LETRAS GALEGAS
2025 - As cantareiras e a poesía popular oral
A Real Academia Galega (RAG) acordou dedicarlles o Día das Letras Galegas 2025 a sete cantareiras e, a través delas, á poesía popular galega que elas interpretaban. Deste xeito, a Academia recoñece o papel das mulleres na creación e na transmisión literaria, así como o valor da lírica oral, esa que é anónima, que pertence á comunidade e que se aprende escoitando, cantando, traballando, divertíndose... en fin, vivindo nela. Velaquí os nomes e as historias das sete mulleres homenaxeadas pola RAG e por toda a sociedade galega este 2025:
Adolfina Casás Rama (Vila da Igrexa, Cerceda, 1912 – Culleredo, 2009) e Rosa Casás Rama (Vila da Igrexa, Cerceda, 1914 – A Coruña, 2005), tía e sobriña, aprenderon a cantar e logo lles foi recoñecida a súa habelencia para facelo, pois axiña empezaron a chamalas para amenizaren rogas e foliadas. A chegada da radio, das orquestras e de novas modas empezou a mudar o panorama musical galego nos anos 50. Por parte, nos 60 Rosa emigrou -primeiro a Suíza e logo a Reino Unido-, polo que as dúas cantareiras non se volveron xuntar ata os anos 80, cando Rosa regresou e recuperaron os seus cantos de sempre, pero xa para as xuntanzas familiares. É probable que os seus nomes e as melodías que interpretaban quedasen, como tantos outros, no esquecemento, de non ser pola musicóloga suíza Dorothé Schubarth e o filólogo galego Antón Santamarina, que recolleron as súas coplas e que as publicaron no Cancioneiro popular galego (1984-1995). A investigadora -a primeira en rexistrar os nomes das informantes nunha recolleita da nosa lírica tradicional- destacou a variedade e orixinalidade das composicións que interpretaban, así como a capacidade de improvisación de ambas as mulleres.
Eva Castiñeira (Agranzón, Muxía, 1925 – A Coruña, 2008) con oito anos xa cantaba con outras dúas veciñas e coa súa irmá Engracia en bailes e romarías da súa bisbarra. De adulta trasladouse á Coruña, onde traballou no servizo doméstico. En 1980 estaba empregada na casa de Tino Maceiras, un dos socios da discográfica Ruada. Maceiras sentiu cantar a súa empregada de fogar e faloulle dela a Rodrigo Romaní, integrante do grupo Milladoiro, que sacaría ese ano o seu primeiro disco en Ruada e que convidaría a Eva a participar canda a súa irmá nun concerto que se celebrou no pavillón de deportes da Coruña. Era a primeira vez que unha pandeireteira subía ao escenario cun grupo folk. Milladoiro tamén incluiría temas que coñecera por Eva Castiñeiras no disco Galicia no país das maravillas (1986). Temos unha gravación da voz de Eva Castiñeiras, porque en 1981 cantou no álbum Recolleita que deu a lume tamén Ruada, un traballo de corte etnográfico coordinado por Pablo Quintana. En 2011 o grupo Leilía dedicoulle o seu disco Consentimento: “a todas as Evas, para que nunca as súas voces sexan voces segredas”.
Manuela Lema Villar (1913-1993), as irmás Prudencia (1905-1993) e Asunción Garrido Ameixenda (1915-2007) e Teresa García Prieto (1914-1979), todas da parroquia de Mens, en Malpica, formaron -xunto con Adela Rey, Teresa Lema e Manuela Garrido- As Pandeireteiras de Mens ou As Vellas de Mens. As pandeireteiras homenaxeadas traballaron toda a vida como labregas e, a partir de 1972, xa nos lindes dos 80 anos, percorreron Europa e América coa Agrupación Folclórica Aturuxo dirixida por Manuel Cajaraville. Este recolleu e estudou os seus cantos no libro Debullando folklore. Tamén Dorothe Schubarth e Antón Santamarina reproduciron as súas coplas no Cancioneiro popular galego.
Enlaces relacionados
Exposiciones
Actividades dinamizadoras
IES Plurilingüe Eusebio da Guarda, A Coruña (A Coruña)
Arrabeas porque canto
CPI Cruz do Sar, Bergondo (A Coruña)
Danza de Eva Castiñeiras
IES Plurilingüe Eusebio da Guarda, A Coruña (A Coruña)
Cantares de cego
CMUS de Vigo, IES de Coruxo e CEIP Ría de Vigo, Vigo (Pontevedra)
Versoamos
IES Plurilingüe Eusebio da Guarda, A Coruña (A Coruña)
O enxeño da percusión doméstica dos nosos devanceiros
CEIP Raquel Camacho, A Coruña (A Coruña)
Foliada das Letras Galegas 2025
CEIP García Barbón, Vigo (Pontevedra)
Libros, Maios e Letras
CEIP Vicente Arias de la Maza, Lalín (Pontevedra)
Música, cantigas, bailes e traxes tradicionais
CPI de Cervantes ( Cervantes, Lugo)
Conversas de polavila
CPR Santa María do Mar, CPR Escravas Sagrado Corazón de Xesús, Fundación Fogar de Santa Margarida, A Coruña, CPR Fillas de Cristo Rei, Oleiros (A Coruña)
Letras Galegas 2025 nas Escolas Católicas da Coruña
CEIP Plurilingüe de Agolada, Agolada (Pontevedra)
Escolma e karaoke das cantigas de Agolada
EEI de Amil, Moraña (Pontevedra), EEI de Romai, Portas (Pontevedra)
Audio de felicitación polo Día das Letras
IES Monelos, A Coruña (A Coruña)
Radio Monelos: Letras Galegas 2025
CEIP Carmen García Carrasco, Cenlle (Ourense)
Biografía e actividades sobre as cantareiras
CPR Fogar de Santa Margarida, A Coruña (A Coruña)
Telexornal Edición Cantareiras
CEIP Plurilingüe A Fraga, As Pontes de García Rodríguez (A Coruña)
As nosas cantigas (caderno viaxeiro)
CPR Fogar de Santa Margarida, A Coruña (A Coruña)
Autodefinido das cantareiras
CPR Fogar de Santa Margarida, A Coruña (A Coruña)
Xota do Fogar
CPI Suárez Marquier, O Rosal (Pontevedra)
Cancioneiro popular galego
CEP Campolongo, Pontevedra (Pontevedra)
Fichas de recollida e traballo coas cantigas populares
CEIP García Barbón, Vigo (Pontevedra)
Libros, Maios e Letras
CPR Fogar de Santa Margarida, A Coruña (A Coruña)
O valse das avoas
IES Concepción Arenal, Ferrol (A Coruña)
Cantareiras. Letras Galegas 2025
CEIP Plurilingüe Celso Emilio Ferreiro, Cerceda (A Coruña)
As ferreñas
CEIP Campomaior, Ordes (A Coruña)
Letras Galegas 2025 (presentación, Kahoot...)
CPI dos Dices, Rois (A Coruña)
Telexornal (As cantareiras)
EOI de Vigo, Vigo (Pontevedra)
As cantareiras mundiais
CMUS Profesional da Coruña (A Coruña)
Canto popular gallego (presentación)
IES Monte das Moas, A Coruña (A Coruña)
Rachando coas coplas machistas do cancioneiro tradicional
CEIP San Martiño, Pontevedra
Audiolibro "As Cantareiras"
CEIP Plurilingüe do Carballal, Marín (Pontevedra)
Karaoke: Túa nai é meigha
CPI dos Dices, Rois (A Coruña)
Telexornal (As cantareiras)
IES Plurilingüe Eusebio da Guarda, A Coruña (A Coruña)
Un Nadal en branco e negro (aguinaldo)
CPR San Pío X, Ourense
Vídeo das Letras Galegas 2025: As cantareiras e a poesía popular oral
CEIP de Louro, Muros (A Coruña)
Antoloxía de cantareas
Seminario Galán (A Coruña)
Día das Letras Galegas 2025
IES San Clemente, Santiago de Compostela (A Coruña)
XV Concurso de Marcapáxinas
CPI Cruz do Sar, Bergondo (A Coruña)
Chotis en pictogramas
CEIP R. Otero Pedrayo, A Laracha; CEIPP Sofía Casanova, Culleredo; CPI Cruz do Sar, Bergondo; CEIP Cidade Vella e CEIP San Pedro de Visma, A Coruña (A Coruña)
As cantigas do meu colexio
CEIP Plurilingüe A Fraga, As Pontes de García Rodríguez (A Coruña)
As nosas cantigas (caderno viaxeiro)
CEIP Juana de Vega, Oleiros (A Coruña)
Dúas ducias de coplas para darlle ao miolo
CEIP Campomaior, Ordes (A Coruña)
As nosas cantigas
IES do Carril, Vilagarcía de Arousa (Pontevedra)
Calendario das cantareiras e a poesía popular oral
Coordinadora dos EDLG do Morrazo (Pontevedra)
Guía de lecturas dos EDLG do Morrazo
CEIP Plurilingüe do Castrillón-Coiro, Cangas (Pontevedra)
Axenda para o profesorado "Man a man"
CEIP A Xunqueira II, Pontevedra
Calendario mensual do curso 2024-2025
CPR Eduardo Pondal, Cangas (Pontevedra)
Cantigas populares interpretadas polo alumnado de infantil
CEIP de Ardán (Marín), Pontevedra
Axenda escolar "Tecendo fíos coa Mangallona"
CPI Virxe da Cela, Monfero (A Coruña)
Cancioneiro de Monfero
CEIP Bormoio-Agualada, Coristanco (A Coruña)
Cantigas populares
CEIP Canosa-Rus, Coristanco (A Coruña)
Cantigas para nenos
IES de Sabón, Arteixo (A Coruña)
Cancioneiro
