíbel para nós. Nas palabras atopaban unha maxia máis grande que nos conxuros dunha meiga. Tan ofuscadas e caóticas estaban as súas mentes que a pronuncia dunha soa palabra podía inutilizar os resultados dunha afanosa investigación e pensamento de toda a vida. Utopista era esa clase de palabra. Só con dicilo podía condenarse un plan ao fracaso total, por moi ben trazado que estivese ou aínda que levase consigo unha mellora ou rexeneración económica. Poboacións enteiras púñanse frenéticas ante expresións como «o dólar honrado» ou «a friameira chea». A cuñaxe de frases semellantes considerábase unha obra xenial.

42En principio, eran detectives privados mais convertéronse pronto en gardas armados dos capitalistas e logo en Mercenarios da Oligarquía.

43. As medicinas patentadas eran mentiras patentadas mais, igual que na Idade Media cos feitizos e luxos, enganaran á xente. A única diferenza que había era que as medicinas patentadas eran máis nocivas e máis caras.

44Incluso tan tarde como en 1912 D.C., a maior parte do pobo mantiña a crenza de que gobernaban o país por medio dos seus votos. En realidade gobernaban as Máquinas Políticas. Ao comezo os patróns destes mecanismos cobrábanlle fortes sumas aos capitalistas por influír na lexislación. Porén, os grandes capitalistas non tardaban en descubrir que lles resultaba máis barato posuír os mesmos e ter os seus líderes como asalariados.

45Robert Hunter, en 1906, nun libro titulado Pobreza, indicou que daquela en Estados Unidos vivían dez millóns de persoas na pobreza.

46infantil estaba en torno de 1.752.187. No censo de 1900 nos Estados Unidos (o último cuxas cifras se publicaron) a man de obra

47Para demostrar a tendencia do pensamento, eis aquí unha definición, extraída da obra titulada Dicionario mundial dun cínico, publicado en 1906 e escrito por un tal Ambrose Bierce, misántropo probado e notorio daquela época: «Metralla, s.f.. Argumento que o porvir está a preparar como resposta ás demandas do socialismo norteamericano».

48Os escravos africanos e mais os criminais eran esposados polas pernas cunha barra de ferro para evitar que fuxisen. Semellantes practicas caeron en desuso despois da fundación da Fraternidade do Home.

49Antes de Everhard houbo homes que presentiron esta sombra malia que, como el, non foron quen de precisar a súa natureza. Velaí unhas palabras de John C. Calhoun: «dentro do goberno ten xurdido un poder superior ao mesmo pobo. Consiste en intereses numerosos, diversos e poderosos, combinados nunha masa única e mantidos xuntos pola forza de cohesión dos enormes beneficios dos bancos». Eis a declaración que o grande humanista, Abraham Lincoln, fixo xusto antes de que fose asasinado: «podo percibir que nun futuro próximo se achega unha crise que me turba e que me fai tremer pola seguridade da miña patria... Entronizáronse empresas e a consecuencia vai ser unha onda de corrupción en alto grao, e o poder do capital esforzarase por prolongar o seu reinado apoiándose nos prexuízos do pobo até que a riqueza estea acumulada nunhas poucas e selectas mans e a República será destruída».

50Este libro, Económica e a educación, foi publicado aquel mesmo ano. Quedan tres exemplares del, dous en Ardis e un en Asgard. Trataba con detalle un dos factores de conservación da orde estabelecida, a saber, o rumbo capitalista tomado polas universidades e as escolas ordinarias. Era unha acusación lóxica e esmagadora contra o sistema educativo enteiro, o cal non espertaba nas mentes dos estudantes nada máis que ideas favorábeis ao réxime capitalista, até chegar a excluír todas as ideas adversas ou subversivas. O libro causou sensación e foi pronto suprimido pola Oligarquía.

51Non existe indicio algún que nos permita coñecer o nome da organización representada por estas iniciais.

52Cruzar nun ferri desde Berkeley a San Francisco só levaba uns poucos minutos, así que estas e outras cidades da baía formaban practicamente unha comunidade conxunta.

53Trátase dun poema de Oscar Wilde, un dos mestres da lingua do século XIX da era cristiá.

54Unha empresa grande podía vender perdendo cartos durante un tempo máis longo que unha tenda pequena e, con iso, desencadear o feche da tenda pequena. Era un método de competición empregado con frecuencia.

55Nesta época fixéronse incontábeis esforzos para organizar a clase decadente dos granxeiros para que se integrasen nun partido político, creado para destruír os trusts e as corporacións con axuda de severas medidas lexislativas. Todas as procuras dese índole terminaron en fracasos.

56O primeiro trust importante, preto dunha xeración antes que o resto deles.

57Creba ou bancarrota, unha institución especial que permitía ao industrial que non tivese éxito non pagar as súas débedas e tiña por efecto mellorar as condicións moitas veces demasiado salvaxes na encarnizada loita social.

58Everhard tiña razón no esencial, malia que a data da presentación da proposición de lei está equivocada. Foi presentada o día 30 de xuño e non de xullo. Os arquivos do congreso áchanse aquí, en Ardis, e menciónase a proposición de lei en cuestión os días 30 de xuño, os días 9, 15, 16 e 17 de decembro do ano 1902 e mailos días 7 e 14 de febreiro, do ano 1903. A ignorancia que demostraron estes homes de negocios non tiña nada de excepcional. Moi pouca xente coñecía a existencia desta lei. En xullo do ano 1903 un revolucionario, E. Unterman, publicou en Girard, Kansas un panfleto que trataba deste “Decreto sobre a Milicia”. Este panfleto vendeuse algo entre os traballadores; porén a segregación de clases era xa tan avanzada que os membros da clase media nin sequera ouviron falar do panfleto, polo que a súa ignorancia sobre esta lei era completa.

59Aquí Everhard refírese á causa de todos os problemas laborais daquela época. Á hora do reparto do produto global, tanto o capital como os traballadores querían todo o posíbel, co cal a pelexa sobre o reparto era imposíbel de reconciliar. Mentres existía o sistema de produción capitalista, os traballadores e o capital non paraban de discutir sobre o reparto. Para nós resulta un espectáculo absurdo mais non se nos debe esquecer que agora mesmo levamos unha vantaxe de sete séculos sobre os que daquela vivían.

60Pouco antes desta época, Theodor Roosevelt, presidente dos Estados Unidos, fixo en público a seguinte declaración: «precisamos dunha reciprocidade máis liberal e extensiva na compra e venda de mercadorías para que se poidan vender os excedentes de Estados Unidos no estranxeiro». Naturalmente, este excedente de produción que el menciona era o beneficio sobrante do sistema capitalista, o cal os integrantes do mesmo sistema non puideron consumir. Nesta mesma época tamén dicía o senador Mark Hanna: «a produción de riqueza en Estados Unidos é anualmente un terzo maior que o seu consumo». Tamén, segundo outro senador, Chauncey Depew, o pobo americano producía anualmente riqueza por dous mil millóns máis do que consumía.

61. O alemán Karl Marx, de orixe xudía, contemporáneo de John Stuart Mill, era o grande heroe do socialismo do século XIX. Cústanos traballo crer que desde os descubrimentos económicos de Marx se sucedesen varias xeracións, e que durante todo ese lapso de tempo os pensadores e sabios máis estimados do mundo se riran del. A causa das súas doutrinas foi desterrado do seu país natal e morreu no exilio en Inglaterra.

62Que se saiba, é a primeira vez que se usa este nome con referencia á Oligarquía.

63Esta división da sociedade de Everhard está conforme coa de Lucien Sanial, unha das autoridades de máis renome no campo da estatística daquela época. De acordo co censo do ano 1900, en Estados Unidos o número de persoas repartidas nestas tres clases era o seguinte: a clase dos plutócratas, 250.251; a clase media, 8.429.845; a clase dos proletarios. 20.393.137.

64Véxase a nota número 68.

65Incluso tan tarde como en 1907 considerábase que once grupos dominaban o país, mais este número reduciuse cando os cinco grupos correspondentes aos ferrocarrís se fusionaron e formaron un gran trust de ferrocarril. Estes cinco grupos fusionados, xunto cos seus aliados financeiros e políticos, eran os seguintes:1°, James J. Hill, que controlaba a empresa Northwest; 2°, o grupo de ferrocarrís de Pensilvania, e Schiff como director financeiro, con colaboración dos seus fortes bancos de Filadelfia e Nova York; 3°, Harriman, con Frick de conselleiro e Odell de tenente político, de director das Liñas de Transporte do Continente Central, do Pacífico Suroeste e Sur; 4°, os intereses ferroviarios da familia Gould; e 5°, Moore, Reid e Leeds, coñecidos como «o grupo de Rock Island». Estas oligarquías poderosas xurdiron do conflito da competición e percorreron o inevitábel camiño cara á fusión.

66Lobby, peculiar institución privada que tiña por finalidade intimidar, subornar e corromper aos lexisladores dos que se supuña que representaban os intereses do pobo.

67Uns dez anos antes deste discurso de Everhard, a Cámara de Comercio publicou un informe do cal copiamos as seguintes liñas: «os ferrocarrís teñen un control absoluto sobre os lexisladores da maioría dos estados membros da Unión, fan e desfán os senadores, os deputados e os gobernadores e practicamente son os ditadores da política gobernamental de Estados Unidos».

68Rockefeller empezou como membro do proletariado e á forza de aforro e astucia logrou organizar o primeiro trust perfecto, o que se coñece baixo o nome de Standard Oil. Vémonos obrigados a reproducir a seguinte páxina excepcional da historia daquela época, para demostrarlles como a necesidade de volver colocar os fondos excedentes da compañía de Standard Oil contribuíu a esmagar os pequenos capitalistas e precipitou o derrubamento do sistema capitalista. O seu autor, o xornalista David Graham Phillips, era considerado como un escritor radical daquela época, e o seu artigo, que aquí se transcribe, foi publicado no Saturday Evening Post do 4 de outubro de 1902, D.C. Este é o único exemplar deste xornal que chegou até as nosas mans, non obstante, pola súa forma e contido dános a entender que era un dos periódicos populares de gran tirada:

«Hai aproximadamente uns dez anos unha autoridade competente calculaba a renda de Rockefeller en trinta millóns de dólares. Alcanzara o límite dos investimentos rendíbeis do beneficio que lle producira a industria petrolífera. As sumas que caían tan só na caixa de John Davison Rockefeller eran desorbitadas ―máis de dous millóns de dólares ao mes. A cuestión do reinvestimento fíxose un problema serio. Converteuse nun pesadelo. Os ingresos de petróleo aumentaban sen parar e o número de investimentos seguros era limitado, aínda máis limitado do que é hoxe en día. Non foi porque os Rockefeller tivesen especial interese en gañar máis cartos o que lles impulsou a expandirse de cara a outras ramas da industria. Estaban obrigados a facelo por esta marea de ingresos que o seu monopolio irresistibelmente atraía. Organizaron un persoal específico para buscar e investigar vías de investimento. Fálase de que o xefe deste persoal recibe un salario anual de 125.000 dólares.

»A primeira incursión que fixeron os Rockefeller foi no campo dos ferrocarrís. En 1895 tiñan xa debaixo do seu poder a quinta parte da lonxitude das vías férreas do país. Hoxe en día, canto posúen ou, como socio maioritario, controlan? Teñen baixo o seu control todas as liñas principais de ferrocarril de Nova York, tanto no norte como no leste e no oeste, existe tan só unha liña onde a súa participación non excede uns cantos millóns. Controlan a maioría das liñas máis importantes nos arredores de Chicago. Dominan a maioría das liñas que se estenden até o Pacífico. Son os seus votos os que fan ao señor Morgan tan poderoso, malia que, hai que confesalo, eles precisan dos miolos del máis do que el precisa dos votos deles ―polo menos neste momento―, e a combinación destas dúas forzas constitúe nunha medida ampla a «comunidade de interese».

»Porén, os ferrocarrís non bastaban para absorber aqueles ríos de ouro. Os 2.500.000 dólares que John D. Rockefeller gañaba ao ano aumentaron a catro, a cinco, a seis millóns, até chegar aos 75 millóns de dólares ao ano. O aceite para as lámpadas estábase a volver moi beneficioso. Os reinvestimentos das rendas deixaba xa un beneficio de varios millóns anuais.

»Os Rockefeller entraron nos negocios de gas e da electricidade en canto esas industrias estiveron o suficientemente desenvolvidas como para constituír unha inversión segura. E agora unha gran parte do pobo americano, calquera que sexa o tipo de iluminación que use, debe comezar a enriquecer aos Rockefeller en canto se poña o sol. Logo metéronse nas hipotecas de granxas. Coméntase que cando, hai uns anos, a prosperidade permitiu que os labregos se librasen das súas hipotecas, John D. Rockefeller case se bota a chorar. Chimpáranlle mesmo diante das narices os oito millóns de dólares que crera ben colocados a un bo interese para uns cantos anos, e que agora lle estaban a reclamar un destino novo. Este inesperado agravamento das súas preocupacións sobre como achar un sitio adecuado para toda a prole que o seu petróleo en cadea paría era demasiado para que aquel home de problemas de dixestión o puidese soportar con serenidade.

»Os Rockefeller metéronse no negocio das minas ―de ferro, carbón, cobre e chumbo― e logo noutras compañías industriais, como o tranvía, as obrigas de Estado, federais e municipais, grandes liñas marítimas, barcos de vapor e o telégrafo, inmobiliarias, rañaceos e residencias e hoteis e apartamentos, seguros de vida e bancos. Pronto non quedou ningunha rama de industria onde os seus millóns non estivesen a manobrar.

»O Banco Rockefeller ―o Nacional City Bank― é, sen lugar a dúbidas, o banco máis importante dos Estados Unidos. No mundo enteiro supérano tan só o Banco de Inglaterra e o Banco de Francia. Os seus depósitos superan os cen millóns de dólares por día e o Banco domina tanto o mercado de valores de Wall Street como a bolsa. Por se isto fose pouco, é o líder da cadea de bancos de Rockefeller, que consiste en catorce bancos e consorcios na cidade de Nova York e tamén doutros bancos influentes e de grande importancia en todos os centros financeiros do país.

»John D. Rockefeller posúe accións da Standard Oil por valor de catrocentos ou cincocentos millóns de dólares, segundo a cotización da Bolsa. Ten cen millóns en accións no Trust de Aceiro, case outro tanto nunha soa rede de ferrocarril, cincuenta millóns noutra e así sucesivamente, até que a mente canse de catalogar as súas riquezas. A súa renda o ano pasado foi aproximadamente duns 100 millóns de dólares e probabelmente nin a renda de todos os membros da Familia Rothschild xuntos supere esta cifra. E segue aumentando a pasos axigantados.

69Os Cen Negros foron unha chusma reaccionaria organizada pola autocracia decadente durante a Revolución Rusa. Estes grupos fascistas atacaban aos revolucionarios e tamén, cando era necesario, provocaban algaradas e destruían propiedades para proporcionarlle á autocracia un pretexto para chamar aos Cosacos.

70Baixo o réxime capitalista estes períodos de crise eran tan inevitábeis como absurdos. A prosperidade sempre xeraba calamidades. Naturalmente, isto debíase ao exceso dos produtos almacenados por consumir.

71Crebafolgas foron en realidade e en todo menos no nome, soldados privados dos capitalistas. Perfectamente organizados e ben armados, estaban sempre dispostos a ser enviados en convois especiais a calquera parte do país onde os traballadores fixesen folga ou onde houbese un paro patronal. Tan só unha época tan extraordinaria como aquela podía proporcionarnos o espectáculo asombroso dun deles, Farley, un coñecido líder crebafolgas que, en 1906, atravesou Estados Unidos desde Nova York até San Francisco en convois especiais, á fronte dun exército de 2.500 homes armados e equipados para crebar a folga dos condutores de tranvías de San Francisco. Semellante acto constituía unha violación en toda regra contra as leis do país. O feito de que este acto e miles de actos similares quedasen impunes demostra até que punto a autoridade xudicial non era máis que un monicreque da plutocracia.

72Durante a folga de mineiros en Idaho, na segunda metade do século XIX, os soldados, a falta de calabozos, encerraron a varios folguistas nos tourís, chamados bull-pens. Tanto a práctica como o nome perpetuáronse no século XX.

73No caso desta agrupación, importouse de Rusia tan só o nome mais non a idea. Os Cen Negros foi unha mutación dos axentes secretos do capitalismo e empezáronse a usar nas loitas obreiras do século XX. Este feito está fóra de toda discusión e incluso o confesou nada menos que o señor Carroll D. Wright, o inspector de Traballo de Estados Unidos. No seu libro titulado As batallas do traballo describe que «nalgunhas grandes folgas históricas os mesmos patróns teñen promovido actos de violencia; certos fabricantes teñen provocado folgas deliberadamente para desembarazarse dos seus excedentes; e durante as folgas dos ferroviarios, axentes do patronal queimaron vagóns de carga para incrementar a desorde. De entre estes axentes secretos naceron os Cen Negros, e foron eles os que, á súa vez, se converteron naquela arma terríbel da Oligarquía: en axentes provocadores».

74Wall Street chamábase unha rúa na cidade de Nova York de antes, onde se situaba a Bolsa e onde a absurda organización da sociedade permitía unha manipulación turbia de todas as empresas do país.

75Un dos primeiros barcos que transportaron os colonos a América, despois do descubrimento do Novo Mundo. Durante moito tempo, os descendentes destes colonos estaban fachendosos en exceso da súa orixe, mais co paso do tempo aquel sangue dos do Mayflower estendeuse tanto que agora flúe practicamente nas veas de todos os americanos.

76Prato mexicano do cal se fala a miúdo na literatura daquela época. Suponse que estaba fortemente condimentado. Non nos ten chegado receita algunha sobre a súa preparación.

77William Randolph Hearst: millonario californiano de pouca idade que se converteu no máis poderoso propietario de prensa do país. Os seus xornais, que se publicaban en todas as grandes cidades, estaban dirixidos á clase media en vías de extinción e mais ao proletariado. Fíxose tan popular que conseguiu apoderarse da casca baleira do vello Partido Democrático. Ocupaba unha posición anómala, predicando un socialismo mutilado, que logo combinaba cun capitalismo burgués, tan indefinido como insignificante. Era como mesturar petróleo con auga, e Hearst carecía de futuro, malia que durante un período curto espertou certo temor no seo dos Plutócratas.

78O prezo que se pagaba pola publicidade naqueles tempos caóticos era sorprendente. Os que competían entre eles eran os pequenos capitalistas e, debido a iso, tamén eran os que facían a publicidade. Xa que onde mandaba un trust non existía competición, tampouco había necesidade de publicar anuncios.

79A destrución da clase dos pequenos terratenentes romanos foi moito menos rápida que a dos granxeiros americanos e capitalistas pequenos, dado que no século XX o proceso tivo un impulso exterior que na Roma antiga practicamente non existía.

Numerosos labregos, levados polo seu apego enfermizo á terra e desexosos de mostrar até onde estaban dispostos a chegar, trataron de evitar a expropiación desistindo de toda clase de transaccións comerciais. Non vendían nada. Non mercaban nada. Comezou a renacer entre eles o primitivo sistema de troco. As privacións e apuros que pasaron foron terríbeis, mais persistiron e o movemento incluso adquiriu certa importancia. A maneira na que os derrotaron foi tan orixinal como lóxica e sinxela. A plutocracia, debido ao seu poder dentro do goberno, subiu os impostos. Era o punto débil na armazón do labregos. Xa que non mercaban nin vendían, non tiñan cartos e ao final tiveron que vender as súas terras para pagar os impostos.

80Había tempo que estas rexoubas e murmurios se fixeran perceptíbeis. Xa no ano 1906 d.C., o Lord Avebury, un aristócrata inglés, pronunciara na Cámara dos Lores o seguinte discurso: «os disturbios en Europa, a propagación do socialismo e a sinistra aparición do anarquismo serven de advertencia aos gobernos e ás clases gobernantes de que as condicións de vida da clase obreira europeo estanse a tornar intolerábeis e de que, se se quere evitar que se desemboque nunha revolución, se deben tomar certas medidas para incrementar soldos, reducir as xornadas de traballo e baixar os prezos dos artigos de primeira necesidade». O Wall Street Journal, publicación dos especuladores da bolsa, comentaba o discurso do Lord Avebury nestes termos: «estas palabras foron pronunciadas por un aristócrata e un membro do organismo máis conservador de toda Europa. Debido a iso cobran máis significado. Conteñen mellores leccións de política económica das que se poden achar nas páxinas da maioría dos libros. Soan como un aviso. Presten atención, señores dos departamentos da Guerra e da Mariña!»

Entrementres, Sydney Brooks escribía en Estados Unidos para a publicación Harpers Weekly: «en Washington non queredes que se fale dos socialistas. Porque iades querer? Os políticos son sempre os últimos en coñecer o que está a acontecer diante dos seus fuciños. Pode que se rían de min, cando digo, e fágoo con toda seguranza, que nas próximas eleccións presidenciais os socialistas reunirán máis dun millón de votos».

81A organización internacional dos socialistas formulou definitivamente a súa política a seguir en caso de guerra xusto no comezo do século XX. Fora longamente meditada e podémola resumir da maneira seguinte: «por que os traballadores dun país loitarían contra os traballadores doutro país en beneficio dos seus amos capitalistas?»

O día 21 de maio de 1905 d.C., cando se falaba dunha ameaza de guerra entre Austria e Italia, os socialistas italianos, austríacos e húngaros celebraron unha conferencia en Trieste e lanzaron a ameaza dunha folga xeral de traballadores dos dous países.

82O noso feudalismo benévolo de W.J. Ghent publicouse en 1902 d.C. Sempre se insistiu que foi o mesmo Ghent quen lles meteu a idea sobre a oligarquía na cabeza aos grandes capitalistas. Esta crenza subsiste na literatura durante os tres séculos que perdurou o Talón de Ferro e incluso aínda na literatura do primeiro século da Fraternidade do Home. Hoxe en día coñecemos mellor o asunto, mais os nosos coñecementos non eliminan o feito de que Ghent segue a ser un dos inocentes máis calumniados de toda a historia.

83Velaquí exemplos dos fallos de xustiza desfavorábeis á clase obreira:

O emprego dos cativos nas rexións mineiras era ben coñecido. No ano 1905 d.C. en Pensilvania o Partido dos Traballadores conseguiu facer aprobar unha lei, segundo a cal a declaración xurada dos pais en canto á idade do cativo e ás súas cualificacións educativas debería sempre acompañar ao certificado de idade do mesmo. Esta lei foi inmediatamente denunciada e declarada anticonstitucional polo Tribunal do Condado de Luzerne, baixo o pretexto de que violaba a cuarta emenda cando estabelecía unha discriminación entre individuos da mesma clase, é dicir, entre cativos maiores de catorce anos e entre meniños de menor idade. O Tribunal de Estado confirmou esta decisión. O Tribunal de Nova York, nunha sesión extraordinaria celebrada en 1905 d.C., declarou anticonstitucional a lei que prohibía ás mulleres e aos cativos traballar nas factorías despois das nove da noite, alegando que semellante lei pertencía á «lexislación clasista». Por outra banda, aos traballadores das panaderías daquela época obrigábaselles a xornadas longas e extremadamente duras. O órgano lexislativo aprobou unha lei que restrinxía o seu traballo a dez horas diarias. No ano 1906 d.C., o Tribunal Supremo de Estados Unidos declarouna anticonstitucional. En parte, a decisión rezaba: «non existe unha razón para interferir na liberdade das persoas ou dos contratos, determinando as horas do traballo na profesión do panadeiro».

84James Farley, célebre crebafolgas desta época. Era un home dotado dunha capacidade innegábel pero de máis coraxe que moralidade. Subiu moi alto baixo o dominio do Talón de Ferro e finalmente foi admitido na clase oligárquica. Foi asasinado en 1932 por Sarah Jenkins, cuxo marido, trinta anos atrás, morrera a mans dun dos crebafolgas de Farley.

85A capacidade de previsión social de Everhard era sorprendente. Coa mesma claridade que nós vemos estes acontecementos do pasado, el predixo o abandono dos sindicatos privilexiados, a loita entre os oligarcas decadentes e as castas de traballadores polo control da gran máquina chamada goberno.

86Temos que admirar á forza a intuición de Everhard. Antes de que sequera aos oligarcas se lles ocorrese pensar en cidades marabillosas como Ardis e Asgard, Everhard viunas na súa imaxinación e deuse conta da necesidade inevitábel de crealas.

87E desde o día daquela profecía transcorreron os tres séculos do poderío do Talón de Ferro e os catro da Fraternidade do Home, e hoxe en día percorremos as estradas e moramos nas marabillosas cidades que os oligarcas construíron. É certo que estamos construíndo cidades-marabilla aínda máis marabillosas, non obstante, as marabillosas cidades dos oligarcas seguen en pé, e eu escribo estas liñas en Ardis, na máis marabillosa de todas elas.

88Todos os sindicatos de ferrocarril entraron nesta combinación cos oligarcas, e resulta interesante darse conta de que a primeira aplicación definitiva da política do «reparto do furto» no século XIX d.C. cometeuna o sindicato ferroviario, a Unión Fraterna de Condutores de Locomotoras. Durante vinte anos, o seu posto do presidente foi ocupado por un tal P. M. Arthur. Despois da folga de Ferrocarrís de Pensilvania, en 1877, o señor Arthur someteu aos condutores de locomotoras un plan para chegar a un acordo co ferrocarril e apartarse da política do resto dos sindicatos. Este plan tivo un éxito innegábel. Foi tan logrado como egoísta, e do mesmo provén a palabra «arthurización» que define o «reparto do furto» de parte dos sindicatos. A palabra «arthurización» leva moito tempo intrigando aos expertos en etimoloxía, mais espero que a partir de agora a súa derivación quede clara.

89Albert Pocock, outro famoso crebafolgas que naqueles anos logrou, até o seu falecemento, manter a todos os mineiros do país pegados ao traballo. O seu fillo, Lewis Pocock, continuou a obra do seu pai, e durante cinco xeracións esta destacada liñaxe de negreiros exercía a súa tiranía nas minas de carbón. Pocock, o vello, coñecido tamén como Pocock I, foi descrito da maneira seguinte: «cabeza alongada e fraca, circundada por un floco de pelo entre castaño e gris, con prominentes pómulos e un queixo firme, [...] un rostro pálido, ollos grises sen brillo, unha voz metálica e forma de proceder lánguida». Naceu no seo dunha familia humilde e empezou a traballar primeiro como axudante de taberneiro. Deseguida converteuse en detective privado ao servizo dunha compañía de tranvías e pouco a pouco transformouse nun crebafolgas profesional. Pocock V, o derradeiro desta liñaxe, pereceu na explosión dunha estación de bombeo durante unha pequena folga de mineiros, no territorio indio. Este acontecemento tivo lugar en 2073 d.C.

90Estes Grupos de Combate inspirábanse na organización de loita da revolución rusa e, a pesar dos esforzos incesantes do Talón de Ferro, subsistiron durante os tres séculos da súa existencia. Os grupos de Combate, formados por homes e mulleres que actuaban por principios nobres e non temían á morte, exerceron unha influencia enorme e moderaron a brutalidade salvaxe dos gobernantes. A súa obra non se limitou a unha guerra invisíbel contra os axentes da Oligarquía. Os mesmos oligarcas víronse obrigados a prestarlles atención aos decretos dos Grupos e en varias ocasións, aqueles que os desacataran foron castigados coa morte; ocorría o mesmo cos seus subordinados, cos oficiais do exército e cos líderes das castas de traballadores.

Estes vingadores aplicaron xustiza rigorosa, pero o máis destacado foi o seu proceder sen paixón e xuridicamente correcto. Non había xuízos improvisados. Cando se capturaba a un home, concedíaselle un xuízo xusto e unha oportunidade para defenderse. Forzosamente, houbo casos nos que un home foi xulgado e condenado sen que el mesmo estivese presente no xuízo, tal e como ocorreu co coronel Lampton, en 2138 d.C. Este, probabelmente o máis sanguinario e cruel de todos os mercenarios da Oligarquía, foi informado por parte dos grupos de combate de que o xulgaran, achárano culpábel e condenárano á morte, despois de que lle advertiran en tres ocasións para que cesase o seu trato feroz contra o proletariado. Despois da condena arrodeouse de innumerábeis medios de protección. Pasaron os anos e os grupos de combate esforzáronse en van por executar a súa condena. Un camarada tras outro, homes e mulleres, fallaron na súa procura e eran cruelmente executados pola Oligarquía. Foi xusto o caso do coronel Lampton que restabeleceu a crucifixión como método legal de execución. Así e todo, o condenado achou o seu verdugo na persoa de Madeline Provence, unha esvelta moza de dezasete anos que, para levar a cabo a súa procura, serviu como costureira no palacio do coronel durante dous anos. Ela morreu nunha cela solitaria despois de sufrir unha tortura terríbel e prolongada, non obstante, hoxe a súa estatua de bronce érguese imperecedoira no panteón da Fraternidade na cidade-marabilla de Serles.

Nós, que nada sabemos sobre derramamento de sangue pola nosa propia experiencia, non debemos xulgar con dureza aos heroes dos grupos de combate. Entregaron as súas vidas pola Humanidade, ningún sacrificio lles parecía demasiado grande por ela. Agora ben, a inexorábel necesidade obrigábaos a levar a cabo actos sanguentos nunha época na cal o derramamento de sangue estaba á orde do día. Os grupos de combate eran unha espiña cravada no costado do Talón de Ferro, a espiña que nunca puido extirpar. Everhard era o pai deste curioso exército, e os éxitos e a supervivencia deste durante tres séculos demostran a sabedoría con que el organizaba todo e descúbrenos a base sólida que fundou para que as futuras xeracións puidesen construír enriba. En certos aspectos, a pesar das súas enormes contribucións no campo económico e sociolóxico e do seu traballo como gran líder da Revolución, esta organización dos grupos de combate pódese considerar como a súa obra principal.

91Condicións análogas prevalecían na India no século XIX. Os nativos morrían de fame por millóns mentres os gobernantes lles roubaban o froito do seu traballo e gastábano en pomposas cerimonias e parvadas. Ineludibelmente, nestes tempos ilustres, non podemos menos que pórnos colorados por causa dos actos que cometeron os nosos predecesores. O único consolo que nos queda é filosófico. Temos que aceptar que a fase capitalista dentro da revolución social queda máis ou menos no mesmo nivel que anterior etapa dos simios. A Humanidade tivo que pasar por esas etapas para emerxer do lodo e da lama que ocupaban os organismos inferiores. Era inevitábel que unha parte daquel lodo e daquela lama quedase incrustada e que lle fose moi difícil desprenderse dela.

92«Pobo de abismo» foi a expresión usada cara a finais do século XIX d.C. por H.G. Wells, extraordinario escritor inglés, unha persoa normal e moi humana, que ademais posuía unha capacidade incríbel de prever os acontecementos sociais. Moitos fragmentos das súas obras transcenderon até a nosa época e dúas das súas grandes obras, Anticipacións e A Humanidade na formación, consérvanse intactas. Antes que os oligarcas e antes que Everhard, Wells especulaba sobre a construción de cidades-marabilla, malia que nos seus libros se refire a elas como «cidades de pracer».

93Avis Everhard estaba convencida de que as súas memorias serían lidas no seu tempo e por iso omitiu mencionar o resultado do xuízo por alta traizón. No manuscrito atopamos moitas outras omisións desconcertantes da mesmo índole. Cincuenta e dous congresistas, pertencentes ao partido socialista, foron xulgados e todos recoñecidos culpábeis. O que resulta estraño é que ninguén deles foi condenado á pena capital. Everhard e once compañeiros seus, entre eles Theodore Donnelson e Matthew Kent, foron condenados a cadea perpetua. As condenas dos corenta restantes variaban de trinta anos a corenta e cinco, mentres a Arthur Simpson, a quen o manuscrito sinala como enfermo de febre tifoide no momento da explosión, non lle deron máis que quince anos de prisión. Cóntase que el morreu de malnutrición nunha cela de castigo, e explícase que este tratamento severo lle foi cominado debido á súa intransixente teimosía e ao seu feroz odio, abertamente demostrado, contra todos os que servían ao despotismo. Morreu na prisión de Cabaña, en Cuba, onde tamén tres dos seus camaradas estaban confinados. Os cincuenta e dous congresistas socialistas foron recluídos en distintas fortalezas militares diseminadas por todo o territorio de Estados Unidos. Polo tanto, a Du Bois e a Woods leváronos a Porto Rico, mentres a Everhard e a Merryweather encerráronos en Alcatraz, na illa que se situaba na baía de San Francisco e que xa desde había moito tempo servía como prisión militar.

94Avis Everhard tería que ter vivido varias xeracións para lograr ver clarificar este misterio particular. Pouco menos que hai cen anos, ou sexa, máis de seiscentos anos despois do seu falecemento, descubriuse nos arquivos secretos do Vaticano a confesión de Pervaise. Talvez convénnos dicir catro palabras sobre este escuro documento, a pesar de que principalmente só ten interese para os historiadores.

Pervaise era un americano de orixe francesa que, en 1913 d.C., estaba a podrecer na prisión de Tombs, en Nova York, agardando unha sentencia por asasinato. Pola súa confesión sabemos agora que non era un criminal empedernido. Era un home apaixonado e emotivo, posuía un carácter vivo. Nun arrebato de celos desatados matou a súa esposa – un feito bastante frecuente naquela época. Ante a morte viuse dominado polo terror, como claramente se ve ao longo da súa confesión. Para fuxir da morte víase disposto a facer calquera cousa, e os axentes de policía preparárono asegurándolle que o máis seguro era que, cando fose xulgado, non podería evitar ser recoñecido culpábel de asasinato en primeiro grado. Daquela iso significaba pena capital. Sentábase ao culpábel, ben muller, ben home, nunha cadeira especialmente construída para a execución, e dábaselle a morte baixo a supervisión de médicos competentes mediante a corrente eléctrica. Chamábase electrocución, era moi popular naquela época. Máis tarde, como modalidade de execución, introduciuse a anestesia letal.

Os axentes do Talón de Ferro convenceron con facilidade a este home, de bo corazón, aínda que con arrebatos violentos, no cárcere, só, agardando pola morte, para que lanzase unha bomba no Parlamento. Na súa confesión declara expresamente que os axentes lle aseguraran que o artefacto ía ser de mínima potencia e que o estoupido nos pés de Everhard non sería mortal.

Introduciron a Pervaise ás agachadas nunha das tribunas que estaba pechada aparentemente por obras. Tiña que escoller o momento de guindar a bomba, porén, confesa con inxenuidade que, debido ao interese que a invectiva de Everhard espertou nel e á conmoción xeral que despois xurdiu, por pouco se lle esquece a misión.

Como recompensa pola súa actuación, Pervaise non só foi liberado da prisión senón que lle foi garantida unha pensión para o resto dos seus días. Non a puido gozar moito tempo. En setembro de 1914 d.C. tivo un ataque de reuma cardíaca e non sobreviviu máis de tres días. Foi entón cando mandou chamar a un cura católico, ao padre Peter Durban e confesouse con el. Para o cura aquilo debeu parecer moi importante, xa que recolleu a confesión por escrito e firmouna como testemuña. O que puido pasar logo, non o sabemos. O documento foi o suficientemente importante para que chegase até Roma. Debeu haber influencias moi poderosas para que non saíse á luz. Durante séculos non se soubo nada da súa existencia, até que o século pasado Lorbia, un brillante investigador italiano, achouno por casualidade durante as súas indagacións no Vaticano.

Hoxe en día non existe dúbida algunha de que o Talón de Ferro fose o responsábel da bomba que estoupou na Cámara de Representantes en 1913 d.C. Aínda que a confesión de Pervaise nunca chegase a saír á luz, non cabería dúbida razoábel de que este feito que mandou ao cárcere cincuenta e dous congresistas, non fose máis que un dos innumerábeis crimes cometidos polas oligarcas e, antes destes, polos capitalistas.

Como un exemplo clásico de destrución xudicial de inocentes, feroz e sen sentido, podemos sinalar o caso dos supostos Anarquistas de Haymarket en Chicago na penúltima década do século XIX d.C. Unha categoría á parte forman a queima e mais a destrución deliberada da propiedade capitalista polos mesmos capitalistas. Con frecuencia a causa desa clase de destrución de propiedade, xente inocente foi castigada ou «posta no tren», tal como se dicía daquela.

Durante as revoltas de traballo que estalaron na primeira década do século XX d. C., entre os capitalistas e a Federación Occidental dos Mineiros, empregáronse tácticas similares pero máis sanguentas. Os axentes dos capitalistas fixeron estoupar a estación de ferrocarril de Independence. Trece homes resultaron mortos e houbo moitos feridos. Logo, os capitalistas, que controlaban o mecanismo lexislativo e xudicial do estado federal de Colorado, acusaron aos mineiros de cometer o crime e estiveron a piques de facelos condenar. Romaines, un dos instrumentos empregados neste asunto, estábase a podrecer no cárcere noutro estado, Kansas, tal como Pervaise, cando os axentes dos capitalistas contactaron con el e lle propuxeron o golpe. Non obstante, a confesión de Romaines, ao contrario da de Pervaise, se fixo pública na súa propia época.

Da mesma época data tamén o caso Moyer e Haywood, dous dirixentes obreiros fortes e audaces. O primeiro desempeñaba o cargo de presidente e o segundo o de secretario na Federación Occidental de Mineiros. O ex-gobernador de Idaho fora asasinado dun xeito misterioso. Os socialistas e os mineiros achacaron abertamente a culpabilidade do crime aos propietarios das minas. A pesar de todo e, violando as constitucións tanto estatal como federal e por medio dunha conspiración dos gobernadores de Idaho e Colorado, Moyer e Haywood foron apresados, metidos no cárcere e acusados do crime. Este mesmo feito provocou a seguinte protesta de parte de Eugene V. Debs, daquela líder nacional do socialismo norteamericano: «aos líderes laboristas que non se deixan subornar nin intimidar téñenlles que preparar unha emboscada ou téñenos que asasinar. O único crime que Moyer e Haywood cometeron é que foron fieis até a medula á clase traballadora. Os capitalistas roubáronnos o país, corromperon aos nosos políticos, profanaron á nosa xudicatura e nunca nos tiveron nin a menor consideración, e agora propóñense matar a aqueles que non se someten ao seu dominio brutal. Os gobernadores de Colorado e Idaho non fan máis que executar as ordes dos seus amos, da plutocracia. Pode que dean o primeiro golpe violento, mais seremos nós os que daremos o derradeiro».

95Esta estampa ridícula demostra a conduta desalmada dos amos. Mentres a xente morría de fame, os cans faldreiros tiñan doncelas para os atender. Para Avis Everhard, esta mascarada era unha cousa seria. Estaban en xogo a vida, a morte e a Causa, daquela debemos aceptar a estampa como algo certeiro. Aqueles tempos merecen unha crítica severa.

96Pullman: o nome que os vagóns de tren máis luxosos da época recibiron polo seu inventor.

97A pesar dos perigos continuos e case inconcibíbeis, Anna Roylston alcanzou a fermosa idade de noventa e un anos. Tal como os Pococks eludiron aos executores dos grupos de combate, ela eludiu aos executores do Talón de Ferro. Parecía posuír un especie de feitizo que a axudaba a librarse dos perigos. Ela mesma era executora dos grupos de combate e baixo o nome da «Virxe Vermella» converteuse nunha das figuras máis veneradas da Revolución. Cando tiña xa sesenta e nove anos, matou a un tal Halcliffe, o «Sanguinario», no medio da súa escolta armada e escapuliuse sen unha rabuñada sequera. Ao final morreu de vella no refuxio secreto dos revolucionarios nas montañas de Ozark.

98A pesar das nosas indagacións entre os documentos que se conservan daquela época, non nos foi posíbel achar alusión algunha a este personaxe. A única mención que existe sobre Biedenbach está no manuscrito de Avis Everhard.

99Se un viaxeiro curioso, ao saír de Glen Ellen, colle rumbo ao sur, atópase cunha avenida que segue o mesmo trazado da antiga estrada de hai sete séculos. Un cuarto de milla máis adiante, cando deixa atrás a segunda ponte, divisará á súa dereita unha especie de fondal que atravesa o terreo de suaves ondulacións, como se dunha cicatriz se tratase e logo diríxese cara a un grupo de outeiros poboados de árbores. Este fondal era a base dunha senda antiga que, nos tempos de propiedade privada de terras, atravesaba as terras dun tal Chauvet, un pioneiro francés que chegou da súa terra natal e estabeleceuse en California na marabillosa época de ouro. Os outeiros, poboados de árbores, son os mesmos aos que se refire Avis Everhard.

O gran terremoto de 2368 d.C. cortou en dous a ladeira dun destes outeiros e a terra desprendida taponou o burato onde os Everhard tiñan o seu refuxio. Desde que se achou o manuscrito, realizáronse numerosas escavacións e a casa, as dúas estancias que formaban unhas especies de covas, e toda clase de restos acumulados durante a longa estancia saíron á luz. Atopáronse moitas reliquias valiosas, entre as cales, curiosamente, se acha o aparato que facía desaparecer o fume de Biedenbach que se mencionou na narración. Os estudantes interesados neste tema deberían ler o informe de Arnold Bentham, que pronto sairá á luz.

A unha milla cara ao noroeste desde os outeiros poboados de arbores áchase a casa de Wake Robin Lodge, na confluencia dos ríos Wild-Water e Sonoma Creeks. De paso hai que lembrar que Wild-Water antes era chamado Graham Creek, como sinalan os vellos mapas. Porén, o novo nome descríbeo mellor. Foi mesmo en Wake Robin Lodge onde Avis Everhard máis tarde viviu períodos curtos cando, disfrazada de axente provocador do Talón de Ferro, puido desempeñar con impunidade o seu papel en medio da xente e dos acontecementos. Nos arquivos oficiais consérvase aínda o permiso oficial que lle deron para habitar aquela casa e a persoa que o asinou foi nada menos que Wickson, o oligarca menor ao que se refire o manuscrito.

100Naquela época, o disfrazarse converteuse nunha verdadeira arte. Os revolucionarios tiñan escolas para aprender a actuar en todos os seus refuxios. Rexeitaban os recursos como perrucas, barbas postizas e cellas pintadas ou outros semellantes, usados polos actores de teatro. O xogo da Revolución era un xogo de vida e morte e uns accesorios tan simples teríanse convertido nunha trampa. O disfrace tiña que ser fundamental, intrínseco, debía formar parte do ser de cada un, como unha segunda natureza. Dise que a Virxe Vermella foi unha das máis hábiles nesta arte, un feito ao que sen dúbida lle debemos atribuír a súa longa e dilatada carreira.

101Entre as cousas máis horrorosas daquela época podemos nomear as desaparicións. Xorden constantemente como temas de cancións e relatos. Era o resultado inevitábel da feroz guerra clandestina que se librou durante aqueles tres séculos. O fenómeno era case tan frecuente entre os oligarcas e as castas obreiras como o era nas filas dos revolucionarios. Sen aviso previo, sen deixar rastro, homes e mulleres, incluso rapaces pequenos desapareceron e non se lles viu nunca máis, cun veo de misterio arrodeando a súa fin.

102Du Bois, o actual bibliotecario de Ardis, descende en liña directa desta parella revolucionaria.

103Á parte das castas laborais naceu outra máis, a casta militar, coñecida como os Mercenarios. Era un exército regular de soldados profesionais, cuxos oficiais eran membros da Oligarquía. Esta institución substituíu á milicia, que resultara pouco práctica baixo o novo réxime. Alén do servizo secreto regular do Talón de Ferro, creouse o servizo secreto dos Mercenarios, e este último formaba un elo entre a policía e os militares.

104Non foi até despois de que se esmagase a Segunda Revolta cando o grupo Frisco Reds comezou a remontar. E durante dúas xeracións prosperou. Logo un axente do Talón de Ferro desvelou todos os seus segredos e provocou a súa destrución total. Este ocorreu en 2002 d.C. Os seus membros foron executados un por un, en intervalos de tres semanas, e os seus corpos expostos no gueto dos traballadores de San Francisco.

105O refuxio de Benton Harbour era unha catacumba cuxa entrada estaba habilmente disimulada nun pozo. Aínda se conserva en bo estado, e un visitante curioso pode percorrer o seu labirinto de corredores até o salón de xuntanzas onde, sen dúbida, tivo lugar esta escena que describe Avis Everhard. Máis aló están as celas, onde os prisioneiros foron recluídos, e a cámara da morte, onde se realizaban as execucións. Detrás de todo queda o cemiterio, conxunto de longas e serpeantes galerías, cavadas en rocha pura con nichos en ambos os dous lados, nas cales descansan, un enriba doutro, os revolucionarios tal e como os seus camaradas alí os enterraran moitos anos atrás.

106Daquela a poligamia era aínda unha práctica habitual en Turquía.

107Esta non é xactancia por parte de Avis Everhard. A crema do mundo artístico e intelectual constituíase de revolucionarios. Coa excepción de catro músicos e cantantes e catro oligarcas tamén, todos os grandes creadores do período, cuxos nomes perduraron até os nosos tempos, foron revolucionarios.

108Daquela, separábase a tona e a manteiga do leite dun modo rudimentario. Aínda non se comezaran a preparar os alimentos nos laboratorios.

109En todos os documentos literarios que se nos conservan daquela época fálase continuamente dos poemas de Rudolph Mendenhall. Os seus compañeiros chamábano «A Lapa». Sen dúbida algunha, foi un gran xenio; non obstante, á parte de catro misteriosos e atormentados fragmentos dos seus versos, citados polos seus conxéneres, ningunha obra súa ten chegado até as nosas mans. Foi executado polo Talón de Ferro en 1928 d.C.

110O caso deste mozo non foi inusual. Moita xente nova, pertencente á oligarquía, empurrados polo sentimento de honradez ou porque na súa imaxinación se namoraran da aparencia gloriosa da Revolución, consagrou moral ou romanticamente a súa vida a ela. Do mesmo xeito, moitos descendentes da nobreza rusa desempeñaran un papel similar na revolución prolongada do seu país.

111Os Mercenarios xogaron un papel importante nos derradeiros días do Talón de Ferro. Determinaban o equilibrio do poder nas loitas entre as castas laborais e os oligarcas, un día apoiaban a uns, outro día a outros, sempre dependendo do xogo das intrigas e conspiracións.

112Desde a incoherencia e inconsistencia do capitalismo xurdiron os oligarcas cunha nova ética, coherente e definida, mordaz e dura como o aceiro, a máis absurda e menos científica e, ao mesmo tempo, a máis poderosa que nunca posuíra ningunha clase dominante. Os oligarcas tiñan fe na súa ética, a pesar do feito de que a bioloxía e a evolución demostraron que estaban equivocados, e grazas a esta fe durante tres séculos puideron conter a potente marea do progreso humano, un profundo, horríbel e desconcertante espectáculo para un moralista metafísico e dunha índole que, incluso para un materialista, inspira serias dúbidas e causa profunda reconsideración.

113A construción de Ardis foi rematada en 1942 d.C., e Asgard en 1984 d.C. A construción desta última cidade durou cincuenta e dous anos, durante os cales se empregou un exército permanente de medio millón de servos. De cando en cando o seu número superou un millón, sen contar os centos de miles de traballadores privilexiados ou os artistas.

114Entre os revolucionarios achábanse varios cirurxiáns e coa vivisección adquiriron unha habilidade marabillosa. Tal como di a propia Avis Everhard, podían transformar literalmente un home noutro. Para eles, a mera eliminación de cicatrices e desfiguracións era só un detalle trivial. Cambiaban faccións cunha minucia microscópica tal que non quedaba nin o rastro máis insignificante do seu traballo. O nariz era o seu órgano favorito para moldear. O enxerto de pel e transplante de pelo pertencían ás súas tarefas máis comúns. Os cambios de expresión que lograban semellaban milagrosos. Modificaban radicalmente os ollos e as cellas, os beizos, a boca e as orellas. Por medio de hábiles operacións da lingua, da gorxa, da larinxe e das cavidades nasais podían transformar toda a maneira de articular e falar dun home. Tempos desesperados requirían remedios desesperados e, ante a necesidade, botábase man dos cirurxiáns da Revolución. Entre outras cousas, podían incrementar a estatura dun adulto até en catro ou cinco polgadas e diminuíla nunha ou dúas. O que facían daquela, agora xa non se fai. Non temos necesidade.

115Chicago era o inferno industrial do século XIX d.C. Eis aquí unha curiosa anécdota de John Burns, un gran líder laborista inglés que chegou a ser membro do Gabinete. Visitaba Estados Unidos cando un xornalista lle preguntou en Chicago que pensaba desta cidade. «Chicago ―contestou― é o inferno en miniatura». Pouco despois, cando embarcaba no seu vapor de regreso a Inglaterra, abordouno outro xornalista que quería saber se Burns cambiara a súa opinión respecto a Chicago. «Oh, si ―contestou este―. Agora penso que o inferno é Chicago en miniatura».

116Era o nome do tren que daquela se consideraba o máis rápido do mundo.

117Daquela, tan escasa poboación tiña o país que os animais salvaxes a miúdo se converteron nunha praga. En California estabeleceuse como tradición a batida dos coellos. Nun día determinado reuníanse todos os labregos dunha localidade e varrían o campo a través en liñas converxentes, empurrando aos coellos por ducias de miles en dirección a un cercado preparado de antemán, onde os homes e os rapaces os mataban a paus.

118Durante un longo período existiu un debate entre os historiadores sobre se o incendio do gueto do Barrio Sur foi accidental ou se o provocaran os Mercenarios. Agora sabemos con certeza que foron estes últimos que, baixo ordes dos seus superiores, lle prenderon lume.

119Varios edificios resistiron sobre unha semana mentres houbo un que se mantivo durante once días. Cada edificio tivo que ser tomado por asalto como se fose unha fortaleza e os Mercenarios abríronse o camiño desde abaixo até arriba, andar por andar. Foi unha loita encarnizada. Non se daba nin se pedía cuartel e, na batalla, os revolucionarios tiñan a vantaxe de atoparse arriba. Foron aniquilados mais, non obstante, as perdas non foron dun só lado. O orgulloso proletariado de Chicago mostrouse merecedor da súa antiga fama. Tantos como foron os seus mortos, tantos foron os inimigos que mataron.

120Os anais desta curta época de desesperación están escritos con sangue. A vinganza era o motivo dominante, e os membros das organizacións terroristas case non coidaban das súas vidas e non agardaban nada do porvir. Os Danitas (nome tomados dos anxos vingadores da mitoloxía dos mormóns) naceron nas montañas do Great West e estendéronse por toda a costa do Pacífico, desde Panamá até Alaska. As Valquirias eran mulleres. Eran as máis temíbeis de todas. Ningunha era admitida na organización se non perdera algún familiar achegado nas mans da Oligarquía. Torturaban aos prisioneiros até a morte. Outra famosa organización de mulleres foi a das Viúvas da guerra. Os Berserkers formaban un grupo análogo ao das Valquirias, estaba constituído por homes que non lles daban valor algún ás súas propias vidas, e foron eles os que destruíron por completo Bellona, a gran cidade dos Mercenarios cunha poboación de máis de cen mil persoas. Os Bedlamitas e os Helldamitas eran agrupacións xemelgas de escravos, mentres tamén existía unha nova seita relixiosa chamada A Ira de Deus que non prosperou moito tempo.

Entre outros, para demostrar a imaxinación que estes grupos conservaban a pesar do seu cometido terribelmente serio, podemos nomear os seguintes: Os corazóns sangrantes, Os fillos do albor, As estrelas da alborada, Os flamengos, Os triángulos triplos, As tres barras, Os rubonics, Os vingadores, Os comanches e Os erebusitas.

121Aquí remata o manuscrito de Avis Everhard. Acaba bruscamente no medio dunha frase. Avis debeu recibir un aviso sobre a chegada dos Mercenarios xa que tivo tempo de ocultalo antes de fuxir ou ser capturada. É lamentábel que non sobrevivise para rematar a súa narración posto que así teriamos, sen dúbida algunha, clarexado o misterio que desde hai sete séculos envolve a execución de Ernest Everhard.

Créditos

Título orixinal:
The Iron Heel.

Licenza do texto orixinal:
Dominio público
Licenza da tradución:
CC 3.0 by-nc-nd España

Texto:
Jack London
Tradución:
Tuula Ahola
Revisión da edición en papel:
Gemma Fernández, Rodrigo Vizcaíno e Helena Bermúdez Sabel
Revisión da edición ebook:
Alba Rozas Arceo
Capa:
Denís Fernández Cabrera

Primeira edición en papel: 2011
Primeira edición ebook: 2021

Edita:
Urco Editora
R/do Avío 11, baixo
15705, Compostela, Galiza
info@urcoeditora.com

Este proxecto editouse ao abeiro do Fondo de proxectos culturais Xacobeo 2021-2022 da Xunta de Galicia.

Esta obra recibiu unha axuda da Consellería de Cultura e Turismo, Dirección Xeral de Creación e Difusión da Cultura, na convocatoria de axudas para a tradución do ano 2010, consistente no 71% dos honorarios da tradutora.

Podes atopar a edición en papel deste e outros títulos de fantasía, ciencia ficción e terror no web de Urco Editora.

Formato eBook diagramado pola Sacauntos Cooperativa Gráfica utilizando o software libre Sigil, Inkscape, GIMP e LibreOffice.

Esta obra está publicada baixo unha licenza de Recoñecemento-Non comercial sen obra derivada 3.0 España de Creative Commons (CC 3.0 by-nc-nd). Isto significa que es libre de a copiar e distribuír sempre e cando cites a fonte e sexa sen ánimo de lucro

Outros títulos da Biblioteca Jack London:

Podes comprar copias en papel e descargar versións dixitais gratuítas da obra deste autor nas seguintes ligazóns:

A praga escarlata

Antes de Adán

O talón de ferro

Contos de ciencia ficción volume I

Contos de ciencia ficción volume II

Contracapa